Tarıh • 16 Qańtar, 2023

Toqtamys soqtyrǵan teńge

644 ret

kórsetildi

1 mın

oqý úshin

Altyn Orda ulysynyń ataqty handarynyń biri – Toqtamys. Qazaqtyń úlken jazýshysy Ilııas Esenberlın: «Úz-Temirdiń ekinshi balasy Sarjadan Qonshaq, Qonshaqtan Tuǵylyq qoja, Tuǵylyq qojadan Taı qoja týady. Osy Taı qojanyń báıbishesi qońyrat Qotan Kúnshek sulýdan bolashaq Altyn orda hany Toqtamys týǵan» dep jazady («Altyn Orda» roman-trılogııasy. Almaty, 2021. – 397 b).

Beken QAIRATULY

Keıbir derekterde Toqtamys handy 1342 jyly týyp, 1406 jyly Túmen dalasynda Edigemen shaıqasta qaza tapqan delinedi. «Ákesi Orys hannyń qolynan qazaq tapqan soń, 1376 jyly Toqtamys Máýrennahr bıleýshisi Ámir Temirge qashyp baryp, 1378-1379 jyldary osy kisiniń kómegimen Syǵanaqty jaýlap alady da, Aq Ordaǵa bılik júrgizgen», deıdi jazýshy I.Esenberlın. Kelesi 1380 jyly Mamaı «Kúlik shaıqasynda» orys knıazi Dmıtrııden jeńilgen tusta Altyn Orda taǵyna otyryp, 1380-1398 jyldary bılik júrgizedi. Osy tusta aqsha reformasyn jasap, óz atymen soǵylǵan altyn-kúmis teńgelerdi aınalymǵa túsirgen.

Myna bir altyn teńge – Toqtamys hannan qalǵan mura. Reseılik teńgetanýshy R.Sagdeevanyń paıymynsha, bul teńge hıjranyń 787 jyly (1392 jyl) Saraı ál-Jedıdte (Saraı Berke qalasy) soǵylǵan. Teńgeniń betine: «Toqtamys han. Bıligi uzaq bolsyn!» degen sózder arab árpimen jazylǵan. Teńgeniń salmaǵy – 1,40 gramm. Dıametri – 15-16 mm.