Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Sarapshylardyń pikirinshe, kýrstyń aǵymdaǵy nyǵaıýy uzaqqa sozylmaıdy jáne jyldyń basynda tutynýshylyq belsendiliktiń tómendigi men aqpan aıyndaǵy salyq kezeńiniń ótýine oraı saýda balansynyń jaqsarýyna baılanysty maýsymdyq sıpatta bolýy múmkin.
Naýryz aıynyń basynda USD/KZT juby boıynsha ortasha baǵam bir dollar úshin 460,14 teńge deńgeıinde boljanady (aǵymdaǵy 452,0).
«Ulttyq valıýtanyń nyǵaıýy aıasynda baǵam boıynsha kútýler bir jyldan keıin aıtarlyqtaı jaqsardy – 491,8 burynǵy (-9,6 teńge) kórsetkishinen bir dollar úshin 482,2 teńgege deıin. Sarapshylar is júzinde biraýyzdan (81%) 24 aqpandaǵy otyrysta bazalyq mólsherlemeniń saqtalýyn kútip otyr. Biraq bir jyldan keıin ol aǵymdaǵy deńgeıden 16,75% (-3,25 b.t.) jyldyq 13,5%-ǵa deıin tómendetilýi múmkin. Buǵan ınflıasııanyń 2024 jylǵy aqpanǵa qaraı aǵymdaǵy kórsetkishten 20,7%-ǵa (-7,4 b.t.) qarsy 13,3%-ǵa deıin baıaýlaýy yqpal etedi», deıdi qaýymdastyq sarapshylary.
Olardyń aıtýynsha, ınflıasııanyń kútiletin baıaýlaýy jáne jumsaq aqsha-nesıe sharttary ekonomıkalyq ósýge qoldaý kórsetedi. Sondaı-aq bul munaıdyń joǵary baǵasyna yqpal etip, ony barreline 87,4 dollar deńgeıinde ustaýy múmkin.
Sarapshylar bir aıdan keıin teńge baǵamy – 460,14 teńge, bazalyq mólsherleme 16,75 paıyz (ıaǵnı qazirgi deńgeıinde) bolady dep kútse, bir jyldan keıingi boljam boıynsha – USD/KZT baǵamy – 482,2 teńge, Brent markaly munaı baǵasy – 87,4 dollar, IJО́ – 3,7 paıyz, ınflıasııa – 13,3 paıyz jáne bazalyq mólsherleme – 13,50 paıyz.
Qazir USD/KZT baǵamy – 450 teńge shamasynda. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekovanyń aıtýynsha, teńgeniń jyl basynda erekshe nyǵaıýyna birneshe faktor áserin tıgizdi.
«Qańtarda kvazımemlekettik sektor (KMS) sýbektilerin satý 453 mln dollardy qurady. Valıýta naryǵyndaǵy teńgerimdiliktiń jaqsarýyna baılanysty, sondaı-aq KMS sýbektilerine valıýta aǵyndaryn basqarý kezinde úlken múmkindikter berý maqsatynda Ulttyq banktiń usynysy boıynsha Úkimet valıýta túsimin mindetti satý úlesin 75%-dan 50%-ǵa deıin tómendetý týraly sheshim qabyldady. Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke transfertterdi qamtamasyz etý maqsatynda 228 mln dollar valıýta satyldy. Satý burynǵydaı birkelki jáne turaqty negizde júzege asyryldy. Kúndelikti satý kólemi 12 mln dollardan asqan joq. Buǵan deıin zeınetaqy aktıvteriniń valıýtalyq úlesin 30% deńgeıinde ustap turý týraly BJZQ-nyń jospary týraly aıtqan edim. Osy maqsatta qańtarda shamamen 120 mln dollar satyp alyndy. BJZQ úshin shetel valıýtasyn satyp alý jónindegi operasııalar Qazaqstan qor bırjasynyń alańynda valıýta naryǵynda qolaıly jaǵdaılarda naryqtyq beıtaraptyq qaǵıdatyn saqtaı otyryp, jyl ishinde birkelki júzege asyrylady», deıdi Á.Moldabekova.
Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatov bolsa, bazalyq mólsherlemeniń qazirgi deńgeıiniń saqtalatynyn aıtady. Bul týraly «Aqjol» fraksııasy depýtattarynyń saýalyna bergen jaýabynda málimdedi.
«Bazalyq mólsherleme deńgeıin belgileý arqyly Ulttyq bank baǵanyń ósýine belgili bir ýaqyttan keıin (1-2 jyl) ǵana áser etedi. Tıisinshe, jaqyn bolashaqta ınflıasııany báseńdetý jáne josparly túrde tómendetý úshin bazalyq mólsherleme aǵymdaǵy deńgeıde saqtalady. Joǵary bazalyq mólsherlemeniń nesıe berý qarqynyna eleýli teris áseri baıqalmaıdy. 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha ekinshi deńgeıdegi bankterden ekonomıkaǵa berilgen nesıe kólemi 22,8 trln teńgeni qurdy. 2022 jylǵy ósim – 23,3%. Zańdy tulǵalarǵa beriletin kredıtter de 11,5%-ǵa, 8,7 trln teńgege deıin ósti, onyń ishinde shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine beriletin kredıt 22,8%-ǵa, 4,5 trln teńgege deıin artty. Naqty sektordyń damý parametrleri de nasharlaý belgilerin kórsetpeıdi», deıdi ol.
Aıtýynsha, qazirgi ýaqytta aqsha-nesıe saıasatyn jeńildetý orynsyz bolar edi. Meıli, onyń ekonomıkalyq ósimge bastaıtyn yqtımal qysqa merzimdi oń áserine qaramastan.
«Aqsha-nesıe saıasatyn jeńildetip jiberý eleýli teris saldarǵa ákeledi. Birinshiden, joǵary ınflıasııamen salystyrǵanda aqsha naryǵyndaǵy teńgelik aktıvterdiń negizsiz tómen kiristiligi qarjy naryǵynyń kásibı qatysýshylarynda da, halyq arasynda da valıýtalyq artyqshylyqtardyń ózgerýine sebep bolady. Bul óz kezeginde devalvasııalyq kútýlerdiń ósýine jáne teńgeniń álsireýine ákep soǵady. Nátıjesinde dollarlandyrý úderisi qaıta bastalyp, ınflıasııalyq úderister kúsheıe túsedi. Teńgelik depozıtterden qarajat ketse, bank júıesiniń resýrstyq bazasy tómendeıdi. Ekinshiden, bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi banktik nesıe mólsherlemeleriniń salystyrmaly túrde tómendeýine ákelmeýi múmkin. Inflıasııa men ınflıasııalyq kútýlerdiń ósýi, nesıelerge joǵary suranys jáne sapaly qaryz alýshylardyń tez sarqylýy táýekel syılyqaqysynyń ósýine yqpal etedi. Úshinshiden, ekonomıka sýbektileriniń qalaýy tutyný jaǵyna qaraı aýysa bastaıdy jáne joǵary tutyný suranysy ınflıasııalyq úderisterdi odan ári jedeldetedi. Bul jaǵdaı saıyp kelgende halyqtyń naqty tabysyn tómendetedi», deıdi bas bankır.
Aıtpaqshy, Qazaqstanda ınflıasııany esepteý ádisi ózgerýi múmkin. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń basshysy Jandos Shaımardanovtyń aıtýynsha, jańa tásil boıynsha ınflıasııa fıskaldyq operatorlardyń derekteri negizinde baqylanady. Bul statıstıkany qalyptastyrýdy jedeldetip, shyǵyndardy azaıtyp, derekter sapasyn arttyrmaq.
«Bıýronyń basym baǵyttarynyń biri – balama kózder, ıaǵnı fıskaldy chekti paıdalaný bolmaq. Inflıasııa esepteý úshin eýropalyq elderdiń birazy osy tásildi qoldanady. Biz de osy jobany bastap otyrmyz jáne Halyqaralyq valıýta qorynyń sarapshylarynan metodologııalyq kómek alamyz. Qazir jumys júrip jatyr, sonyń negizinde tutynýshylyq sebet qurylymy boıynsha chekterge qarap taýarlardy suryptaımyz», deıdi.
Aıta keteıik, qańtar aıynyń qorytyndysy boıynsha jyldyq ınflıasııa 20,7 paıyz deńgeıinde tur. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń baǵasy bir jyl ishinde 23,4 paıyzǵa qymbattaǵan.
