Qasteev toıyna daıyndyq qalaı júrip jatyr?

Qylqalam sheberi jazıraly Jarkent óńirindegi Arqas taýynyń baýraıyndaǵy tabı­ǵaty ásem Shejin aýylynda dú­nıege kelgen. Sondyqtan dú­birli dýmannyń týǵan jerinen bastalǵany abzal. Osy oraıda sol topyraqtyń perzenti retinde hám ult rýhanııatyna janashyrlyqpen qaıyrylǵan halyq jazýshysynyń usynysy oryndy dep oılaımyz.

«Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev myrzaǵa jarkent­tik jurtshylyq atynan bir tile­gimdi aıtqym keledi. Jarkent qalasyna kireberistegi Jibek joly kóshesin Ábilhan Qasteev atyna aýystyryp, shahardyń eleýsiz jerindegi Ábilhan kó­shesine «Jibek joly» ataýyn berse degen nıetim bar. Bul kópten aıtylyp kele jatqan sóz edi. Qos kósheniń ataýyn aýystyrý, Jarkenttiń bas kó­shesine qyl­qalam sheberiniń esimin berý bıylǵy 120 jyldyq mereıtoıǵa degen úlken tartý bolar edi...», deıdi B.Nurjekeuly oblystyq «Jetisý» gazetine bergen suh­batynda.

Jalpy, óńirdiń basshysy mádenı hám tarıhı tanymy tereń, halyq tilegine qulaq asatyn azamat. Bul usynysqa beı-jaı qaramaı, taqyrypty indete zerttegen sekildi. Qazir oblysta dańqty sýretshiniń mereıtoıyn laıyqty atap ótý úshin júıeli jumystar júrip jatyr. Byltyr Jarkenttegi esepti jıynynda da  sýretshiniń 120 jyldyq toıyn joǵary dárejede atap ótý josparda bar ekenin jetkizgen. Sonda óner darabozynyń mereıi tasyp, mártebesi ósetinine jerlesteri dán rıza bolǵan edi.

Onyń ústine oblys ortaly­ǵyna sańlaq sýretkerdiń eńse­li eskertkishi turatyn kez kel­di. Shy­ny kerek, oblystyq kór­kem­sýret galereıasy aldyna qyl­­qalam sheberiniń músini sura­nyp-aq tur. Estýimizshe, Jeti­sý­dyń atymtaı jomart azamatta­ry oǵan qajet qarjyny moınyna alyp otyr­ǵan kórinedi. Osy máse­le­niń mán-jaıyn jaqynda ta­ǵaıyn­­dalǵan oblys ákiminiń oryn­­basary Marlen Kólbaevtan sura­ǵanymyzda qazir Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginen eskertkish ornatýǵa zańdy túrde ruqsat alý boıynsha jumystar júrgizilip jatqanyn jetkizdi. Jerlesteriniń tilegi osylaısha eskerilip jatsa, nur ústine nur.

Biz osy rette sol aıaýly meken­niń zııaly qaýymyna habarlasyp, taǵy da sheshimin  kútken  jaılar  baryn ańǵardyq. Máselen, týǵan aýylyndaǵy Qasteevke ar­nalǵan saıabaq eskirgen. Aýdan azamattary óz qarjysyna 20 jyl buryn Shejin aýylynyń irgesinen ashyq aspan astyndaǵy etnıkalyq park jasaǵan. Oǵan úlken tastar ákelinip, sheberdiń «Túrksib túıiskende», «Mektepke barǵan qyz», «Ana», «Saǵymbek Qusyqbaevtyń portreti», taǵy basqa ataqty kartınalary músin­shi qolymen kóshirilgen eken.

Sonymen qatar sýretshiniń túp atasy Elshibek babaǵa kesene, XVII ǵasyr­da qazaq-qal­maq soǵysynda erekshe erlik kórset­ken Baǵaı batyrǵa, soǵys ar­dagerlerine eskertkish qoıyl­ǵan. Kóptegen saıaly aǵash kó­sheti egilgenmen, keıin­nen olar qýrap qalypty. Saıa­baq qor­shalmaǵandyqtan eskert­kishter­diń de keteýi kete bas­taǵan. Ǵa­syr­lyq toıyn álem atap ótken alypty eske alý – aýyl­dastar­dyń paryzy. Etnopark qor­shal­­sa, oǵan sý tartý máselesi she­shil­se degen el tilegi taǵy bar.

«Ábilhan Qasteevtiń 100 jyl­dyq mereıtoıyna oraı Jar­kent qalasynda ashylǵan «Á.Qasteev kórkemsýret gale­reıasynyń» paıdalanýǵa beril­genine de bıyl 20 jyl toldy. Sodan beri kelýshilerge beıneleý ónerin nasıhattap, halyqqa qaltqysyz qyzmet etip kele jatyr. Áıtse de HIH ǵa­syr­da bóreneden qııý­lastyryp salyn­ǵan kóne ǵımarat qaıtadan kúrdeli jón­deýden ótkizýdi qajet etedi. Ǵı­marattyń syrtqy qabyrǵasy kózge qorash kórinedi. Osy jyly oblysymyzda basqa da mádenı is-sharalardyń jospary jasalsa, artyq bolmas edi», deıdi Pan­fılov  aýdanynyń  Qurmetti  azamaty Myrzaǵalı Nurseıit.

Bul rette jarkenttikter de qa­rap otyrǵan joq. Ákimdik tarapynan mereıtoı qarsańynda aldyn ala is-sharalar júzege asyp jatyr. Panfılov aýdanynyń ákimi Marat Saǵymbek mereıtoıdyń joǵary dárejede ótýine bar kúsh-jigerin salatynyn aıtty.

«Sýretshiniń kindik qany tam­ǵan Shejin aýyly – aýdanda­ǵy or­talyqtan shalǵaı eldi meken­niń biri. Aýyl turǵyndarynyń kó­­ne mektep úıin jańartý týra­ly quzyrly oryndarǵa suraý salǵanyna biraz jyldyń júzi bol­ǵan. Bul másele byltyr sheshimin taýyp, jergilikti bıýdjetten 861,8 mln teńgege 60 oryndy mek­tep úıi salyndy. Shejin orta mek­tebiniń oqýshylary ótken jyl­dyń basynan beri sportzaly men as­hanasy bar jańa ǵımaratta bi­lim alyp jatyr. Sondaı-aq bir aýy­symda 15 adam qabyldaıtyn feld­sherlik-akýsherlik jańa em­ha­na ashyldy. Aýyl kósheleri asfalt­talyp, Qasteev kóshesi ja­­ryq­tandyryldy. Al­tyúı aýy­lyndaǵy 1972 jy­ly paı­da­lanýǵa berilgen Á.Qas­teev atyndaǵy orta mek­tep ǵı­ma­ratyna kúrdeli jón­deý jumys­tary júrýde, bıyl kúz­de aıaq­­ta­lady. Oǵan qosa Máde­nıet úıin jańartýǵa qarjy qaras­ty­ry­lyp jatyr», deıdi M.Saǵym­bek.

El gazeti «Egemende» kóteril­gen osy máselelerdi óńir basshysy Beıbit Isabaev óz baqylaýyna alady degen oıdamyz. Sebebi qa­zaq dalasynan shyqqan asa daryndy sýretkerdi qalaı ulyqtasa da ja­ra­sady. Bul – tek Jetisýdyń ǵa­na emes, kúlli qazaqtyń abyroıy.

Jetisý oblysy