Ekonomıka • 04 Qazan, 2022

Munaı-gaz óndirisi: Tańdaý men múmkindik

96 ret kórsetildi

Almatyda ótken KIOGE-2022 28-halyqaralyq kórmesi men konferensııasynda munaı-gaz salasynyń ózekti máseleleri kóterildi. Konferensııanyń bıylǵy taqyryby – Qazaqstannyń munaı-gaz ónerkásibi damýynyń jańa ssenarııi. Konferensııaǵa qatysqan Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqovtyń aıtýynsha, Qazaqstan qazir jahandyq munaı resýrsynyń 3 paıyzyn enshilep, bul turǵyda kósh bas­taýshy pozısııada tur.

Munaı

«Qazaqstan táýelsizdik al­ǵaly beri 30 jyl ishinde munaı ón­dirisin úsh ese ósirip, salanyń qýattylyǵyn arttyra tústi. 1991 jyly elimizde 26,6 mln ton­na munaı óndirilse, 2021 jyly bul kórsetkish 85,9 mln tonnaǵa jetti. Jaqyn keleshekte biz 100 mln tonnalyq mejeden de asamyz. Budan bólek, munaı eksporty bes ese ósti. Sonyń nátıjesinde Qazaqstan álemdegi eksporttaýshy elderdiń úzdik ondyǵyna kirdi. Sonymen birge osy salaǵa Eýropadan, Qytaıdan, Reseıden, AQSh-tan jáne basqa da elderden 200 mlrd dollardan astam ınvestısııa tarttyq», dedi B.Aqsholaqov.

Sondaı-aq bas energetık Qa­shaǵanda munaı óndirý ju­my­sy qazannyń sońynda tolyq qýatpen iske qosylatynyn málimdeı kele: «Qashaǵandaǵy jóndeý jumystary boıynsha bir­neshe sheshim bar. Optımaldy nus­qa tańdaldy. Qazannyń 20-syna qaraı ken orny burynǵy ón­diris rejimine oralady. Ol – táý­ligine 400 myń barrel», dep túsindirdi.

B.Aqsholaqovtyń aıtýynsha, Qashaǵanda jumystyń toqtap qalýyna baılanysty táýligine 200 myń barrel «qara altyn» óndi­rilmeı qalǵan. Biraq 2022 jyly 85,7 mln tonna munaı óndi­remiz degen jospar óz kúshinde qala beredi. 2023 jyly atalǵan kór­setkishti 90 mln tonnaǵa jet­kizý kózdelip otyr.

Munaı-gaz salasynyń sarapshysy Abzal Narymbetov Qashaǵannyń elimiz úshin úlken maqtanysh ekenin, biraq ken ornynan memlekettiń shekesi shylqyp otyrmaǵanyn aıtady. Onyń sózine qaraǵanda, Qashaǵandy sońǵy 60 jyldaǵy álemdegi eń iri munaı ken orny dep aıtýǵa bolady. Bul jaqsy jańalyq, biraq atalǵan ken qoryna 60 mlrd dollarǵa jýyq aqsha jumsaldy. Tarıhqa qarasaq, Qashaǵan – eń qymbat joba.

«Qatelespesem, 2017 jyly sol kezdegi mınıstr Saýat Myńbaev «Qashaǵannyń aqshasyn qaıtaryp alý úshin keminde 80-100 dollar bolý kerek» degen edi. Al munaıdyń baǵasyna qarasaq 2014 jyldan bastap tústi, 100 dollarǵa bıyl ǵana jetti. Sol 100 dollardyń ózi qazir qaıtadan 80 dollarǵa túsip qaldy. Munaı baǵasynyń 80-100 dollar arasynda turatynyna kepildik joq. Demek baǵanyń tómendeýine oraı qaıtarylym da shegerile beredi. Keı aqparattarǵa júginsek, Qashaǵannan túsken paıdanyń 2 paıyzy ǵana memleket enshisine tıedi eken. Qalǵany sol quıylǵan aqshanyń qaıtarymyna ketip jatyr. Endi sol aqshany 400 myń barrel óndirispen 2025-2026 jyldary qaıtaryp alýǵa bolady. Eger munaı baǵasy 80-100 dollar arasynda tursa. Munaı baǵasy solaı saqtalyp turdy deıik, biraq 400-diń ornyna 100 myń barrel bolyp jalǵasa berse, onda onyń qaıtarylymy shegerile túsedi. 60 mlrd dollar qaıtarylmaı, memleketke paıda túspeıdi. Demek 2025-2026 jyl emes, odan ári taǵy da kútemiz degen sóz», deıdi sarapshy.

Balama baǵyt

Mınıstr munaı tasymaly máselesin de aınalyp ótken joq. Onyń sózine den qoısaq, Qytaı arqyly eksporttalatyn munaı kólemin 9-dan 20 mln tonnaǵa deıin arttyrýdyń múmkindigi bar. Baký – Tbı­lısı – Jeıhan arqyly ázirge 1,5 mln ton­na munaı jibere turý josparlanǵan. Aq­taý portyndaǵy jóndeý jumystary aıaq­tal­ǵannan keıin kórsetkish 7,5 mln tonna­ǵa deıin jetkizilmek. Degenmen KTK mu­naı tasymaldaýdaǵy basym baǵyt bolyp qala beredi. Bul túsinikti de. Qazir bala­ma baǵyttardy tabý, tapqan kúnde de qýat­ty­lyǵyn arttyrý múmkin emes. Sondyqtan KTK-ge tolyq balama tabý uzaq merzimdi perspektıvada júzege aspaq.

Sarapshylar túptiń túbinde Qazaqstan KTK-ge balama izdep tabýǵa tıis degen oı aıtady. Buǵan negiz de joq emes. Maman­dar jyl bastalǵaly beri Kaspıı qubyr kon­sorsıýmy birneshe ret isten shyqty jáne sonyń árbiriniń astarynan saıası qy­sym­dy aınytpaı tanýǵa bolady degen oı aıtady. Olardyń boljaýynsha, KTK má­selesi keler jyldyń kóktemine deıin so­zylýy múmkin. О́ıtkeni Iýjnaıa Oze­reevk­a termınalyndaǵy úsh qashyqtan baı­laý qondyrǵysynyń ekeýi isten shyqqan.

«Zaqymnyń tabıǵatqa zııany tımeı­tinine jáne shıkizattyń tógilmeıtinine qaramastan bul jaǵdaı eksport bo­ıynsha KTK-niń múmkindigin shekteıdi. Qubyr jelisi tolyq qýattylyqpen 70 mln tonna munaı aıdaýy múmkin (2022 jylǵy jospar 67 mln tonnany quraǵan edi). Biraq eki aılaqtyq qurylǵynyń isten shyǵýyna baılanysty bul kórsetkish kemi 50 paıyzǵa deıin tómendeıdi, jyldyq mánde 28-30 mln tonnaǵa deıin.

Bul – Novorossııskidegi jyl basynan beri tirkelip otyrǵan tórtinshi oqıǵa. Atalǵan jaǵdaı KTK boıynsha munaı tıeý kórsetkishiniń azaıýyna alyp keldi jáne termınal jumysynda úlken táýekel týdyrdy. Naýryzda daýyl eki aılaqtyq qurylǵyda tasymaldaý shlangilerin zaqym­dady. Bul bir aıǵa sozylǵan jón­deý­di qajet etti. Mamyr aıynda sý astyn­daǵy munaı qubyry mańynda Ekinshi dúnıe­júzilik soǵys snarıadtary tazarty­lyp, akvatorııa qaıta-qaıta jabyldy. Al shil­dede Novorossıısk qalasynyń Prı­morsk aýdandyq soty ekologııalyq tártip buzý­­shy­lyqqa baılanysty konsorsıým jumy­syn 30 kúnge toqtatýdy talap etti. Alaı­da bul sheshimge kompanııa jedel qar­sy shyǵyp, óz jumysyn toqtatý úshin tehno­lo­gııalyq qaýip-qaterlerge silteme jasap, nátıjesinde jóneltý toqtaǵan joq. Al sot jumysty toqtatý týraly sheshimdi 200 myń rýbl aıyppulmen almastyrdy», dep jaza­dy ENERGY ANALYTICS telegram kanaly. 

Aıtpaqshy, mınıstr Qazaqstan munaıyna Eýropadan tikeleı qyzyǵýshy­lyq týyndap jatqanyn da jetkizdi. Qazaqstan Eýropaǵa munaı jetkizýdi, sonyń ishinde Shvedt munaı óńdeý zaýytyna (Germanııa – red.) tasymaldaýdy qarastyrýǵa daıyn. Alaıda bul rette tranzıt máselesin sheshý kerek.

«Qazir jetkizý tizbegi boıynsha ártúrli usynys bar. Munaıdy tutyný­shylar basqa mehanızmderdi qaras­tyrýda, biraq muny atqarýǵa barlyq jerde múmkindik joq. О́ıtkeni munaı qubyrynyń júıesi bir kúnde ózgermeıdi, ony bir jylda salý múmkin emes. Al Qazaqstanǵa keletin bolsaq, bul – árıne, tranzıttik másele. О́ıtkeni bizdiń Eýro­palyq odaqpen tikeleı shekaramyz joq», dedi mınıstr.

Atalǵan munaı óńdeý zaýyty jylyna 11,6 mln tonna munaı ónimderin óńdeı alady.

Gaz

Konferensııada gaz máselesi de sóz boldy. QazaqGaz ulttyq kompanııasynyń basshysy Sanjar Járkeshovtiń aıtýynsha, kompanııa 2025 jyly IPO-ǵa shyǵýdy josparlap otyr.

«Korporatıvti basqarý, ásirese satyp alý boıynsha ashyq júrgizilýge tıis. Resýrstyq bazany da kúsheıtý qajet, óıtkeni bul – tabysty IPO kepili. Sony­men qatar gaztransporttyq júıeniń de toqtap qalmaýyn qamtamasyz etý mańyzdy. Úsh jylda biz modernızasııaǵa 500 mlrd teńge salamyz, sonyń ishinde Mańǵystaý men Atyraý oblystaryndaǵy júıege», dedi S.Járkeshov.

Ulttyq kompanııa basshysynyń aıtýynsha, Qazaqstan gaz jetkizý bo­ıynsha ártaraptandyrýdy qolǵa alý qajet. «Qazaqstan geologııalyq barlaý­dy, gaz óndirýdi kúsheıtýi kerek. Son­daı-aq jerasty qoımalary men túrli tehnologııalarǵa ınvestısııa salý qajet. Máselen, suıytylǵan gazdy tasymaldaý jáne óńdeý múmkindikterin jasaý sııaqty. Budan bólek, tasymaldan paıda alý úshin Qazaqstan óziniń geografııalyq ornyn paıdalanyp, tranzıttik habqa aınalýy kerek», dedi. S.Jarkeshov­tiń paıymdaýynsha, eldegi gaz salasyn damytýdyń bes negizgi baǵyty bar. Olar – gazdy kóbirek óndirý, ishki naryqty qamtamasyz etý, gazdy eksportqa kóbirek jiberý úshin gaz qubyrlaryn kóbirek salý, jańa gaz-hımııalyq zaýyttardy turǵyzý, gazdy qaıta óńdeýdi damytý. 

«Sonymen birge, árıne, Qazaq­stannyń gaz salasyndaǵy jobalaryna sheteldik ınvestorlardy tartý óte mańyzdy. Árıne, biz úshin ınvestorlardy elimizde ustap turý jáne olardy osynda ınvestısııalaýǵa yntalan­dyrý óte mańyzdy. Al bul rette gaz tartymdy bola alady. Elimizde jetkilikti qor bar. Gaz salasy elimizdiń ekonomıkasyn damytýdyń draıverleriniń biri ekenine senimdimin», dedi QazaqGaz basqarma tóraǵasy.

Munaı servıstik kompanııalar odaǵynyń tóraǵasy Rashıd Jaqsy­lyqovtyń aıtýynsha, sheteldik ınvestorlardy alyp kelý ońaı sharýa emes. Ol úshin otandyq kásiporyndar laıyqty deńgeıdegi tehnologııalarmen jaraqtanýǵa tıis. «Bul qol jetpeıtin sharýa emes, biraq biraz ýaqytty qajet etedi. Másele qansha kólemde ınvestısııa tartýda emes, salynǵan ınvestısııany qanshalyqty meńgere alatynymyzda bolyp tur. Eger birneshe álemdik energııa resýrsyna – munaıǵa, atomǵa, jasyl energetıkaǵa, gazǵa qaraıtyn bolsaq, onda jahandyq bólinistiń 57 paıyzyn gaz alatynyn kóremiz. Sondyqtan oǵan degen suranys jyl saıyn tek ósip kele jatyr. Al gazdandyrý elimizdegi eldi mekenderdiń barlyǵyna áli jetpese de, bes jyl burynǵy jaǵdaımen salystyrǵanda qazirdiń ózinde gazǵa qosylǵan úılerdiń sany artyp keledi. Qazaqstanmen salystyrǵanda álemde gaz tutyný jyldam qarqynmen ósýde», dedi R.Jaqsylyqov.

Sońǵy jańalyqtar

8 óńirde qolaısyz meteojaǵdaı kútiledi

Aýa raıy • Búgin, 09:41

Elorda oqýshylary qashyqtan oqıdy

Qoǵam • Búgin, 09:24

El birinshiligi bastaldy

Boks • Búgin, 07:42

Dýbaıda daıyndalady

Tennıs • Búgin, 07:40

«Barys» taǵy jeńildi

Hokkeı • Búgin, 07:39

Kishkentaı qutqarýshy

Qoǵam • Búgin, 07:38

Jasandy júrek te ómirdi uzartady

Medısına • Búgin, 07:37

Kardıologter engizgen tehnologııa

Medısına • Búgin, 07:35

Kásiptik oqytýdyń tıimdiligi

Qoǵam • Búgin, 07:33

Jylý qubyryndaǵy apat

Aımaqtar • Búgin, 07:32

Muz qursanǵan Ekibastuz

Aımaqtar • Keshe

Úmit sáýlesi

Saıasat • Keshe

Ult saýlyǵy – uly baılyq

Saıasat • Keshe

Sańlaqtyń sońǵy samǵaýy

Qazaqstan • Keshe

Kitap kókjıegi keńeıip keledi

Rýhanııat • Keshe

«Kúmbirle kúıim, elimde!»

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar