Bank sektorynyń qarjylyq jaı-kúıiniń obektıvti beınesin turaqty negizde qalyptastyrý úshin 2019 jyldan bastap agenttiktiń qadaǵalaý prosesi Eýropalyq ortalyq banktiń úlgisine negizdelgen SREP (Supervisory Review and Evaluation Process) ádisnamasy boıynsha bankterdiń qarjylyq jaı-kúıin baǵalaýdy kózdeıtin táýekelge baǵdarlanǵan tásildi qoldanyp keledi. Sondaı-aq turaqty AQR (Asset quality review) jáne qadaǵalap stress-testileý júrgizedi.
Bul jaıly M.Ábilqasymova Londondaǵy «Global NPL» IV halyqaralyq sammıti sheńberinde ótken Kazakhstan» paneldik sessııasynda aıtty. Sammıtke qarqyndy damyp kele jatqan NPL álemdik naryǵynda jumys isteıtin negizgi oıynshylar qatysty: úzdik 10 iri jeke kapıtal qorlary (Blackstone, KKR), asa iri ınvestısııalyq bankter (Goldman Sachs, J.P. Morgan), strestik aktıvter qorlaryn basqarý salasyndaǵy halyqaralyq basqarýshy kompanııalar (Bain Capital, Apollo, Altamira) jáne jetekshi álemdik aýdıtorlyq kompanııalardyń konsýltanttary.
Agenttiktiń habarlaýynsha, is-sharanyń negizgi maqsaty – ınvestısııalyq tartymdylyqty jáne jeke ınvestorlarmen jáne basqarýshy kompanııalarmen ózara is-qımyldy arttyrý úshin bank sektory naryǵynyń aǵymdaǵy jaı-kúıine sholý jasaý jáne problemalyq qaryzdardyń ósýine jol bermeý, sonymen qatar strestik aktıvterdiń ótimdi naryǵyn damytý boıynsha agenttik qabyldap jatqan sharalardy usyný.
«Strestik aktıvterdi ekonomıkalyq aınalymǵa tartýdy jedeldetý maqsatynda agenttik problemalyq kredıtterdi satyp alýshylar úshin qolaıly salyq rejimin qurýǵa baǵyttalǵan retteýshilik sharalardy qabyldady. Budan basqa, strestik aktıvterdi basqarýdy júzege asyratyn bankterdiń balanstarynda bolýynyń 3 jyldan aspaıtyn jáne olardyń enshiles uıymdarynyń balanstarynda 5 jyldan aspaıtyn shekti merzimder belgilendi», delingen agenttik habarlamasynda.
Agenttik basshysynyń aıtýynsha, qazirgi kezde strestik aktıvterdiń kólemi bank sektory aktıvteriniń 6 paıyzy (2,5 trln teńge) bolyp baǵalanady. Bul naryqqa jańa áleýetti ınvestorlardyń kirýi úshin tartymdy bolyp tur.
Osy naryqqa jeke ınvestorlardy tartý maqsatynda 2022 jylǵy 4 shildede jeke ınvestorlardy, onyń ishinde beırezıdentterdi qosý arqyly strestik aktıvterdi satyp alýshylar tizimin keńeıtýdi kózdeıtin zań da qabyldanǵan edi.
«Bul bankterdiń balanstaryn jumys istemeıtin kredıtterden tazartýdyń naryqtyq tetigin jasaıdy, sondaı-aq jańa ınvestorlardyń, onyń ishinde halyqaralyq ınvestorlardyń strestik aktıvter naryǵyna qoljetimdiligin qamtamasyz etedi. Sonymen qosa strestik aktıvter naryǵy úshin tolyqqandy ınfraqurylymdy qalyptastyrý qajet. Oǵan strestik aktıvterdi erkin satyp alý men satý úshin alań qurý jáne naryqtyń barlyq qatysýshy úshin aqparattyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý kiredi. Bul úshin agenttik strestik aktıvterdi satyp alý men satýdyń biryńǵaı sıfrlyq platformasyn qurý máselesin pysyqtap jatyr. Sıfrlyq platforma strestik aktıvter týraly aqparatty standarttaýǵa jáne naryqtyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa, ınvestorlar bazasyn keńeıtýge, sondaı-aq strestik aktıvterdi satyp alý men satý úshin qaıtalama naryqty qalyptastyrýǵa yqpal etetin bolady», dedi M.Ábilqasymova.
Jalpy alǵanda, sammıt sheńberinde strestik aktıvter naryǵyn jáne jahandyq NPL (non performing loans – merzimi ótken kredıtter) naryǵyn damytýǵa sholý, qarjy sektoryn qalypqa keltirý jáne óńirlik syn-qaterler talqylandy.
Abaı AIMAǴAMBET,
«Egemen Qazaqstan»
