Keıingi ýaqytta qıt etse, judyryǵyn alyp júgiretinder, eregisken eki kisiniń sózge kelispeı qalýy atyspen, aqyr sońy kisi ólimine jalǵasyp jatqandardy jıi estip te, kórip te júrmiz. Kúni keshe Nurbol degen tanys jigit kóshede kólik keptelisinde turǵan. Qara mersedespen jol bermegen júrgizýshi kóliginen shyǵyp, áı, demesten Nurboldyń aýzy-murnyn qan etip óte shyqqan. Sóıtse, álgi júrgizýshi ishki isterde izdeýde júrgen qylmysker bolyp shyqty. Mundaı oqıǵalardyń kóbeıýi Qazaqstanda júıke aýrýlaryna shaldyqqandardyń qatary kúrt óskendigimen baılanysty sekildi.
Qazir jastar arasyndaǵy «razborka» jıi oryn alatyny jasyryn emes. Olar óz tilderinde aıtqanda «tolpamen» keledi. Solaı kelgen soń tóbelespeı tarqamaıdy. Myna oqıǵa da sol «serıaldardyń» jalǵasy. – Eı, sen qýǵynbaı ekensiń ǵoı, – dedi birinshi toptyń múshesi. – Sen bosqa sasymashy. Kim qýǵynbaı? – dedi qarsy jaqtyń belsendisi. – Basty qatyrma, – dep ekilendi taǵy bireýi. «Aıyryp» sóılep turǵan jigitterdiń biri ashýlanyp qaldy. Artynsha opyr-topyr tóbeles bastaldy. Osy kezde jastardyń biri qoınyndaǵy travmatıkalyq qarýdy alyp, qarsylasyn atyp saldy. Jábirlenýshi jedel járdem aýrýhanasyna jetkizildi. Álgi jigit ómir baqı múgedek bolyp qaldy. Osy oqıǵaǵa baılanysty jedel izdestirý toby jasaqtaldy. Jol-patrýldik polısııasynyń qyzmetkerleri iske kiristi. Ońtústik Qazaqstan oblysy IID jedel basqarý ortalyǵynyń beınebaqylaý kamerasy muqııat qaraldy. Onda sol túngi oqıǵa qaz-qalpynda jazylyp qalypty. Kúdiktiler ustaldy. Olar 1993-1994 jyldary týǵan Almaty qalasynyń jáne Ordabasy aýdanynyń turǵyndary bolyp shyqty. Iz kesýshiler olardy alysqa uzatpaı aýyzdyqtady. Kúdiktiler qyzmystaryn moıyndady. Bolǵan oqıǵaǵa baılanysty QR Qylmystyq Kodeksiniń 257-baby «buzaqylyq» dáıegi boıynsha qylmystyq is qozǵalyp, kúdikti qamaýǵa alyndy. Kúdiktiden aıǵaqty zat retinde travmatıkalyq qarý tárkilendi. Elimizde qazirgi tańda, júıkesi syr bergender qatary kóbeıgenin mamandar álemdegi jaǵymsyz aqparattardyń kóptiginen, eldegi áleýmettik jaǵdaıdyń qıyndaýymen, jumystaǵy strestiń kóptigimen, otbasyndaǵy kelispeýshilikterdiń asqynýymen, adamnyń jalǵyzsyrap qalǵandyǵymen túsindiredi. Buqara aqparat quraldary kúndiz-túni jaǵymsyz jańalyqtardy, qyz zorlaý, kisi óltirý, para alý, aqsha urlaý, atam qazaq buryn-sońdy estimegen qylmystardyń san alýan túrin kórsete bergen soń, óziń de eriksiz moıyndaısyń. О́tken jyldyń ózinde Qazaqstanda 83129 adam júıke aýrýyna shaldyqqan dep tanylyp, múgedektik taǵaıyndalǵan. Mamandardyń aıtýynsha, olardyń 95 paıyzy ómir boıy múgedektikke beriletin zeınetaqymen qamtamasyz etiledi, eń ókinishtisi – olardyń 25 paıyzy 30-ǵa tolmaǵandar bolsa, 75 paıyzy 40 jasqa jetpegender. Eger órkenıetti elderdegi sııaqty tyń kózqaras, jańa júıemen jumys jasalsa, olardyń kópshiligin qalypty ómir súrýge jetkizýge bolady eken. Almaty qalalyq psıhıkalyq saýlyq ortalyǵynyń málimetine qaraǵanda, 2013 jyly 1802 adam qaralǵan, onyń 183-niń syrqaty anyqtalyp, eńbekke jaramsyzdyǵyna baılanysty múgedektik berilgen. Jalpy, bul salada másele shash-etekten. Sonyń eń bastysy – júıke aýrýlary mamandarynyń elimiz boıynsha azdyǵy. Júıke qyzmeti buzylǵandardy emdeıtin klınıkalarda 20-30 syrqatqa bir dárigerden keledi. Áıtpese, bizdiń kóptegen otandastarymyz surqaı jabyq medısınalyq mekemelerde sol baıaǵysha surǵylt tirlik keship, odan ári kóńilderi jabyrqap, júıkeleri juqara bermek. Ádette, olardan ata-anasy, týystary bas tartady, olar negizinen Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń járdemine zárý bolady. Bizde adamdardy saý ómirge qaıta oraltýdyń basqasha, jańasha joldary jetildirilmegendikten adamdar sol dıspanserlerge kezekke turyp, qaıta oralý múmkin emes esikke óz erkimen kirýge májbúr. Jumamurat Shámshi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty. Astana.
