Iá, talantty jazylǵan shyǵarma da ónegeli adamnyń ómiri tárizdi máńgilik jasaıdy. Al talantqa batyldyq qosylǵanda ol týyndynyń quny tipti teńdessiz. Alpys bes jyl buryn Qanapııa Teljanovty tolǵandyryp, qalamyna shabyt syılaǵan «Atamekenge» kóz salǵan saıyn sózben aıtyp jetkizgisiz sondaı bir qýatty rýh qanattandyryp áketip, qazaqtyń taram-taram taýqymetti tarıhynyń qatpar-qoınaýyna súńgitip jibergendeı bolady.
...Qazaqtyń keń jazıraly sheti men shegi joq baıtaq dalasy. Bergi bóligi soqa jyrtqan soqta da, onyń arǵy beti boz jýsany jaıqalǵan kıeli baıtaq. Eki órkenıettiń shekarasynda turǵan at ústindegi keıipkerdiń kózqarasy sanańdy silkip alatyndaı. Mán berip qaraǵan kisi onyń kózderindegi óńmenińnen ótip keter sumdyq yzǵardyń ushqynyn sezer edi... Nanymdy beıne. Tańǵajaıyp rakýrs. Tyń kóterýge qarsy keıipkeriniń dramalyq shıelenisi. Ishki emosııa. Osylaı keshegi Alashtyń keýdesinde aıtylmaı ketken zarlyq kúıdi qamyryqty qońyr kúı qylqalamynan qoıý tamǵan Qanapııanyń keıipkeri jer jahanǵa aıtyp, jar salatyndaı...
Senbeseńiz, siz de kóz salyp, kórkemdigi men kemeldiligi qatar kelisken týyndynyń astaryna úńilip, taǵylymyna oı júgirtip kórińizshi. Kenepten taraǵan qarsylyq kúıi, azattyqqa degen ańsar sezim qalǵyp ketken rýhyńyzdy qaıta silkip alatyndaı ma, áıteýir aıbatty da aıbyndy. Endi birde Mirjaqyptyń «Oıan, qazaǵy» men Maǵjannyń «Saǵynyshyn» bir arnaǵa toǵystyrǵan da dál osy sýret sekildi sanaǵa san túrli oı uıalatady.
Taǵy birde Teljanov týyndysy Oralhan Bókeıdiń áıgili «Jetim botasyn» kóz aldyńyzǵa ákeledi. Onda da ejelgi qazaq mádenıeti men jahandanýdyń arasyna shekara syzyp, bota jetektep bara jatqan qyzdyń beınesi – qalamgerdiń ózi jatsynǵan qoǵamǵa qarsylyǵyn kórsetýshi edi ǵoı. Sol aqıqat Qanapııanyń qııalynan týǵan «Atamekenmen» únsiz astasyp jatqandaı. Jarty qabyrǵany tutas alatyn zor kartınanyń shyndyǵy da tar zamanǵa, ker kezeńge aıtylǵan sýretshiniń qarsylyǵy ispetti. Tek bireýi sózben sóıletse, ekinshisi qylqalammen qubyltady.
Qanapııa Teljanov – keńes odaǵynyń tusynda bir kartınasymen-aq ulttyq ıdeıany kótere bilgen birden bir maıtalman. Sýretke uzaq úńilip otyryp sýretshi ımperııanyń qylyshynan qan tamyp turǵan kezinde qylqalamynan mynandaı boıaýdy qalaı tókken dep tańyrqaısyń eriksiz! Qaharmandyǵyna bas ıesiń!
Qazaqtyń janyna aınalǵan kartınanyń ón boıy tunyp turǵan kontrast, qarsylyq. Biraq soǵan qaramastan «Atameken» ananyń alaqanyndaı jyp-jyly. Qońyr jáne sary-kúreń boıaýǵa baı, al alqyzyl men altyn tústerdiń kenepte qaldyrǵan sırek úshkir jaǵylymdary janyńdy alapat áserge bólep, boıyńa rýh beretin bul týyndy atymen ǵana emes, zatymen de qazaqtyń ózin, ulttyń tutas bolmysyn beıneleıdi. Bir qyzyǵy, tek sýyq tústi boıaýlar paıdalanylǵan sýretke qarasań kóńiliń jylyp sala beredi. Qatqyl tústi boıaýmen bederlense de janarǵa jylý uıalatatyn qasıeti – sýrettiń basty qundylyǵy. О́ıtkeni «Atameken» – bútin bir ulttyń bolmys-bitimin, júris-turysyn, keskin-kelbetin barynsha aıqyn jetkizgen Alashtyń avtoportreti desek, esh qatelespeımiz. Sýretke bir qaraǵannan-aq qazaqtyń ıisi ańqyp, týǵan jerdiń samal lebi mańdaıyńdy sıpap ótkendeı ǵalamat kúı keshesiń. Susy men saltanaty qatar órilgen ónerdiń qudireti sol – bul qazaqtyń ózi týraly týyndy. Keńes odaǵynyń kertartpa kezeńinde bıliktiń júıesiz saıasatyn aıaýsyz synaı alǵan shyǵarma. Iаǵnı onyń saltanatty bolatyn sebebi – onda rýh bar. Al sustylyǵynyń astarynda sýretshi qylqalamy arqyly jetkizilgen qazaqtyń ór minezi jatyr. Al sol minezdiń asqaq kórinisi – namys emes pe? Demek ór namys óz kezeńine qarsylyq kórsetip tur.
Týyndyǵa negizgi arqaý bolǵan taqyryp – tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý kezeńi. Qazaq halqynyń tarıhyndaǵy qaraly bet. Partııanyń kózsiz jasalǵan bul saıası naýqanynyń artynda tutas halyqtyń aýyr qasireti jatyr. Ulttyń uly baılyǵy, basty qundylyǵy – Jer desek, qasıetti Jer-Ana saıqal saıasattyń kesirinen nendeı qorlyq kórmedi? Qazaqtyń qunarly topyraǵyna sart etip kirgen soqa tisiniń qandaı qasiretke bastaǵanyna tek ýaqyt-aǵzam kýá, tarıh – tóreshi. Qaıran, Atameken!
Mine, Teljanov tyń týyndysy arqyly osy bir tragedııaly taqyrypty tereńnen tolǵady. Solaqaı saıasattyń qazaq mádenıetine, ulttyq rýhyna, ejelgi túrki dúnıesiniń dıdaryna túsirgen túnek tańbasyn áshkereledi. Kartınaǵa muqııat zer salsańyz, qulap bara jatqan balbal tas, qunsyz qulpytasty kóresiz. Osy arqyly sýretshiniń tek el men jerge emes, onyń murasyna, qudireti men kıesine jasalǵan taǵylyq kórinisti de ashyq aıyptaǵanyn ańǵarý qıyn emes. Sóıte otyryp jyrtylǵan jerdiń ústine Teljanov at oınatyp, kókpar tartqyzyp, Mahambettiń minezin alyp keldi. Bul sýretkerdiń qazaqy óz minezi, ómir súrgen zamanyna degen ishki qarsylyǵy edi. Olaı aıtý úshin ishki rýhyń berik bolýy kerek-aý... Sol qaırat, sol qaharmandyq Qanapııa boıynan tabyldy. Al «Atameken» – onyń ultyn súıgen uly júreginiń asqaq úni edi. Ol únsiz aıǵaılap ketti...
Bul kartına – sóz joq, birneshe býyndy tárbıelegen uly shyǵarma. Bar qazaqtyń san ǵasyrlyq ǵumyryn óz beınesine syıǵyzǵan teńdessiz týyndy. Mundaı rýhtaǵy týyndylar qazaq sýretshilerinde az bolǵan emes, biraq rýh kúıin shertetin «Atamekenniń» orny bólek. Sebebi ol – tutas bir halyqtyń taǵdyryn tolǵaǵan týyndy. Qazaqstannyń halyq sýretshisi Qanapııa Teljanovtyń 65 jyl qazaq ultyna qaltqysyz qyzmet etip kele jatqan shedevri.
«Atameken» polotnosy san ǵasyrlyq tarıhymyzdy tereńnen tolǵasa, qazirgi Táýelsiz elimizdiń qylqalam ıelerin ne tolǵandyrady? Búginde osy «Atamekenmen» saryndas, úndes polotnolar salynyp júr me? Ondaıda az-kem oılanyp, múdiretinimiz ras. Sebep búgingi sýretshilerimizge dál Teljanovtyń boıyndaǵy tabandylyq, Qanapııany máńgilik etken kózsiz qaharmandyq jetispeıtindeı seziledi.
Al «Adam men Ǵalam – meniń oı izdenisterimniń álemi men keńistigi, muńym men úmitim. Jer betindegi baqyt pen bolashaqqa degen senim rýhyna bólengen oılar kórinisi. Meniń kartınalarym adamnyń jarqyn maqsat-múddesi men onyń jan dúnıesiniń ásemdigine baǵyshtalǵan» dep tolǵanyp, bar qazaqtyń sulbasyn bir sharshy metrge syıǵyzǵan sýretshiniń ǵıbaratty ǵumyry da «Atameken» kartınasyndaı máńgilik jasaıdy.
