Úsh kitap pen bir kem dúnıe

– Sońǵy oqyǵan úsh kitap týraly aıtaıyn. Birinshisi – Álıhan Jaqsylyqtyń «Notr-Damda qulshylyq jasaý kerek pe?» degen romany. Jaqynda ǵana jaryq kórdi. Alǵashqy bolyp oqyǵan júz adamnyń biri shyǵarmyz. Sózde selkeý joq, ıdeıasy berik, sıýjeti myǵym, ózine tán tili, kórkemdigi, aýrasy bar shyǵarma. Áýelgi kezde D.Orýelldiń «1984» romanyndaǵy kóńil-kúı seziledi. Oqıǵa basqa, keıipker bólek, ekeýindegi keńistiktiń biri derekti, biri dereksiz... Sonda da bir ortaq minez bar. Aıtpaqshy, bul romanda geografııalyq keńistik abstraktili. Teńiz bar, qala bar, aral bar, memleket bar. Biraq olardyń aty joq. Sol sekildi halyq bar da, ult joq. Adam bar, árıne (Átteń, adamdardy da atsyz keıiptegende dep qaldyq). Degenmen kez kelgen ult ózine jaqyndatyp alyp, oqı beredi. Ol daýsyz. Bálkim, aǵylshyn oqysa ózin kórer, qytaı men qyrǵyz da «myna qazaq bizdi jazǵan ba?» der. Biz de roman boıynan qazaqy máselelerdi, qazaq qoǵamynyń dertin baıqadyq. Bas keıipker men avtordyń uqsastaý qyrlaryn da kózimiz shalyp qaldy. Karldyń aýzymen biraz dúnıe aıtylady. Dinı senim, túrli stereotıp, áleýmettik másele, saıasat, ekonomıka... Keıbir máseleler keıipker aýzyna syımaıtyndaı kórinip qalatyny bar. «Osynyń bárin aıtý nege qajet boldy? Romannyń kórkemdigine kórkemdik, salmaǵyna salmaq qosty ma?» degen suraqtar týyndady. Júzinshi betke deıin rahattanyp oqydym. Aryqaraıǵy dıalogterdi áli de shymyrlaý kerek sekildi. Anda-sanda suraq qoıyp otyrǵan maımaq polısııa men Karldyń dıalogi dıalogten góri monologke jaqyndap ketkendeı kórindi. Degenmen jas avtordyń talabyna qýandym. Bolashaq romanıstiń biri bolaryna senim ulǵaıdy.

Ekinshisi – Júsipbek Qorǵasbektiń «Qustyń tilin biletin sary bala men qara ógiz» degen hıkaıaty. Bul shyǵarma týraly áleýmettik jelide jaqsy pikirler aıtylyp, «Adyrna» saıty júrgizgen saýalnamasynda «Jyldyń úzdik hıkaıaty» bolyp tanylypty. Ásili ár shyǵarmanyń sıýjeti, taqyryby, keıipkeri bolatyny sekildi ár shyǵarmanyń leksıkony da bolady. Burynǵy bı-sheshenderdiń aýzyna búgingi termınderdi salmaımyz ǵoı, sol sekildi búgingilerdi burynǵylardaı sóıletip qoıýǵa da bolmaıdy. Bul endi jazýshynyń sheberligine baılanysty dúnıe. Júsipbek Qorǵasbektiń bul hıkaıatynyń da ózindik sózi bar, stıli bar shyǵarma eken. Hıkaıat realızmnen góri mıstıkaǵa jaqyn. Ataýyna qarap, áńgime sary bala men qara ógiz týraly degen oı týyndaýy múmkin, biraq oqyǵan kezde basty rólderge olar emes, basqa eki adam shyǵyp ketedi: kúlimkóz tórtpaq kisi men otshelnık. Biri jer qoryǵan qazaq, ekinshisi dinin kúzetken kelimsek. Ekeýi de óledi. «Biri shanshylyp, ekinshisi múıizge shanshylyp óldi» deıdi avtor. Biriniń ólimine aýdannyń búkil atqamineri kelip, aıaǵynan tik tu­rady, ekinshisine ýchaskelik ınspektor men týystary ǵana keledi. Osy jer­ge avtor eleýsizdeý qylyp ózgege qu­raq ushar, ózimizge nemketti qaraıtyn mine­zimizdi synamalap kórsetedi. Ja­qynda avtordyń «Atamura» baspasynan shyqqan «Jansebil» atty jınaǵy «Qus­tyń tilin biletin sary bala men qara ógiz» hıkaıatymen bastalypty.

Úshinshi – Ǵalymbek Elýbaıdyń «Júz jetinshi kóktem» jınaǵy. Ja­zýshy qysqa, nusqa jazýdyń sheberi eken. Ázirge 7-8 áńgimesin ǵana oqyp úlgerdim, rıza boldym, bir jaǵynan ókindim. О́kingenim – talanttyń tirliginde durys baǵalanbaı qalǵany. Basqa-basqa, zamandasy meniń ózim ol týraly estimegen ekenmin. Birde-bir jerden áńgimesin oqymappyn, birde bir baıqaýdan júlde alǵanyn kórmeppin nemese jas qalamgerlerdiń tizimin jasap, talantyn baǵalap jatatyn aǵalardyń tiziminen kórmeppin. Tek ólgennen soń estip, bilip jatyrmyn. Sher­aǵań aıtatyn bir kem dúnıemiz mine – osy.

– Oqyrmandyq oı-pikirińizben bóliskenińizge rahmet.