Foto: epravda.com.ua
Esep Islam Damý Banki ınstıtýtynyń qoldaýymen AHQO lısenzııalanǵan qatysýshysy bolyp tabylatyn CSQLaw atty konsaltıngtik kompanııasymen birlesip daıyndaldy. Zertteý aıasynda jeke jáne korporatıvtik klıentter arasynda Qazaqstandaǵy ıslamdyq qarjy ónimderine naryqtyq suranysty baǵalaý boıynsha keshendi jumys júrgizildi. Zertteýge Qazaqstannyń 13 000-ǵa jýyq respondenti qatysty. Onyń ishinde 350-ge jýyǵy zańdy tulǵalar bolsa, 12 000-nan astamy jeke tulǵalar.
Zertteý aıasynda dinı senimderge baılanysty depozıttik júıeden tys respondentter ıslamdyq depozıtti ashýǵa daıyn ekendikterin jetkizdi. Mundaı jańa ıslamdyq depozıtterdiń jalpy somasy 1,9 trln teńgege jetýi múmkin. Sonymen qatar zertteý barysynda alynǵan málimetter negizinde dástúrli depozıtterden ıslamdyq depozıtterge kóshý 924 mlrd teńgege baǵalanyp jatyr.
Osyndaı joǵary kórsetkishter qarjylandyrýdyń basqa túrleri boıynsha saýalnama nátıjeleri negizinde alyndy. Máselen, naryqtyq mólsherlemeler boıynsha ıslamdyq ıpotekanyń kólemi 1,6 trln teńgeni quraıdy, al ıslamdyq qarjylandyrýdyń áleýetti kólemi, onyń ishinde tutynýshylyq qarjylandyrý, avtoqarjylandyrý jáne bólip tóleýdi qosqanda 2,3 trln teńgeden astam somaǵa baǵalanyp otyr.
Zertteý nátıjeleri ártúrli ıslamdyq qarjy quraldaryna suranys aıtarlyqtaı joǵary ekenin kórsetti. Islamdyq qarjylandyrý naryǵyn damytý qajettiligi dinı senimderine qaraı klassıkalyq bank quraldaryn paıdalana almaıtyn dindi berik tutynýshy musylmandar sanynyń artýymen baılanysty ósedi dep boljanyp otyr.
Alaıda ıslamdyq qarjylandyrý tek dindi berik ustaýshy musylmandarǵa ǵana arnalmaǵanyn atap ótken jón. Balamaly qarjylandyrýdyń bul túrin dinı senimderine qaramastan kez kelgen adam paıdalana alady. Sonymen qatar naryqtyń ósip kele jatqan qajettilikterine qaramastan, saýalnama Qazaqstannyń barlyq óńirlerinde ıslamdyq qarjy ónimderi týraly salystyrmaly túrde tómen habardarlyqty kórsetti. Sonymen saýalnamaǵa qatysýshylardyń 85%-y (jeke tulǵalar) eshqashan ıslamdyq qarjylandyrý ónimderin paıdalanbaǵan.
Islamdyq qarjy ónimderin paıdalanýǵa kedergi keltiretin sebepterdiń ishinde saýalnamaǵa qatysýshylar ónimderdiń qoljetimsizdigin, usynystardyń joqtyǵyn, ıslamdyq qarjy týraly qate túsinikterdi jáne senim máselelerin atap ótti.
«Islamdyq qarjylandyrý – AHQO damýynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri. Sondaı-aq Qazaqstandaǵy jeke jáne korporatıvtik sektorlarda ıslamdyq qarjy ınstıtýttarynyń jumysyna barlyq qajetti jaǵdaılar jasalǵan. Bizdiń Ortalyq ıslamdyq qarjy ónimderiniń jumys isteýi úshin qajetti quqyqtyq bazany qamtamasyz etti, sonymen birge Islam damý ári Azııa Damý Bankterimen jáne basqa da uıymdarmen tyǵyz yntymaqtastyq quryp keledi. Ulttyq Bank pen Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi de osy baǵytty damytýǵa atsalysýda. Osy zertteýdiń nátıjeleri Qazaqstandaǵy ıslamdyq qarjylandyrý naryǵynyń neǵurlym tolyq beınesin alýǵa ári sodan jumystyń fokýsyn anyqtaýǵa múmkindik beredi», dedi AHQO Ákimshiligi О́nimderdi damytý jónindegi basqarýshy dırektory Danııar Kelbetov.
Osy jyldyń aqpan aıynda AHQO qatysýshy kompanııalary Qazaqstannyń azamattaryna kórsete alatyn qarjylyq qyzmetterdiń tizbesi keńeıtilgenin atap ótý qajet. Máselen, zańdy jáne jeke tulǵalarǵa kez kelgen valıýtada ıslamdyq qarjylandyrý boıynsha qyzmetterdi endi AHQO ıslamdyq bankter nemese saqtandyrý kompanııalary ǵana emes, sonymen qatar ıslamdyq qarjy uıymdary da kórsete alady. Buǵan tutynýshylyq qarjylandyrý, bólip tóleý, ıslamdyq lızıng, saýdany qarjylandyrý, sharıǵat qaǵıdattaryna sáıkes qarjylandyrý kiredi.
«Valıýtalyq retteý qaǵıdalaryna jáne AHQO-da júrgiziletin valıýtalyq operasııalar týraly málimetterdi usynýǵa» ózgerister men tolyqtyrýlardy AHQO QR Ulttyq Banki ári QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen birlesip engizdi.
AHQO alańynda lısenzııalanatyn ıslamdyq qarjy uıymdarynyń ashylýy Qazaqstan rezıdentteri, onyń ishinde shaǵyn jáne orta bıznes úshin usynylatyn quraldar jelisin keńeıtýge yqpal etetin bolady, bul tutastaı alǵanda el ekonomıkasynyń naqty sektoryn damytýǵa oń áser etedi.
Búginde AHQO qatysýshysy retinde ıslamdyq bankter, ıslamdyq qarjy mekemeleri, aktıvterdi basqarý jónindegi kompanııalar, ıslamdyq brokerlik dılerlik ókilder, ıslamdyq saqtandyrý kompanııalary (takafýl men retakafýl) bola alady.
«AHQO-daǵy qyzmetimizden bastap, ıaǵnı 2019 jyldan beri biz Qazaqstanda ıslamdyq qarjylandyrýdy damytýǵa umtylyp kelemiz. Al Qarjy ortalyǵy bizge ony sátti júzege asyrýǵa tamasha múmkindik beredi. Biz sheteldik bankter men kompanııalardan Qazaqstandaǵy ıslamdyq qarjy ónimderi men qyzmetteri naryǵy boıynsha kóptegen suranystar aldyq jáne osy zertteýdiń nátıjeleri Malaızııa men Ońtústik-Shyǵys Azııadan naryqqa jańa oıynshylardy tartýǵa yqpal etetinine senimdimin. Qarjy salasynda bolyp jatqan oń ózgerister ıslamdyq qarjy ónimderi men qyzmetteri naryǵynda da tabysty bolady dep bilemiz», dedi CSQLaw basqarýshy seriktesi Shamsýl Kamar.
AHQO alańyna kompanııalardy tartý maqsatynda 2026 jyldyń mamyryna deıin ıslamdyq bankter men qarjy uıymdary úshin jarǵylyq kapıtal boıynsha eń tómengi talaptar tómendetildi. Budan basqa, AHQO retteýshisi lısenzııalaǵan qarjy kompanııalary KTS jáne QQS tóleýden, onyń ishinde ıslamdyq banktik, banktik emes, ıslamdyq saqtandyrý jáne qaıta saqtandyrý kompanııalary belgili bir salyqtardan bosatyldy.
