Bul sonaý 1916 jyly Nıý-Iorkte jaryq kórgen amerıkalyq ınjener, qalamger Nelson Felldiń kitabyndaǵy avtor men qazaq baıy Qurman baıdyń arasyndaǵy dıalog. «Orys jáne kóshpeliler» atty bul kitaptyń avtory 1902 jyldan 1908 jylǵa deıin London taý-ken kompanııasynyń jumysyn basqarǵan bilikti maman bolǵan. Sosyn ol 1903 jyly Qazaq dalasynyń qaq ortasynda, Esil ózeniniń joǵary bastaýynda, eki júz mys kenishterin, kómir shahtalaryn jáne balqytý jumystaryn satyp alǵanyn osy kitabynyń alǵysózinde jazady.
Avtor kitabynda «qazaq» ataýynyń buryn «qyrǵyz» atalyp ketkenine túsinik bere kelip, qazaqtyń ulan-baıtaq dalasynyń ózine tán erekshelikteri bar kórinisterin, sol kezde qoǵamdyq orny ózgeshe qazaq baılarynyń aty-jónin atap, sýretterin kitabynda jarııalaıdy.
«Alty jyl boıy qazaq dalasynda tursam da, olardyń qymyz saqtaıtyn sabasyna qaraýǵa eshqashan batylym barmady». Bul sóılemderden 1900 jyldardyń basyndaǵy qazaq ómiriniń beıǵam kórinisteri kóz aldymyzǵa keledi. «Sháıdan keıin qymyz keldi. Samaýyr janyp turǵan tezekpen qyzdyrylady, al tútinniń ashy ıisi qyshqyl sút pen ashy irimshikpen úılesim tapqandaı».
Al ótken ǵasyrda qazaq dalasyndaǵy eń iri saýda jármeńkesi týraly da bul kitapta qyzyqty derekter aıtylǵan jáne sol jármeńkedegi kıiz úıdiń sýreti qosa berilgen.
«Qoıandynyń basty ereksheligi - iri qara mal, qoı jáne jylqy ekenin aıtqym keledi. Qoıandy úlken kóldiń jaǵasynda ornalasqan, onyń jaǵalaýy tolqyndarmen tundyrylǵan tuzdy sýmen kómkerilgen. Atalǵan jármeńke Baıanaýyl men Qarqaraly arasyndaǵy poshta jolynyń boıynda, Ombydan ońtústikke qaraı 200-300 shaqyrym jerde», dep jazady.
Atalǵan kitaptyń qundylyǵy sonsha, kezinde qazaq qoǵamyna úles qosqan baılardyń aty atalyp, sol kezdegi beıneleri kitapqa engeninde bolmaq.
«907 jyl. Biz keńsege jetkende, Rucker bizge syrt kıimimizdi sheshýge de mursa bermedi, tótesine suraq qoıyp:
- Sultan Hasen Aqaev degen kisiniń qaıtys bolǵanyn estidińiz be?
- Joq! Qashan qaıtys bolypty?
- Keshe Topordaǵy qystaýynda, osy jerden qyryq mıldeı alys.
- Ony qaıdan estidiń?
- Qyrǵyz telegrafynan estidim».
«Sultan Hasen Aqaev sııaqty baıdyń opat bolýy qyrǵyz dalasyndaǵy mańyzdy oqıǵa boldy».
Nelson Fell osydan keıin at ústindegi halyqtardyń árbir oqıǵanyń aýyzdan-aýyzǵa, aýyldan aýylǵa jyldam ári senimdilikpen taralatynyn tilge tıek etedi.
Kitaptyń kelesi betterinde Aqaev sultan qaıtys bolǵannan keıin jıyrma tórt saǵat ishinde bul habardy eki júz mıldik qashyqtaǵy adamdardyń bári estigen bolýy múmkin ekenin qosady. Bir sózben aıtqanda, 108 jyl buryn jaryq kórgen bul kitaptyń qazaq mádenıeti men rýhanııaty úshin bereri mol ekeni daýsyz.
