Qoǵam • 23 Shilde, 2023

«Qabyl almaý ádebi» qalaı qalyptasady?

230 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Qonaev qalasynda josparlanǵan Grıgorıı Lepstiń konsertine baılanysty týyndaǵan qoǵam qarsylyǵy qazaq elinde endi qylań berip kele jatqan «qabyl almaý ádebi» dep atalatyn jańa qubylysty qalyptastyra bastaǵanyn baıqatty. Adamzatty beıbitshilik pen birlikke aldymen úndeýge tıis óner ókilderi desek, Reseı ánshisiniń Ýkraınaǵa qatysty astamshylyqpen aıtqan bir aýyz sózi basyna taıaq bolyp tıip, áleýmettik jeliniń betin jaıpap ótken qoǵamdyq pikirdiń joıqyn kúshi aqyry ony qazaq sahnasynda án aıtý quqynan aıyryp, el shetine aıaǵyn bastyrmaı, qýyp tas­tady. Júrgen jeri lań Leps endigide abaılap sóılep, aıaqty ańdap basý keregin kókeıine túıip ketken bolar.

«Qabyl almaý ádebi» qalaı qalyptasady?

Jalpy, Ýkraınadaǵy so­ǵys­ Reseıdegi tanymal medıa­ tulǵa­lardyń arasyna jik túsirip, «kimniń kim» ekenin aıqyn­daýǵa kelgende taptyrmaıtyn «quralǵa» aınaldy. Azamattyq ustanymy men qundy­lyq qaǵıdasy sáıkes kel­me­geni úshin Otanyn tastap ketýge májbúr bolǵan orystyń ár tanymal tulǵasynyń artynda bir esekke emes, ǵumyryna jeterlik aıyp pen qarǵys, qoǵamdyq qýdalaý men materıaldyq shy­ǵyn­ eńsesine salmaq salýda.­ Onyń taǵy bir mysaly, osy eldegi belgili qandasymyz, kóp­shi­­lik­tiń súıiktisine aınalǵan syqaq óneriniń sańlaǵy Nur­lan Sabyrovtyń Ýkraına taqyry­byndaǵy orynsyz ázili úshin jeli betinde júndeı tútilip, aqyry akkaýntyn jaýyp, Amerıkadaǵy týr-saparyn toqtatýǵa májbúr boldy.

Salystyrmaly túrde alǵan­da, bizdiń elde jańa úrdis bolyp bastalǵanymen, syrt elderde munyń san alýan atyshýly oqıǵasy bar. Ar-namysty aıaqqa taptaý, ultty qorlaý, azamattyq, násildik kemsitýge jol berý, aınalasynan qysym kórý, tilinen jazyp, artyq sóz aıtýdyń sońyn sıpattaıtyn «harassment», «býllıng», «abıýzment» termınderimen qazir ekiniń biri tanys. Abaılamaǵan adam qasyqtap jınaǵan abyroıynan, densaýlyǵynan, otbasynan, qyzmetinen, mıllıon dollarlyq jarnama kelisimsharttarynan bir-aq mezette aıyrylyp jatyr. Sońynan tizerlep turyp keshirim suraǵanymen bári de kesh, eldiń bári qanaty kúıip, kúldiń ishinen qaıta kóterilgen Fenıks qusy sııaqty sottan sotqa júginip, sum­dyq­tyń oty men tozaǵyn keship júrip, ádildik pen abyroıyn aqtap alǵan ataqty kınojuldyz Djonnı Depp emes. Jeńiske qol jetkizip, aqtal­ǵa­ny­men alpaýyt kompanııalar onymen burynǵydaı jumys istegisi kelmeıdi, tıimdi, qymbat jobanyń bári odan qıys ketip jatyr.

Dúnıejúzilik qundylyqtarǵa sholý jasaıtyn WVS zertteý jobasy júrgizgen nátıjege qara­ǵan­da,­ qazaqstandyqtar usaq quqyq buzý­shylarǵa áli de bolsa kóz jumyp qaraıdy eken. Tipti 77 memleket turǵyndarynyń arasynda júrgizilgen «bıletsiz jol júrýge qalaı qaraısyz?» degen qarapaıym saýalǵa Qazaqstan respondentteri «qoıandy» aqtap alý jaǵynan jetinshi orynnyń nátıjesin kórsetken. Osyndaı nazar aýdarýǵa turmaıtyn usaq nárseniń ózi ýaqyt óte kele zardaby aýyr soǵatyn aýqymdy qylmystarǵa aýysýy ábden múmkin ekenin bilip turyp, keı adam joq jerden obal-saýapty oılaı qalady. Tipti otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq, turmystyq kıkiljińderdi talqylaıtyn eldegi eń iri telearnalardaǵy tok-shoýlarda eki tarapty­ tatý­las­­tyrǵysy keletin júr­gi­zýshi «keshirimmen qaraıyq pa?» dep kórer­menge saýal tas­tasa, Jumataı Sabyrjanov aıtqandaı, «adam deıin deseń, sııaǵy joq, mal deıin deseń, tuıaǵy joq» zorlyqshyl qyl­mys­kerge keshirimmen qarap, jaq­tasyp jatady. Tek talantty bolǵany úshin, el aldynda ónerde júrgen tanymal tulǵa bolǵany úshin ǵana qylmysyn eleýsiz qaldyrýǵa tyrysyp, basynan sıpap, jónine jiberetin de bizdiń el. Ári qaraı quddy eshnárse bolmaǵandaı, qolaı­ly qyzmetke tuıaq iliktirtip, jaıly ómir súrýine jaǵdaı jasap, lajy bolsa, ósip, órkendeýine de múd­deles. Memleket qazynasyn mıl­lıondap jutyp jatqan jem­qor­lardyń ilýde biri qaqpanǵa iligip, isi sotqa deıin jetip jat­qa­­nyn kóre tura, abaqtyǵa qımaı, aıaý­shylyq bildirip, aqtap alýǵa ıkem­delip turatynyn ózimiz bol­­ma­saq, ózge jurt qaýashaǵyna sa­lyp­ qansha shaıqasa da, qabyldaı ­almas.

Jeke tulǵaǵa tutqıyldan jasalatyn shabýyl kezinde óre túregeletin, qarjy múddesin kózdegen «saýdager bottar toby» keıingi kezde belsendi kúsh aldy. Azyn-aýlaq tıyn-teben, keıde qomaqty aqsha úshin zańǵa qaıshy kez kelgen isti aqtap, ádildik, aqıqatty shimirikpesten aıaqasty etip beredi. Qoǵamǵa tikeleı qaýip týǵyzatyn osylardyń kesirinen jelidegi jeńis, «qabyl almaý ádebi» tolyq qýatyn tanytýǵa qaýqarsyz, qor bolyp jatady.

Sońǵy jańalyqtar

Syr óńirinde shıbóri nege kóbeıdi?

Aımaqtar • Búgin, 16:38