Ańyz Aımanov

Iá, talant ta tabıǵatyna tartyp týady. Baıanaýyldyń kórkem de baı tabıǵatynan nár alyp ósken Shahkerim – Shákenniń sirá da sulýlyqqa selt etpeýi, aınalasyna mahabbatpen kóz tikpeýi múmkin emesteı kórinedi. Sebebi onyń ómiriniń ózi tunyp turǵan óner edi. Al Aımanov boıyndaǵy alapat akterlik daryn sol bala kúninen-aq aıqyndala bastaǵan bolatyn.

Kıno óneriniń korıfeıine bala­nyp, qazaq kınosynyń piri atanǵan Sháken Aımanov týraly sóz bolsa, bir­den­ áńgime aýany kıno taqyrybyna aýysa jó­neledi. Ol zańdy da. Sebebi Ken­je­taı­uly­nyń qazaqtyń janyna aınal­ǵan she­devr shy­ńyndaǵy ǵalamat 14 fıl­mi bar­da, óz qoly­men irgetasyn qalap, búginde Aı­ma­nov atymen atalatyn «Qazaq­fılm» tur­ǵan­da, álbette, ol qal­dyr­­ǵan máńgilik mura ǵa­syr­dan-ǵasyrǵa jalǵasa bereri sóz­siz. Dese de, Shákenniń kınodan buryn taǵ­dy­rynyń teatrmen toǵysqanyn, syrly sah­nada júrip san alýan kesek beıneler tý­dyr­ǵanyn da keleshek urpaq umytpaýǵa tıis.

Aımanov boıyndaǵy ártistik daryn bala kezinde baıqalyp, mektep kezinde daralana túskenimen, ony qyz-qyz qaınaǵan naǵyz ónerdiń ortasyna alyp kelgen – Ǵabıt Músirepov bolatyn. 1928 jyly Semeıge kelip, Kazkommýna mektebine túsken talanttyń kózindegi otty uly jazýshy sondaǵy óner úıirmelerdiń birinde baıqap qalyp, ony Almatydaǵy qazaq drama teatryna shaqyrady. Mine, osy sátten bastap Shákenniń juldyzdy shaǵy bastalady.

Kelbeti kelisken, janary otty jas­ty teatr álemi jatyrqamady. Al Aıma­nov­­^­tyń ózi bolsa ónerdegi alǵashqy adym­da­rynan-aq alysqa silter jarqyn talantyn tanytty. 1934 jyly «Eńlik-Kebek» tragedııasyndaǵy batyr Esen rólinen bastalǵan ónerdegi órisi Aqan seri, Qobylandy, Satın, Petrýchchıo, Otello, Hlestakov beınelerin aqyndyq shabytpen, asa zor akterlik mashyqpen zerlegen Sháken shyn mánindegi shyǵar­ma­shylyqtyń shyńyna bet aldy. Ataqty akter­diń irgeli izdeniske toly jıyrma jyly osylaısha M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatry sahnasynda ótti. Tól jáne klassıkalyq dramatýrgııalarda, shyǵys-batys demeı, kesek beınelerdi jarqyratqan adýyn ártis qabileti kórermenin estetıkalyq lázzatqa bóledi. Teatr synshysy Áshirbek Syǵaı­dyń sózimen sóıletsek, ol – qazaq topy­ra­ǵynda romantıkalyq teatr mektebin qa­lyptastyrǵan akter. Aq óleńmen esilip-tó­gilip jatatyn epostyq, epıkalyq som dúnıe­­lerdegi halyqtyq qýaty mol soqtaly keıip­­kerlerdiń has sheberi atandy. Ol som­da­­ǵan Otello men Petrýchchıo – qazaq teatry­ tarıhynda úlken qubylysqa aınal­ǵan rólder.

Álemdik klassıkanyń altyn­ qory­nan oıyp oryn belgilegen aǵyl­shyn drama­týrgi Ý.Shekspırdiń «Asaýǵa tusaý» kome­dııa­syndaǵy Sháken som­da­ǵan Petrýchchıo róli óner­diń úlken jańalyǵy boldy. Akter boıyndaǵy mýzykalyq, plas­­tıkalyq qasıet, ıntonasııa baılyǵy «Asaýǵa tusaýdyń» ajaryn ashyp, básin bıik­tet­ken tabysty izdenis ekeni daýsyz. Ásirese Katarına rólin oınaǵan KSRO halyq ártisi Hadısha Bókeeva ekeýiniń teńdessiz tandemi kúni búginge deıin teatr tarlandary úshin tamasha tájirıbe mektebi desek, qatelespeımiz. Tipti kezinde «Asaýǵa tusaý» komedııasy Odaq boıynsha úzdik dep tanylyp, Shekspırdiń mereıtoıynda tamasha tandem osy spektaklmen Londonǵa baryp óner kórsetip qaıtty.

Aımanovtyń akterlik qarymyn dara­la­ǵan taǵy bir ról – Aqan seri beınesi. Ol týraly teatrtanýshy Mıras Ábil: «Aqan seri basyndaǵy tragedııalyq haldi du­rys túsinip, ony sheber oınatý úshin ártiske jalań tabıǵı talant az, ysylǵan sheber tehnıka qajet. Birinshiden, óleńmen jazylǵan pesa­ mátinin óleń ekpininiń erkinde ketpeı, daýystyń mýzykalyq yrǵa­ǵyna berilmeı, óleń joldaryna qara­sóz­dik rıtm berip meńgerý úshin múltiksiz dık­sııa, sóıleý sheberligi kerek. Ekinshi, dra­ma­nyń ón boıynda jıi kezdesetin tógil­meli uzaq monologterdi qyzý tempera­mentpen múdirtpeı aıtý kezindegi entikpeıtin eptilik qajet. Úshinshiden, Aqan basyndaǵy qaıshy­lyq­tardy, fılo­sofııalyq oılardy durys she­ship, jarqyn jetkizý úshin bıik sana ıesi bo­lý lázim. Mine, osy aıtylǵan talaptarǵa saı­ ak­terlik qasıet Sh.Aımanov bo­ıynan ta­byl­­dy», dep jazady.

Iá, Sháken Aımanov shyn mánindegi ónerdegi qubylys edi. Aımanovpen seriktes, juptas bolyp oınaý akter bitkenge arman bolǵanyn onyń zamandas áriptesteri kúni búginge deıin eljirese áńgimelep, taǵy­lymdy estelik qaldyrdy. Sonyń biri marqum ustazymyz Áshirbek Syǵaı. «Sháken Aımanov sahnaǵa Aqan nemese Pet­rých­chıo bolyp shyǵa kelgende, daýyl turyp ótkendeı sezim bıleýshi edi kórermender zalyn. Zal men sahna arasynda kózge kórinbes názik te syrly bir ózgeshe baılanys beleń alar edi. Qybyr etip qozǵalýǵa shamań quryp, eki kóziń sahna tórine qadalǵanda, beıne bir deneńnen jan ketip qalǵandaı halge ushyrar ediń», – dep tamsana tolǵanypty esteliginde teatr bilgiri. Akter fenomeni týrasynda budan asyryp aıtý múmkin emes... Sol bir joly qarııa qastelespepti. Sháken Aımanov – shyn máninde taǵdyrdyń tańdaýy túsken talant!