Foto: Informburo.kz
«Kitap oqıtyn el qalyptastyrý – Prezıdent aıqyndaǵan kún tártibindegi basymdyqtardyń biri. Bıylǵy Quryltaıda Prezıdent memlekettik basqarýdyń barlyq deńgeıinde keshendi sharalar qabyldaý qajettigin atap kórsetip, kitap oqıtyn el jobasyna qaıta toqtaldy. Memleket basshysynyń osy máselege erekshe nazar aýdarýynyń sebebi – kitap oqý ulttyń damýy men básekege qabilettiliginiń negizgi sharty ekendigimen baılanysty. Bul rette, otandyq avtorlar men baspagerlerdi memlekettik qoldaýda basymdyqtyń oqýlyqtar men ádebıetterdi basyp shyǵarýǵa tapsyrys berýmen ǵana shektelip otyrǵany alańdatady», dedi depýtat.
Onyń aıtýynsha, búginde dúkenderde kitap sórelerinde ulttyq ádebıet pen kitaptar sany artqanymen, bul jumys tym baıaý júrip jatyr. Sondyqtan ol Memleket basshysynyń taıaýda ótken Ulttyq quryltaıda osyǵan qatysty bergen tapsyrmasyn negizge ala otyryp, qoldanystaǵy memlekettik baǵdarlamalar men jobalarǵa túzetý engizý qajet dep sanaıtynyn aıtty. Osylaısha ol birneshe baǵytty atap ótti.
Birinshi. Otandyq kitap basyp shyǵarý isin sýbsıdııalaý formatyn ózgertý.
Qoldanystaǵy formattyń álsiz jaqtary – sýbektıvtilik, formaldylyq, al keıbir tustary sybaılas jemqorlyqtyń bar ekenin kórsetedi. Jaǵdaıdy ózgertý úshin memlekettik tapsyrysty Prezıdent aıtqan naqty qundylyqtar boıynsha shyǵarmalar ázirleýge baǵyttaǵan jón.
Sapasy joǵary, suranysqa ıe kontent jasaı alatyn avtorlarmen uzaq merzimdi kelisimsharttar qajet.
Ekinshi. Kitap ındýstrııasy men kitapqumarlar qoǵamynyń ınfraqurylymyn qaıta qurý qajet.
Bul rette, kitap ındýstrııasynyń tıisti tizbekterin qurǵan jón. Eresekterge arnalǵan mundaı tizbekter mynadaı býynnan turýǵa tıis: oqyrman – synshy – marketolog – baspa – kitap dúkenderi men dúńgirshekter – oqyrman.
Úshinshi. Qalalar men aýyldardyń áleýmettik-mádenı standarttaryn ózgertip, oqyrmandar men turǵyndardyń sanyna shaqqandaǵy kitap dúkenderi men dúńgirshekterdiń qajetti kólemin anyqtaýdyń mańyzy zor.
О́kinishke qaraı, qalalarda kitap dúkenderi men gazet dúńgirshekteri ǵaıyp bolyp ketti.
Sondyqtan baspa ónimderin, gazet-jýrnaldar satatyn biryńǵaı úlgidegi týrıstik dúńgirshekter jelisin qurý kerek. Mysaly, Eýropada, Ázerbaıjanda, Reseıde jáne basqa da elderde osyndaı jeliler jumys isteıdi.
Tórtinshi. Qarapaıym qaǵazdan bastap polıgrafııalyq jabdyqqa deıin ımportqa júz paıyz táýeldi kitap ındýstrııasy salasyna ekonomıkalyq turǵydan yntalandyrý júıeleri qajet.
Salyq reformasy aıasynda kitap shyǵarýshylardy 10 jyl merzimge salyqtan bosatý kerek. Máselen, qosylǵan qun salyǵynyń nóldik mólsherlemesi ulttyq kitap shyǵarýdy qoldaýdyń pármendi sharasy retinde 39 elde – Ulybrıtanııada, Úndistanda, Brazılııada, Meksıkada jáne basqa da elderde qoldanylady.
Besinshi. Avtorlyq syıaqy tóleý qaǵıdalaryn, onyń mólsheri men tóleý tártibin ázirleý jáne bekitý qajet.
Laıyqty syıaqy alý úshin jaǵdaı jasaý otandyq avtorlardyń shyǵarmashylyq belsendiligin arttyryp, olardy baspaǵa táýeldilikten qutqarady. Sonymen qatar kitap-baspa ınfraqurylymynyń ókilderimen birlesip, avtorlyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly zańnamany retke keltirý kerek.
Altynshy. Kitapqa degen qyzyǵýshylyq otbasynda qalyptasýǵa tıis.
Bul rette, balasyna ata-anasy úlgi kórsetýi kerek.
Bizdińshe, balanyń rýhanı álemin baıytatyn qural – elektrondyq oıyndar emes, kitaptar. Balalarǵa arnalǵan daıdjestter, ǵylymı-tanymal jýrnaldar men saıttar, eń aldymen qazaq tilinde shyǵarylýy kerek.
Jetinshi. Kitap oqý ádetin mektep qabyrǵasynan bastap damytý kerek.
Negizgi ádebı shyǵarmalardy oqý, olar boıynsha túsingenin aıtý, olar boıynsha esse jazý mektep baǵdarlamasyna qaıtarylýy kerek. Kitap jáne kitap oqý kúnderin ótkizý qajet. Bul ata-ana men bala arasyndaǵy senimdi, túsinistikti arttyrady, bul óz kezeginde úı ishindegi dúrbiljeńdi, ajyrasýdy, otbasylyq zorlyq-zombylyqty tejeýi yqtımal.
Segizinshi. Mektep – kitaphana jelisi boıynsha júıeli jumys júrgizilýge tıis. Barlyq oqýshylar jergilikti kitaphanalarǵa jazylyp, oqyrmandar qataryna qosylýlary kerek. Olarǵa arnalǵan kórmeler, kezdesýler, konkýrstar, ádebı is-sharalar ótkizilýge tıis.
«Prezıdentimiz qoǵamda patrıotızm, jasampazdyq, zańǵa, aǵa býyn degen qurmet sııaqty jáne basqa da qundylyqtardy qalyptastyrý mindetin únemi aıtyp keledi. Buǵan kóbine kitap oqý arqyly ǵana qol jetkizýge bolady. Barlyq memlekettik organdar osyny qaperlerine alýlary qajet. Sovet zamanynda, qazaq jazýshylarynyń týyndylary júzdegen myń tırajben, al eń tanymal qazaq gazet-jornaldary 500-600 myń tırajben taraıtyn kezeńdi de kórdik. Elimiz Táýelsizdigin alyp, halyq sany eselep artqan zamanda bundaı jaǵdaı qaıtalanbaıdy degenniń ózi asqan qatelik. Buǵan tek júıeli, tabandy jumys atqarýymyz shart», dedi A.Sarym.
Osy rette ol fraksııanyń depýtattary óz tarapynan qajetti zańnamalyq sharalar arqyly otandyq kitap shyǵarýdy ınstıtýsıonaldyq turǵydan nyǵaıtý úshin Úkimetke járdem kórsetýge daıyn ekenin aıtty.
