Maǵan bútin Otan kerek!

Jalańash Yqtasynyn qorshap jatqan tal, aǵash, Qyrqasynyń qyzyǵy bir taramas. «Kesirińnen saqtaı gór» dep Jaratqan, Besigimnen sheship alǵan, Jalańash!   Sábı shaqta jalaý bolǵan qut-meken, Topyraǵyń árýaqty eken, qutty eken. Qalbalaqtap qaı qıyrda júrsem de, Tańdaıymda dámiń qalǵan sút-meken!   Kómeıime búlkildetip án bergen, Kelgen janǵa kilkildetip dám bergen. Jaǵyń semip qalmasyn dep til bergen, Jolaýshysyn tórge ozdyryp, han kórgen.   Arýyna músin bergen, sán bergen, Balasyna barmaqpenen bal bergen. Shaqalaqqa besik etip taldy órgen, Azamatqa myńdy aıdatyp, mal bergen.   Kók attyny basynbaǵan Jalańash, Basynan sóz asyrmaǵan Jalańash. Jylqaıdarov Muqataıdaı muńdanyp, Araldaıyn ashylmaǵan Jalańash.   Tartsań-daǵy taǵdyrdyń san aýyryn, Tákappar ǵyp ósirdiń sen taý ulyn. Myna seni súıer mendeı jan bar ma, Jalańashym – birge týǵan baýyrym.   Samǵaǵyn dep qanat berdiń, at berdiń, Saǵat saıyn alamanǵa sap keldiń. Kómbeńdi men san shań qyldym, Kóńilin, Tabý úshin Jalańashtaı bapkerdiń!   Jalaý alsam batyr boldym, bas boldym, Qajet kezde úıilgen bir tas boldym. Qasqa týǵan qasqasýlyq dosyma, Aýylymdy aıta-aıta mas boldym.   Tezge túsken kezin kórip tekti uldyń, Taspen emes dostarmenen shep qurdym. Qazyǵurttyń tóbesine shyqqanda, Jalańashym kórine me dep turdym.   Topyraǵyn satqandardan bezindim, Atyrabym ózińdi oılap kóz ildim. O, týǵan el, seni súıý arqyly, Bar qazaqtyń qasıetin sezindim.   Aıtpa maǵan búgingi aýyl deregin, Estiledi bólek daýys, bólek ún. ...Judyryqtaı júregimdi qolǵa alyp, Jumyr jerden jurtymdy izdep kelemin.   Jol Eseı JEŃISULYNA Baqı menen fánı jalǵan arasy, Janarymnan aǵyp tur ma, qarashy? Jan syrymdy saǵan aıtqym keledi, Kólbastaýdyń kóltaýysar balasy.   Jalańashtan nege kettik ekenbiz? Almatyǵa nege bizder bótenbiz? Qulyndaryn shyǵaryp sap turǵanda el, Betti sıpap júrip kettik ekeýmiz.   Ákemizdiń basqan jeri taq bilem, Basymyzdan neshe aınaldy baq kúreń. Ekeýmizdi jolǵa salyp jiberdi, Qara shaldy orap ketken aq kilem.   Qaraılaımyz ótkenge de, ketkenge, Ne jetedi áke ıisin ópkenge? Jeti jasta jigit boldyq ekeýmiz, Ákemizdi betkeıge alyp ketkende.   Sapar shektik beıbaǵyttaý túzge endi, Qaldyryp sán bal-balalyq izderdi. Almatyǵa laqtyryp kep jiberdi, Júrgizýshi ákesi joq bizderdi.   Kóktemedi, qapelimde kúz keldi, Jan anamyz Jalańashtan júz keldi. Taǵamyzdy qaǵyp berdi tal túste, «ANA» deıtin úsh-aq árip bizderdiń.   Shalymyz joq, joq jáne de taıaǵy, Bul sapardyń qalaı bolady aıaǵy? Ekeýmizge jalǵyz ǵana medetshi, Pasporttaǵy jalǵyz sýret baıaǵy.   Týǵan ólke qaldy sonaý qyratta. Súrindik te, aldyq neshe qulap ta. «Ákesiz» dep músirkedi neshe adam, «Jetesiz» dep aıtqyzbadyq biraq ta.   Jalǵan taǵdyr jaralady janymdy, Qaıqy ómir simiredi qanymdy. Jylap-syqtap baramyz biz dóń jaqqa, Al qulpytas jaza ala ma tánimdi. Júregimdi órtep jatyr muń-kúıik, Sol kúıikten júrem keıde syr túıip. Ákesi joq adamdardyń taǵdyry, Ákesi bar adamdardan tym bıik.   *  *  * Adaldyǵy – pák sábıdeı, baladaı, darqandyǵy – dalıǵan keń daladaı, aq kóńili – anam jaıǵan óredeı, tektiligi – tórde otyrǵan tóredeı, baǵbandyǵy – bal jınaǵan aradaı, maǵan adal dos kerek!   Kún týǵanda tý túbinen tý alar, arǵymaǵyn jer shetinen sýarar, Aral bolsań – ary birge qýarar, tek jeńisten turmaıdy ǵoı bul joryq, sátsizdikte sabyryna jubanar, maǵan asqan baýyr kerek!   Adyrnasyn tý syrtymnan atpaıtyn, aldaspanyn tek joryqqa saqtaıtyn, eserligin erligimen aqtaıtyn, shıbórishe shı túbinde jatpaıtyn, jekpe-jektiń kirgizetin shyraıyn, qan maıdanda qas jaýyn da satpaıtyn, maǵan tekti jaý kerek!   Jasyn ursa jar taba almaı tyǵylar, júrgenderdiń kózderiniń suǵy bar, ýysymda júrgenderdiń ýy bar, týǵan eldiń tumasynyń sýy – bal, jarym kóńil jalshynyń da baqyty – bosaǵadan erkin enip jyǵylar, tańbasy bar, kartasy bar, Týy bar, maǵan bútin Otan kerek!   Túrikpen áýenderi Zamandarda saıa tappaı úrikken, Oǵyz edi attyń basyn irikken. Qorqyt babam qyl sýyryp kúlikten, Qobyzymen zar-muńyńdy ıitken, Seńseńderi seńgirmenen jarasqan, Tegi – Nuhtan, násili – nurdan túrikpen!   Qyzyr kárııa júrip ótken qyrlardy, Qaýys ushyp ótken sonaý shyńdardy, Qııas qulash urǵan tolqyn sýlardy, Ańyzaq jel, ańqa kepken qumdardy, Jyrǵa qosqan – Nurmuhamed Ándálib, Al Garıbten ańyzdar men syr qaldy.   Mańaıynda aq bıdaıy jaıqalǵan, Taqymynda aqalteke naıqalǵan, Iesi ǵoı Alabaıy shaıqalǵan, Qara-Mazy qaly kilem jaıyńdar, Keldi Ándálib jyrmen ańyz qaıtarǵan.   Túrikpenniń baǵy bolǵan – Ándálib! Kúlikterdiń baby qonǵan – Ándálib! Áýlıe Arshak Parfııanǵa qaldyrǵan, Rysarlyq sáni bolǵan – Ándálib!   Kemıneniń taǵdyrynan taptym syr, Maqamyna ǵashyq etti Maqtymquly. Kúlli túrki uran qylǵan Qorqyttyń, Qobyzynyń ysqyshynan jaqtym jyr.   Qos ókpeden qyzylbasty qysqanda, Oǵyz hannyń alty uly tústi alǵa. Kúlli túrki bassyz qaldy ıyqtan – Kóruǵly basyń seniń ushqanda...   Qadym zaman qansha handy qylǵytty, Syrǵaq ýaqyt synaptaıyn syrǵypty. Chardaǵly Chandybıldiń qamy úshin, Jyǵalybek jyldardy alǵa jyljytty.   Qypshaq penen Ashhabadtyń qalqasynan, Nemese sol Ǵırat taýdan qan sasyǵan, Qol bulǵady Toǵrýl bek, Alp Arslan, Soltansanjar saqılyǵyn tanydym, Seljúkterdiń tasqa soqqan tańbasynan.   Aqqoılyny qaraqoıly satqan tún, Hazar jaqtan janjal otyn jaqqan kim?.. Tartysynda patshalar men shahtardyń, Qarpysynda taıpalar men taptardyń, Ánniń oryn zar basqanda Ándálib, Túrikpendi ańyzdarmen ap qaldyń.   Ámirlik taq taıǵan kezde taqymnan, Kóne Úrgenish ańyz bolyp oqylǵan. Kilem bolyp jetti bizge sol shahar, Merv penen Nusaıda da toqylǵan.   Ulystardy qyryq rý bop úrikken, Tasqa jazyp, tarıh etip tiriltken, Túrikpenniń óz únimen aıtqanda – Endi qaıtyp Nurmuhamed týylmas, Kók semserin kórshisine sýyrmas, Bulbul aqyn –mine naǵyz túrikpen! Janarbek ÁShIMJAN, Memlekettik «Daryn» jastar syılyǵynyń laýreaty.