Jelge ushqan mıllıardtar nemese qarjy pıramıdasyn qalaı anyqtaımyz?

«Qarjy pıramıdalary birneshe túrge jikteledi. Klassıkalyq pıramıdada bir adam kelip, aqshasyn salyp, artynan taǵy 2-3 adamdy alyp kelýi kerek. Iаǵnı keıin kelgen adamdardyń esebinen buryn kelgen azamattardyń qaltasy qalyńdaıdy. Bul – klassıkalyq túri. Sonymen qatar jelilik marketıng atyn jamylyp otyrǵan pıramıdalar bar. Olarda taýar ne múldem joq nemese baǵasyn sharyqtatatyn taýarlardy satý arqyly paıda tabýdy kózdeıdi. Túrli ınvestısııalyq kompa­nııa­lardyń atyn jamylǵan qar­jy pıramıdalary da bar. Olar kóbine qundy qaǵazdar naryǵyna aqsha salýdy usynyp, taǵy da basqa aksııalar týraly aıtyp jatady. Adamnyń bul saladan beıhabar ekenin aqparat joqtyǵyn paıdalana otyryp, túrli termınderdi jaýdyryp aıtady. Qar­jylyq saýattylyǵy, qarjy sala­­­syn­daǵy bilimi óte joǵary bolǵan azamattardyń ózderi aksııa nary­ǵynda kóbinese utylyp jatady. Son­dyqtan osyǵan muqııat bolý kerek», dedi  Qarjylyq monıtorıng agent­tiginiń resmı ókili Álibek Ábdilov.

Keıingi kezde paıda bolǵan qarjy pıramıda­synyń taǵy bir túri – krıpto­alańdarda paıda tabýdy usyný. Spıkerdiń aıtýynsha, munyń ózi belgili bir daıyndyqty, belgili bir joǵary saýattylyq pen bilimdi qajet etetin birden-bir sala.

«Eń birinshiden, sizge aqshany ınvestısııalaýdy usynyp jatsa, eń bastysy sol kompanııa týraly tolyqqandy aqparatty bilip alýyńyz kerek. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń saıtynda arnaıy reestr bar, sol arqyly jeke tulǵalardan, ıaǵnı azamattardan aqsha tartý týraly lısenzııasynyń bar-joqtyǵyn tekserip alý kerek. Odan keıin qazirgi aqparattyń qoljetimdiligi zamanynda kompanııa týraly kez kelgen aqparatty alýǵa bolady», dedi.

Byltyrdyń ózinde 6,5 myń saıt buǵattal­sa, bıyl jyl basynan beri 3 myńǵa jýyq saıt jumysy shektelgen. Sondaı-aq Qarjy­lyq monıtorıng agenttigi Telegram messend­jerinde «Baıqa, pıramıda» degen bot jasap shyǵardy. Endi kez kelgen azamat qandaı da bir áleýmettik jeliniń nemese saıttyń siltemesin alyp, sol botqa jibere alady.

Agenttik basqarma basshysynyń orynbasary Andreı Davydovtyń aıtýynsha, adamdar, ókinishke qaraı, tez jáne kóp aqsha tabýǵa úmittenip, alaıaqtardyń tuzaǵyna túsedi. Sondyqtan jelidegi tez tabys týraly barlyq usynystarǵa asa saqtyqpen qaraý kerek.

«Árbir qarjy pıramıdasy tórt kezeńnen ótedi: bastaý-ósý-daǵdarys-kúıreý. Bizdiń mindetimiz – jalǵan qarjy kompanııalaryn olardyń jumys isteýiniń erte satysynda anyqtaýdy qamtamasyz etý. Ol úshin múddeli memlekettik organdarmen ózara is-qımyldyń arnaıy algorıtmi ázirlendi», dedi QMA ókili.

Sondaı-aq ol jasandy zerdeniń qarjy pıramıdalaryn uıymdastyrýshylardy ustaýǵa kómektesetinin de atap ótti. Spıkerdiń aıtýynsha, IT quraldaryn paıdalana otyryp, ınter­net keńistiginde (jańalyqtar portaldary, blog­tar, saıttar, áleýmettik jelilerdiń akkaýnt­tary) zańsyz kontentti izdeý júzege asyrylady.

«О́tken jyldyń sońynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjylyq  monıtorıng agenttigi (QMA) qarjy pıramıdalaryna jazylýshylardyń nysanaly aýdıtorııasymen aqparattyq-túsindirý jumystaryn maqsatty júrgizýge múmkindik beretin taldamalyq júıeni engizdi. Bıylǵy 5 aıda 39 myń esker­tý habarlamasy jiberildi. Kúdikti akkaýnt­tardan 38,2 myń adam bas tartty. QMA júıesinde qarjy pıramıdasynyń arnaıy modýlin iske asyrý josparlanýda. Ol áleýetti qatysýshylar uıymdarynyń qosy­lýyn anyqtaýǵa qabiletti, óńirler bólini­sinde qarjy pıramıdalarynyń ózin qarastyrý kózdelgen, sondaı-aq olardyń taralý oshaqtary anyqtalady», deıdi.

QMA ókili atap ótkendeı, qazirgi zamanǵy qarjy pıramıdalarynyń qyzmeti búginde ulttyq sheńberden shyǵyp otyr, osyǵan baılanysty sheteldegi alaıaqtyq elementter jandanýda. Máselen, sońǵy eki jylda Qazaqstanda «Q-net», «Finico», «Antares» sııaqty transulttyq jobalar anyqtaldy.

«Bıyl Almatyda elimizde «Innova Gold» qarjy pıramıdasyn uıymdastyrǵan trans­ult­tyq qylmystyq top anyqtaldy. Olar 1,3 myń salymshydan 1 mlrd teńgeden astam qarajat tartqan. Kompanııa qyzmeti lısenzııa negizinde Eýropadan altyn quıma­laryn ımporttaýmen baılanysty bolǵan delingen. Is júzinde buǵan lısenzııasy bolmaǵan», dedi A.Davydov.

Qarjy pıramıdalary salasyn­daǵy trans­she­karalyq qylmystyń aldyn alý úshin QMA halyqaralyq baılanystar ornatyp jatyr. Osylaısha, TMD elderiniń salyqtyq zertteýler organdarynyń úılestirý keńesiniń alańyn­da Qazaqstan transshekaralyq qarjy pıramıdalaryna qarsy is-qımyl jónindegi jumys tobyn qurýǵa bastamashylyq jasaǵan. Barlyq qatysýshylar bul usynysty qoldady. Bıylǵa arnalǵan ózara is-qımyl jáne josparlaý tetigi ázirlenýde, derekter almasý júrip jatyr, óńir úshin jalpy qaýipter anyqtalýda.

«Jınalǵan málimetter ulttyq deńgeıde, onyń ishinde saıttar men akkaýnttardy buǵat­taý jolymen shuǵyl sharalar qabyldaý úshin paıdalanylatyn bolady», dedi QMA ókili.