О́ner • 30 Mamyr, 2024

Qulagerdiń ajaly hám azaly Aqan

130 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Kóńildegi kórikti oıdyń kestelenip qaǵazǵa túskeniniń bári óner me? Joq, árıne! Bizdińshe, júrekti qozǵap, kóńilge oı salǵany, jandy tazartyp, ­sanany sil­kintkeni – jaýhar. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Asyl­bolat Smaǵulovtyń sheberhanasyna bas suqqanda nazarymyzdy birden ózine bur­ǵyzǵan bul kartına boıaý palıtrasynyń parasatymen ǵana emes, onda­ǵy ­keıip­kerdiń qaıshylyqqa toly harakterimen de eriksiz janynda uzaq kidirt­ti.

Qulagerdiń ajaly hám azaly Aqan

«Aza. Qulagerdiń ajaly» dep taqy­ryp qoıylypty týyndyǵa. Keril­gen kenepke túsken shaǵyn kartına ómirdiń bar fılosofııasyn boıyna syıdyrǵandaı. Al ondaǵy qaıǵy jutyp, tulparynyń basyn qushqan Aqannyń alaı-dúleı álemi boıaý tilinde qalaı sheber, shynaıy jetkizilgen dersiz. Kartınaǵa kóz toqtatyp turyp ózińiz de Aqannyń azaly kúıin kóńil kózinen ótkizip, bastan keshkendeı álemtapyryq sezim sergeldeńine túsip ketesiz. Bul kúıimizdiń tórkinin uǵa qoıǵan sýretshi saýalymyzdy kútpesten týyndy tarıhynan tarqatylar áńgimesiniń tıegin aǵytty:

«Áýelgi mamandyǵym akter bol­ǵan­dyqtan, keıbir oınaǵan keıip­kerlerimniń taǵdyry kóńilge kóship alyp, tolǵantyp sanamda uzaq ómir súretini bar. Ony rólińmen birge sahnada oınap, ishińnen shyǵaryp tastaý múmkin emes. Mundaı sátte qylqalamymdy qolǵa alyp, kenepke jaqyndaımyn. Sondaı keıipkerdiń biri – Aqan seri. «Mingeni – tuıaǵy asyl tulpar, ertkeni – qumaı tazy, ushyrǵany – qyran búrkit, súıgeni – sulý, saltanaty – serilik, kómeıi – tunǵan án-jyr» desek te, Aqannyń taǵdyry tragedııaǵa toly. Meniń shyǵarmashylyǵymda Aqan taqyrybyn qozǵaǵan jumystar óte kóp, tutas sıkl desem bolady. Sonyń biri – osy «Qulagerdiń ajaly». Sumdyq tragedııa ǵoı. Anandaı aýzymen qus tistegen ja­nýar bitkenniń júırigin jolynda jaıratyp salý úshin qandaı júreksiz jan bolý kerek eken?! Al Qulagerin janynan artyq kóretin Aqannyń sol kezdegi kóńil kúıin sózben aıtyp jetkizý múmkin emes.        «Baspa-bas qyzǵa bermes janýarym» dep Qulagerdiń basyn qushaqtap otyryp zarlap joqtaıtyny... Osy kúı meni akter retinde de, adam retinde de qatty tolǵantatyn. Mine, sol tolqynystardyń janymdy jaryp shyqqan jaryqshaǵynyń biri – osy kartınam. Bul sýrettiń jalǵasy bar, «Shyrmaýyq» dep atalady. Aqannyń sońǵy shyqqan ánderiniń biri – áıgili «Shyrmaýyqpen» attas.

«Dúnıe, qyzyl-jasyl kimdi aldadyń?

Sen bergen rızyqtan qur qalmadym.

Dáýrendi mendeı súrgen kim bar eken,

Sonda da qyzyǵyńa bir qanbadym», deıdi Aqan.

p

Myna jumys sol – Aqannyń Qulage­ri­nen, Aqtoqtysynan aıyrylyp, qyran qusy Bazaralysyn joqtaǵan kúıin beınelegen kartına. «Shyrmaýyq» áninde: «Bul kúnde aǵań boldym tór aldynda, Bir kezde Aqan edim aspandaǵy» deıdi ǵoı. Sol Aqannyń bárinen, barlyq qasıe­tinen aıyrylyp, aınalasynan, ózinen ózi bezinip, dala kezip ketti deıtin el ara­synda aıtylatyn kóp ańyzdyń negizinde týyp edi. О́tken ómirin esine alyp, dombyrasyn qushaqtap qulazyp otyrǵan kezin beıneledim», deıdi sýretshi.

Iá, akterligi – bir tóbe. Al sýretshiligi san qyrly talanttyń qylqalam qudireti arqyly kenepti kere keskindegen kartına­larynyń qaı-qaısysy da tereńdigimen, mazmun degdarlyǵy hám talǵamynyń bıiktigimen baǵaly. Túrli janrdaǵy sýretter, kelisti kompozısııalar, portretter, peızajdar ózindik oryndalýymen erekshelenip, mazmundyq tereńdigimen baýrap aldy. Ásirese «Ýaqyt», «Ana», «Shyrmaýyq, jalǵan dúnıe», «Asaý kúreń», «Qalyńdyq» syndy kartınalary men Qorqyt, Aqan seri, Baıan Sulý, Qyz Jibek, Bekejan portretteri de ózindik erek qoltańba, dara kózqaras, parasatty paıymymen kóńil arbaıdy.

«О́zimdi kásibı sýretshi dep sanamaımyn. Biraq ónertanýshylar, kásibı sýretshiler jumysymdy joǵary baǵa­lap, kórme ótkizýge jıi keńes beredi. Shedevrler jazyp, kásibı sýretshilermen báıgege túsetin oıdan aýlaqpyn. Ne sosıa­lızm, ne kapıtalızm emes qazirgi bizdiń qoǵam sııaqty, meniń de jumystarym prımıtıvızm men realızmniń arasynda adasyp júrgen «ızmderdiń» biri bolar. Búginde aty álemge áıgili sýretshi Van Gog marqum kózi tirisinde birde bir kartınasyn sata almaı, bar ómiri joqshylyqta ótken ǵoı. Al qazir onyń bir ǵana «Kúnbaǵystary» bálen mıllıon dollar! Sol sııaqty bizdiń sýretterdi de bir zamandarda baǵalaıtyn urpaq týar. Ázirge mindetimiz – eńbek etý, óner týdyrý», dep áńgimesin ázilmen túıindegen ártis alysqa, tym-tym alysqa kóz tikti.

Sońǵy jańalyqtar