Bıylǵy qazan aıynyń basyndaǵy derek boıynsha, elimizde mıkroqarjylyq qyzmetpen aınalysatyn 1 023 uıym bar. 3,5 myńnan astam sýbekt óz erkimen nemese sot sheshimimen naryqtan ketti. Mıkroqarjy uıymdarynyń Ortalyq Azııa sammıtine qatysqan kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, osyǵan deıin qoǵam tarapynan bul sektorǵa qatysty jaǵymsyz pikirler kóp aıtyldy, senimsizdik te anyq baıqalyp keldi. Alaıda zańǵa tıisti ózgerister engen soń MQU-lar qor naryǵyna shyǵa bastady. KASE dereginshe, 2022 jyldyń alǵashqy alty aıynda qor bırjasynda MQU qundy qaǵazdarynyń bastapqy ornalastyrylý kólemi 1,8 mlrd teńgeni quraǵan.
Sondaı-aq qarjylyq qadaǵalaýshynyń bastamasymen MQU-lardyń múmkindigi arta tústi. Mysaly, olar qosymsha qyzmet túrlerin de usynady. Budan bylaı mıkroqarjy uıymdary elektrondy aqsha, saqtandyrý kompanııalary jáne tólem agentteriniń emıtenti retinde qyzmet ete alady. Sonymen qatar oblıgasııa shyǵaryp, faktorıngtik operasııalar júrgizý quqyǵyna da ıe. Munyń bári atalǵan saladaǵy ósimge áserin tıgizedi. Birinshi jartyjyldyq qorytyndysy boıynsha, MQU jıyntyq qaryz portfeli 838,35 mlrd teńge boldy. Al jıyntyq aktıv kólemi – 997 mlrd teńge shamasynda.
Mıkroqarjy uıymdary qaýymdastyǵynyń dırektory Erbol Omarhanovtyń aıtýynsha, 90-jyldary elimizde alǵash osyndaı uıymdar paıda bolǵan kezde olar tek shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylandyrýdy kózdedi. Alaıda qazir jeke tulǵalardyń zaım alýy kóp tirkelip jatyr. Bul óz kezeginde saladaǵy táýekeldi arttyrdy. Onyń aıtýynsha, naryqtyń jańa qatysýshylary mıkroqarjylandyrý tetiginiń áleýmettik mańyzy, kásipkerlik qyzmetti yntalandyrý máselesin tasada qaldyrmaýǵa tıis. Mıkroqarjy naryǵyna kelgen kásipkerlerdiń qazir erkin jumys isteýine tolyq múmkindik bar. Qyzmet zańdyq turǵyda túgel qorǵalǵan. Máselen, qaýymdastyqta klıentterdi qoldaýdyń avtomatty qyzmeti jumys isteıdi. Kez kelgen qaryz alýshy shaǵym túsire alady. Sonymen birge mıkroqarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaıtyn ortalyq qurylǵan. Onyń negizgi mindeti – qaryz alýshylarǵa sotqa deıingi retteýde kómek kórsetý. Qaryz alýshy men MQU arasyndaǵy daýly máseleni sheshý úshin mıkroqarjy ombýdsmeni jumys isteıdi. Qaýymdastyq quramyna kiretin MQU-lar arasynda etıkalyq minez-qulyq kodeksine de qol qoıylǵan.
«KMF» mıkroqarjylyq uıymynyń basqarma tóraǵasy Shalqar Júsipovtiń aıtýynsha, Ulttyq banktiń bazalyq stavkany kóterýi mıkronesıedegi stavkanyń joǵarylaýyna da áser etedi.
«Biz qarashadan bastap klıentter úshin paıyzdyq stavkany kóteremiz dep sheshim qabyldadyq. Árıne, buny qalaǵan joqpyz. Basqa áriptester de bizdiń jolymyzben júredi dep oılaımyn. MQU qarjylandyratyn bıznes tipti shaǵyn da emes, mıkrobıznes. Mıkrobıznes óte beıimdelgish. Basymyzdan ótip jatqan kóp daǵdarysta osy nárse ábden dáleldendi. Qańtar oqıǵasy bolsyn, 24 aqpan bolsyn. Bári de klıentterimizge qatty áser etti, biraq shamamen sáýirden bastap mıkrobıznestegi klıentterimiz jaǵdaıǵa beıimdelip aldy. Sáýirden bastap suranys qatty ósti. Jyl basynan beri bizdiń ósim 25 paıyzdy qurady», dedi Sh.Júsipov.
Sondaı-aq Qazaqstan shaǵyn bıznesti damytý úshin bul salada jedel ekonomıkalyq reformalar jasaýǵa tıis ekenin jetkizdi.
– Munaı bolsa taýsylyp kele jatyr. Shaǵyn bıznes úshin neǵurlym tıimdi, neǵurlym qatań ekonomıkalyq reformalar júrgizý týraly sheshim qabyldaýǵa 2030 jylǵa deıin 8-10 jyl qaldy. Shaǵyn bıznes – kez kelgen ekonomıkanyń negizi. Qazir onyń úlesi 33 paıyzdy alyp otyr. Negizi kem degende 60 paıyzǵa jetýi kerek, – deıdi ol.
Árıne, Sh.Júsipovtiń paıymyn túsinemiz. Shaǵyn bıznestiń qaryshtap damýy birinshiden ekonomıkaǵa paıdaly bolsa, ekinshiden mıkroqarjy uıymdaryna da zor tabys ákeler edi. О́ıtkeni qazir bankter bıznesti nesıeleýge asa qulyqty emes. Kásipkerdiń de julqynyp turǵany shamaly. Táýekeli kóp dep bank qashady, kepilge múlik suraıdy, qaptaǵan qaǵazy bar dep kásip ıesi qashady. Qysqasy, tyǵyryqtan shyǵarar jol – mıkroqarjy naryǵy.
«Shaǵyn bıznes birtindep ishki jalpy ónimge óz úlesin qosyp kele jatyr. Buǵan yqpal etetin kez kelgen bastama bárimiz túsinetin formadaǵy jańa ekonomıkalyq saıasatqa sáıkes keledi. Bul – damýǵa berilgen aýqymdy múmkindik, halyqtyń ál-aýqatynyń artýy jáne ekonomıkanyń ári qaraı ártaraptandyrylýy. Ártaraptandyrýǵa kim úles qosady? Árıne, shaǵyn jáne orta bıznes. Alaıda shaǵyn bıznesti damytýdyń basty draıveri – memlekettik qoldaý sharalary emes, jańa salyq saıasaty. Menińshe, memleket qoldaýdy bıýdjetten sýbsıdııalaý esebinen emes, salaýatty básekeli orta jáne tıimdi salyq saıasatyn qurý esebinen júzege asyrýǵa tıis. Bıýdjet qarjysyn salýdy abaılap paıdalanǵan jón. О́ıtkeni biz ómir súrip otyrǵan jaǵdaıdy turaqsyzdyqqa uryndyratyn taıaqtyń ekinshi ushy da bar», deıdi Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵynyń basshysy Elena Bahmýtova.
Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵynyń baǵalaýynsha, birinshi jartyjyldyqta mıkroqarjylyq uıymdar portfeli qurylymynda onlaın alynǵan mıkrozaımdar úlesi 29 paıyzǵa deıin artqan. MQU qaryz portfelindegi merzimi ótken bereshek kólemi de artyp keledi. Alaıda MQU portfeliniń 39 paıyzǵa jýyǵyn 150 myń teńgeden az mólsherdegi kredıtter qurap tur. Al osyndaı kólemde qaryz alýshylar úlesi 85 paıyz shamasynda.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń málimeti boıynsha, jyl basynan beri jeke tulǵalardyń mıkronesıesi 23 paıyzǵa kóbeıgen. Bul – negizinen tutynýshylyq maqsatta alynǵan onlaın-nesıeler. «Memlekettik nesıe bıýrosy» AQ deregine súıensek, 2022 jyldyń 1 shildesindegi onlaın-mıkronesıeniń jıyntyq kólemi 130,9 mlrd teńgege jetken. Osynshama somany berýge 42 mıkroqarjy uıymy atsalysqan. Mundaı zaımdardy alǵan qazaqstandyqtar sany – 911 myń adam. Onlaın-mıkronesıe sektoryndaǵy tólenbegenine 90 kúnnen asqan qaryz kólemi 59,6 mlrd teńgege (478 myń azamatqa berilgen) jetti.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń keńesshisi Maqsat Nurıdenulynyń aıtýynsha, 253 mıkroqarjylyq uıymnyń teń jartysy jumys istemeıdi. Sondyqtan kim belsendi, kimniń aty bar da zaty joq ekenin anyqtaý qajet. Aldaǵy ýaqytta agenttik qyzmetkerleri osyndaı aýqymdy jumysqa belsene kirispek. Ol sonymen qatar bank sektoryndaǵy sıfrlandyrý úrdisiniń MQU-lardan ozyp ketkenin de atap ótti.
«Biz osy oraıda bıznes-modelmen jumys isteýge keńes beremiz. О́ıtkeni erteń sıfrlandyrý múlde basqa deńgeıge kóterilip ketedi. Jaqynda ǵana MQU-lardan derekter suradyq. Sonda búkil kompanııa aqparatty usyný boıynsha qıyn jaǵdaıda ekenin kórsetip qoıdy. Demek olardyń bıznes-basqarý tásilinde álsiz tustar bar degen sóz. Sektorda tazartý júrgiziledi. 2023 jyly proporsıonaldy retteý egıdasy jumys isteıdi», deıdi agenttik ókili.
