«Korıo ılbo» – koreı dıasporasynyń jylnamasy

Ǵasyrlyq mereıtoıyn atap ótkeli otyrǵan «Korıo ılbo» basylymynyń ujymy Almatydaǵy Ulttyq kitaphanada «Senbon» – «Lenın kıchı» – «Korıo ılbo» gazeti – koreı halqy tarıhynyń ajyramas bóligi» atty dóńgelek ústel uıymdastyryp, merzimdi basylymnyń 100 jyldyq tarıhyn qyzyqty sheji­remen tarqatty.

О́ziniń 100 jyldyq tarıhynda gazet úsh márte ataýyn aýystyrdy: 1923-1937 jyldary «Senbon» (Avangard), 1938-1991 jyldary «Lenın kıchı» (Lenın týy), 1991 jyldan bastap qazirgi ýaqytqa deıin «Korıo ılbo» (Koreı kúndeligi). «Basylym tarıhy Reseıdiń Qıyr Shyǵysynan bastaý alady. Mine, sodan beri júz jyl ótti, biz týǵan Otanymyzdaı bolǵan Qazaqstanda jumys istep, osynda órken jaıyp otyrmyz. Gazetimizdiń naq Qazaqstan­da saqtalyp, órkendeýi úlken tarıhı qubylys, bul bizdiń qoǵamymyzdyń jáne memleketimizde júrgizilip otyrǵan ulttyq saıasattyń jarqyn jemisi», deıdi respýblıkalyq «Korıo ılbo» gazetiniń bas redaktory Konstantın Kım.

Koreılerdiń úlken bóliginiń qazaq eline jappaı kóshirilýine baılanysty 1937 jylǵa deıin Qıyr Shyǵysta jaryq kórgen «Senbon» gazetiniń redaksııasy Qyzylorda qalasyna qonystanady. «Lenın kıchı» gazetiniń alǵashqy sany Qyzylordada 1938 jyly basylyp shyq­ty. Qazaqstanda alǵashqy jyldary aýdandyq gazet retinde, 1940 jyldan Qyzylorda oblystyq, 1953 jyldan bastap respýblıkalyq, 1961 jyldan bastap respýblıkaaralyq basylym bolyp oqyrmanynan ajyramaı, turaqty taralyp otyrdy. 1978 jyly, 22 jyldan keıin QKP OK hatshylyǵynyń «Lenın kıchı» respýblıkalyq gazeti­niń qonys aýdarylýy» týraly jarlyǵy qabyldanǵannan keıin Almaty qala­synda shyǵaryla bastady. 1988 jyly «Lenın kıchı» gazetiniń alǵashqy sany­nyń shyqqanyna 50 jyl tolýyna oraı «Halyqtar dostyǵy» medalimen mara­pattaldy. 2000 jyldan bastap «Korıo ılbo» Qazaqstandaǵy koreı qaýym­dastyǵynyń menshigine ótti.

Shyqqan kúninen aımaqtyq márte­bege ıe basylym birneshe jyldar­dan keıin Qazaqstanda ǵana emes, keńes oda­ǵynyń barlyq respýblıkasyna taralyp, 1991 jyly «Koreı kúndeligi» degen maǵynadaǵy «Korıo ılbo» degen ataýdy ıelenip, halyqaralyq basylymǵa aınalady. Bas redaktordyń aıtýyn­sha, gazet ult ataýyn saqtap qana qoı­maı, memlekettiń qoldaýyna ıe bolyp, búginde Qazaqstan medıa keńistiginiń ajyramas bóligi bolyp otyr. «Bizge «júz jyl boıy qalaısha ulttyq máde­nıettiń ózegi bolyp otyrsyńdar?» degen suraqty jıi qoıady. Menińshe, bul jerde koreılerdiń patrıottyq sezimi basty rólge ıe. Koreılerdi jer aýdarǵan kezde, «Senbonnyń» aýylsharýashy­lyq bóliminiń meńgerýshisi basyn qaterge tige otyryp, gazettiń qorǵasyn qaripterin poezd jáshigine jasyryp, Qyzylor­daǵa aman-esen jetkizgen eken. Eger bul qaripter bolmaǵanda, qazaq eline depor­tasııalanǵan koreıler bir aıdan keıin gazet shyǵara almas edi», deıdi koreı bóliminiń redaktory Nam Gen Dıa.

Sondaı-aq bas redaktordyń orynbasary Tamara Fazylova ǵasyrlyq mereıli belesti baǵyndyrýǵa óz úlesin qosqan aǵa býyn ókilderdiń esimin erekshe jylylyqpen atap ótti. «Gazettiń bastaýynda ǵajaıyp talanttar men ádebı kúsh toptasty. «Korıoniń» ádebı qosymshasy jaryq kórip turǵan tus­ta búgingi belgili qalamgerler Aleksandr Kan, Stanıslav Lı, Máskeý ýnı­ver­sıtetterinde óleńderi taldanatyn Genrıetta Kannyń shyǵarmalary úzdik­siz jarııalanyp turdy. Biz sol ýaqytta belgilengen bıik deńgeıdi túsirmeı, ýaqytpen birge júrýdi murat tutamyz», dep aǵynan jaryldy ol.

Búginde «Korıo ılbo» – Qazaqstan­nan tys aımaqtarda da oqyrman ortasyn qalyptastyrǵan koreı tilindegi tanymal aqparat quraly. Gazet iri ońtústikkoreıalyq aqparat quraldarymen tyǵyz baılanys ornatqan, sondaı-aq bul basylymdy Máskeýdegi Soltústik Koreıanyń elshiligi de jazdyryp alady. Basylym aýdıtorııany qamtyp, damytý úshin barlyq quraldy belsendi paıdalanady: gazet ınternet keńistiginde suranysqa ıe, aqparattyq portal da jasaqtalǵan, áleýmettik jelilerdegi resmı paraqshalary qajetti ári mańyzdy jańalyqqa toly.

Dóńgelek ústel aıasynda Qazaqstan Ult­tyq kitaphanasy qorynan «Korıo ılbo» gaze­tiniń túrli jyldardaǵy basylymdarynan kórme uıymdastyryldy. Onda gazettiń sırek jáne mereıtoılyq sandary, túrli jyldarda gazet betterinde jaryq kórgen tanymal jazýshylardyń, jýrnalısterdiń, qoǵam qaıratkerleriniń maqalalary usynyldy. «Korıo ılbo» betterinde deportasııalanǵan koreı­lerdiń taǵdyry beınelengen. Ol – koreı dıasporasynyń biregeı tarıh shejiresi, mádenıetiniń mańyzdy ózegi, dástúri men ǵurpyn jańǵyrtqan ultynyń joqshysy.

ALMATY