Qazaq óneriniń baǵyna Qojahmet, Qulahmet, Nurahmet, Sultanahmet syndy tórt birdeı tarlandy syılaǵan Qojyqovtar dınastııasy – myń áýlettiń basyna tańdap baryp qonatyn taǵdyrdyń sırek syıy. Olardyń árqaısysy óner ólkesiniń bıik shyńyn baǵyndyrǵan, ózi eńbek etken salada qoltańbasy qalǵan, qazaq mádenıetiniń tórinen oryn belgilegen belgili tulǵalar.
Abaı atyndaǵy Memlekettik syılyqtyń laýreaty, kınorejısser Sultanahmet Qojyqovtyń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner mýzeıinde «Altynnyń synyǵy, asyldyń tuıaǵy» atty Qojyqovtar dınastııasyna arnalǵan aýqymdy kórmeniń ashylýynda «sóılep qoıa bergen» sýretter izimen talaı tarıh aqtaryldy. Qojyqovtar áýletiniń shyǵarmashylyǵyn kórsetý maqsatynda uıymdastyrylǵan kórme daryndy uldardyń bastaýynda turǵan áke men ana jolyn baıandaýdan bastaldy. Qońyrqoja men Látıpa qol ustasyp júrip, qazaq eli qaı jerde kerek etse, sol tustan qyzmetten tabylyp, tórt uly Qazaqstannyń tórt qalasynda dúnıege kelse de, perzentteriniń báriniń boıyna ortaq bir qasıetti – eńbekti súıýge úıretip, ónerge ińkárlikti egip ketkeni kópshilikti eriksiz tánti etti.
Áýletbasy, talantty uldardyń ákesi Qońyrqoja Qojyqov (1880-1938) XIX ǵasyrdyń sońy men XX ǵasyrdyń basyndaǵy kórnekti qazaq ıntellektýaldarynyń biri, birneshe tildi erkin meńgergen pedagog-reformator, «Alash» qozǵalysynyń múshesi, mádenıet tarıhyn zertteýshi ǵalym, kórnekti qoǵam jáne saıası qaıratker. Al analary Látıpa Muńaıtpasqyzy Lapına (1893-1960) alǵashqy teatr óneri sýretshileriniń biri, sahna dekoratory, halyq sheberi, KSRO Sýretshiler odaǵynyń múshesi bolǵan. Sán jáne qoldanbaly óner sheberi Látıpa Muńaıtpasqyzy, negizinen, teatr kostıýmderin tigýmen aınalysqan. 1936 jyly Máskeýde ótken qazaq óneri men mádenıetiniń onkúndigine qatysqan otandyq ártisterdiń kózdiń jaýyn alar ulttyq kostıýmderinde L.Lapınanyń da qoltańbasy bar. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldary memlekettik tapsyryspen Látıpa Muńaıtpasqyzynyń sheber qolynan shyqqan qazaqtyń ulttyq kıimderi Amerıkanyń 32-prezıdenti Franklın Rýzveltke syıǵa tartylyp, qazir ol tartý-taralǵy AQSh-taǵy Rýzvelttiń memorıaldy mýzeıinde saqtaýly tur. Sondaı-aq Qojyqovtardyń analarynyń qolymen ejelgi qazaq qolóneri dástúrinde toqylǵan sándik buıymdary men ulttyq kıim úlgileri dál osy Á.Qasteev atyndaǵy О́ner mýzeıindegi baǵaly jádigerlerdiń biri.
Memlekettik óner mýzeıiniń altyn qorynda saqtaýly turǵan Qojahmet, Qulahmet Qojyqovtar men Látıpa Muńaıtpasqyzynyń týyndylary taqyryby men stıli jaǵynan ár alýan. Máskeýdegi memlekettik joǵary kórkemóner tehnıkalyq sheberhanasynda oqyǵan Qojyqovtardyń úlkeni Qojahmet ulttyq beıneleý ónerindegi alǵashqy qarlyǵashtardyń biri, tuńǵysh sýretshi-grafık, karıkatýra jáne plakat janrynyń negizin salýshy bolyp sanalady. Qońyrqojanyń ekinshi uly Qulahmet te beıneleý ónerindegi biregeı esimderdiń biri – keskindemeshi, kıno jáne sahna sýretshisi. «Qyz Jibek» fılmindegi kostıýmderdiń alǵashqy eskızderin Qulahmet Qojyqov salǵan. Talantty sýretshi, sondaı-aq baspa isine de atsalysyp, belgili avtorlardyń kitaptaryn ulttyq naqyshta bezendirip shyǵarýda qaıtalanbas sheberlikke ıe grafık ekenin dáleldegen. О́ner daryǵan Qojyqovtardyń daryndy uldarynyń qataryn úshinshi ul Nurahmet músinshiligimen damytqan. Alǵashqylardyń biri bolyp soǵysqa attanyp, basynan aýyr jaraqat alyp, densaýlyǵynda dimkástik bolsa da, músin ónerin qolǵa alyp, maıdan batyrlarynyń beınesin jasaýdan jalyqpaǵan. Alaıda birinshi top múgedegi sal bolyp, tósekke tańylyp, shyǵarmashylyq armanyn shırata almaǵan.
Altynnyń synyǵy, asyldyń tuıaǵy, Qojyqovtar áýletiniń eń kenjesi Sultanahmet Qońyrqojaulynyń týǵanyna bıyl 100 jyl tolyp otyrǵanyna baılanysty Memlekettik óner mýzeıi ótkenge osylaısha sapar shegip, qazaq mádenıeti úshin ólsheýsiz eńbek sińirgen Qojyqovtardy saǵynyshpen eske aldy. Maıdannan orala sala kıno ónerine den qoıǵan kishi Qojyqov sýretshilikpen kásibı túrde aınalyspaǵan, biraq ermek etip salǵan sýretteriniń ózi onyń qylqalam qudiretin sezingen qulashy keń, san qyrly úlken sýretker bolǵanyn úndeıdi.
«Sultan aǵamyz qansha ataq-abyroıǵa bólense de, qarapaıymdylyǵynan, adamdyǵynan tanbaıtyn. О́te kishipeıil edi. Osy kórme arqyly onyń shyqqan tegin, ónerli otbasynda óskenin kórsetkimiz keldi», deıdi Qojyqovtardyń óneri men shyǵarmashylyǵyn kópshilikke tanytýda sharmashamaı shyraqshylyq mindet arqalap kele jatqan Sáýle Qulahmetqyzy.
Kórmede kınorejısserdiń «Qyz Jibek», «Biz Jetisýdanbyz», «Ana men bala», «Jartastaǵy shynar», «Bizdi tanyp qoıyńdar» sekildi belgili týyndylarynan alynǵan fotosýretter men buryn esh jerde jaryq kórmegen derekter, kınokadrlar kórsetildi. Sondaı-aq rejısserdiń óz qolymen órnektelip, 1940 jyldary gazet-jýrnaldarda jarııalanǵan sharj janrynda salynǵan sýretteri tanystyryldy.
ALMATY
