Mundaı ósimge áser etken basty sebep – ınvestısııanyń molynan salyna bastaýy. Jyl basynan beri ónerkásiptiń osy túrine 3 mlrd teńgeden astam ınvestısııa quıylǵan. Bul byltyrǵy 8 aımen salystyrǵanda 63 paıyzǵa kóp. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń habarlaýynsha, ınvestısııa jańa jobalarmen jumys istep turǵan kásiporyndardy odan ári damytýǵa baǵyttalǵan. Máselen, bıyl Shymkent qalasynda jıhaz óndiretin «Mega Smart B2B» JShS iske qosylsa, Soltústik Qazaqstan oblysynda «Sapa Invest Plıýs» JShS jıhaz ónerkásibi úshin shıkizat komponentterin shyǵarý kásiporny paıdalanýǵa berildi.
«О́ńirler arasynda jıhaz ónimderin shyǵarý boıynsha jetekshi oryndy Almaty qalasy alady. Megapolıste jıhaz óndirisiniń kólemi 13,3 mlrd teńgeni quraıdy. Shahar aýmaǵynda osy saladaǵy barlyq jumys istep turǵan kásiporyndardyń 30 paıyzy shoǵyrlanǵan. Sondaı-aq jıhaz óndirisi boıynsha kóshbasshylar qatarynda Almaty (3,5 mlrd teńge), Qaraǵandy (3,4 mlrd teńge) jáne Pavlodar (3,4 mlrd teńge) oblystary kiredi», delingen mınıstrlik habarlamasynda.
Elimizde jıhaz ónimderin tutyný naryǵy ótken jyly 221 mlrd teńgeni quraǵan. Sarapshylar halyq sanynyń ósýi, kóshi-qon, kiristiń ulǵaıýy, ınfraqurylymnyń keńeıýi, sondaı-aq jańa turǵyn úı jobalary men kommersııalyq úı-jaılar qurylysynyń ósýi esebinen jıhaz ónimderin álemdik tutynýdyń turaqty ósýin boljaıdy. Bul rette vedomstvo jıhaz ónimderin óndirýdiń qosymsha ósýine yqpal etetin faktor retinde – 2023 jyldyń shildesinde barlyq memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektor sýbektileri úshin ofıstik jıhaz satyp alýǵa moratorıı merziminiń aıaqtalýyn atap ótken. Degenmen ázirge shekteý kúshin joıǵan joq.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń 28 qazandaǵy málimetinshe, keńsedegi aǵash jıhazdardy óndirý 10,1 paıyzǵa azaıyp, 173 307 birlikti quraǵan. Qazaqstanda negizinen ashana men qonaqúıler úshin aǵash jıhazdar, asúı jıhazy, jatyn bólme garnıtýry, oryndyqtar men ústelder, sondaı-aq metall jabyndy arnaıy jıhazdar daıyndalady. О́ndiristiń eń úlken ósimin oryndyqqa arnalǵan metall jaqtaýy bar jıhaz segmenti kórsetken (9,8 paıyzǵa ósken) – toǵyz aıda 869 128 birlik ónim óndirilipti. Sondaı-aq asúı jıhazyna da suranys bar (72 991 birlik, +8,8 paıyz).
О́ndiristiń adymyn ashtyrmaı turǵan basty sebep shıkizat jetispeýshiligi ekenin joǵaryda aıttyq. Buǵan deıin Qazaqstan aǵashty Reseıden satyp alyp kelgen. Endi geosaıası ahýaldyń kúrdelenýine baılanysty ımport máselesi de qıyndaı tústi. Jıhaz jáne aǵash óńdeý ónerkásibi qaýymdastyǵynyń basshysy Qanat Ibraevtyń aıtýynsha, buryn bir tekshe metr tasymal quny shamamen 3-3,5 myń teńge bolsa, endi onyń quny 12 myńǵa deıin jetken. О́zindik qun ishindegi logıstıkanyń shyǵyny 40 paıyzdy alyp tur.
«Reseıden tasymaldap kelgen materıaldardyń ózindik quny qymbat bolyp tur. Birneshe pozısııa boıynsha taǵy da qymbattaý bolady. Shamamen baǵa 20-25 paıyzǵa ósedi», deıdi «Mega Smart» JShS tehnıkalyq departamentiniń jetekshisi Rýslan Turmahanov.
Jıhaz jáne aǵash óńdeý ónerkásibi qaýymdastyǵynyń habarlaýynsha, óndiris oryndary shıkizatty eki aıdan astam ýaqyt boıy kútýge májbúr. Sonyń saldarynan eldegi keńse jıhazdaryn óndirý kólemi 10 paıyzǵa tómendegen. Bara-bara jaǵdaı tipti kúrdelenýi yqtımal. Sarapshylardyń aıtýynsha, osyǵan deıin elimizde shıkizat óndiretin zaýyt ashý josparlanǵan, alaıda sheteldik ınvestorlarmen ortaq mámile tabylmaǵan.
«Álemdegi jaǵdaı da áser etti, onyń ústine sheteldik ınvestorlar da bas tartty. Bizde shamamen 2-2,5 mln tekshe metr orman bar, ony iskerlik aınalymda paıdalanýǵa, aǵash jasaýǵa nemese óńdeýge jiberýge bolady», deıdi qaýymdastyq basshysy.
Shıkizat bizge Reseıden ǵana emes, Eýropa elderinen jáne Belarýs pen Qytaıdan da ákelinedi. Eger ımport kólemi artsa, onsyz da qalt-qult etip turǵan otandyq óndiris birjola quldyraýy yqtımal.
«Adamdardyń jıhazǵa qaraýǵa murshasy joq. Qurylystyń belsendi júrip jatqanyna qaramastan. Memlekettik satyp alý boıynsha da qyzyǵýshylyq tómendeýde. Eń qıyny, memleket iskerlik belsendilikti qoldaýdyń ornyna, elde áli kúnge keńse jıhazdaryn satyp alýǵa salynǵan tyıym kúshin joımaı tur. Sala úshin suranys kerek. Tym quryǵanda, keıinge qaldyrylǵan jasandy suranys. Sonymen qatar Reseımen shekaralas aımaqtardaǵy ondaǵan aǵash kesetin zaýyttar jabylý aldynda tur. Ol jaqta óńdelmegen materıaldy tasýǵa tyıym salynyp, daıyn ónim eksportyna kóbirek mán berile bastady. Sonyń saldarynan júzdegen qazaqstandyq jumyssyz qalýy yqtımal. Qostanaı oblysynan bizge shaǵym kelip tústi. 300 kólik júrgizýshisi osy salada jumys istegen. Bul tek júrgizýshiler ǵana. 300 KamAZ qańtarylyp tur. Buǵan aǵash kesetin zaýyttardaǵy adamdardy qosyńyz. Ondaı zaýyttardaǵy ortasha adam sany 20-25 bolady. Qazir kóbi jabylyp jatyr. Shyǵys Qazaqstanda da jaǵdaı osyndaı», deıdi Q.Ibraev.
Onyń aıtýynsha, ózimizde shıkizat daıyndaıtyn zaýyttar ashýǵa bolady. Biraq astary tereń «biraqtar» aldan oraǵytyp shyǵa beredi.
«О́ndiris degenimiz – tolyqqandy keshen, ol úshin shıkizat qory mol bolýǵa tıis. Biz bolsaq orman sharýashylyǵy boıynsha kóp múmkindikti qoldan sýsytyp otyrmyz. Bizde 1,5-2 mln tekshe metr kóleminde sanıtarlyq aǵash kesýge jáne odan 600-700 tekshe metr plıta materıalyn jasaýǵa bolady. Onyń jartysy tómengi sort bolsyn delik, sonyń ózinde 300-400 tekshe metr jyldyq ishki tutyný kóleminiń 30-40 paıyzyn jabýǵa jetkilikti bolar edi. Bárin de isteýge bolady, biraq ol úshin memlekettiń qoldaýy qajet. Tıisinshe, bizdiń basty satyp alýshymyz da – memleket. Osyǵan deıin adamdar qymbat jıhazǵa molynan tapsyrys berip kelse, qazir tapsyrys kúrt azaıǵan. Klıentter áldeqaıda arzan, daıyn jıhazdardy tańdaı bastady», deıdi qaýymdastyq basshysy.
О́ndiristiń basy-qasynda júrgen azamattardyń aıtýynsha, salany óndirýshiler múddesin eskere otyryp damytýǵa bolady. Ol úshin salalyq qosymsha qun salyǵy stavkasyn zań arqyly tómendetse, jıhaz bıznesin nesıeleý kezinde preferensııalar jasalsa degen usynystar aıtyldy. Al Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi 2023 jyly jıhaz óndirisi boıynsha tórt iri joba iske qosylatynyn habarlady. Qazir kásiporyndar qurylys-montaj jumystaryn júrgizip, qurylǵylar satyp alyp jatqan kórinedi. 2025 jylǵa deıin memleket taǵy 12 jobany iske asyrýdy kózdep otyr.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
