Sonymen qatar Prezıdenttiń tóraǵalyǵymen 2024 jylǵy 25 sáýirde ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHHIII sessııasynda qoǵamdy uıystyratyn bastamalar kún tártibine shyqty.
Jaqynda «Tiregimiz – táýelsizdik, baılyǵymyz – birlik, maqsatymyz – órleý» taqyrybynda Shymkent qalalyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń V sessııasy ótti. Sessııa otyrysynda el bolashaǵy jolynda qyzmet etetin «adal azamattardy» tárbıeleý máselesi kóterilip, ol úshin kelesi sharalardy qolǵa alý kerektigi usynyldy:
- Jastardyń quqyqtyq, qarjylyq, aqparattyq, dinı saýattylyǵyn qalyptastyrý.
- Jastardy ǵylymǵa qushtar, ónerge áýes, sportqa beıim etip tárbıeleý.
- Elimizdegi barlyq ult ókilderi jastaryna qazaq tili men qazaq halqynyń salt-dástúrin nasıhattaý.
- Qazaq tilinde erkin sóılep, iskerlik qarym-qatynas ornata bilgen ózge ult ókilderine qoldaý kórsetý.
Alqaly jıynda atalǵan usynystar boıynsha keshendi jumys baǵdarlamasyn ázirleý týraly sheshim qabyldandy.
San qıly qıyn kezeńderdiń kýási bolǵan qazaq dalasy – túbi bir túrik halyqtarynyń ataqonysy, yntymaq pen tatýlyqtyń týy tigilgen qutty meken. Tarıhta nebir tar zamandy basynan keshirgen arǵy babalarymyzdyń tartqan aýyrtpalyǵy az emes. Sol almaǵaıyp zamanda da Kúltóbeniń basynda kúnde keńes qurǵan batyr babalarymyz úshin el birligi men yntymaǵy aýadaı qajet boldy. Sol sebepti de, azat, bostan el bolýdy ańsaǵan ata-babalarymyzdan «Altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ketedi. Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi» degen máni tereń sóz qalǵan.
1995 jyly negizi qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasyna kelesi jyly 30 jyl tolady. El táýelsizdigimen etene osy aralyqta álemdik arenada óz ornyn qalyptastyra bilgen jańa Qazaqstannyń aldaǵy mejesi – jahandaný jaǵdaıyndaǵy jarqyn bolashaǵyn aıqyndaý. Egemendi elimizdiń jarqyn bolashaǵyn qalyptastyratyn oıy ozyq, qııaly ushqyr, jalyndy da jasampaz jas býyn qalyptastyrý.
Kóńili darqan, peıili keń, qazaq halqynyń tabıǵatynda jón suraǵan jolaýshyny «qutty qonaq» dep tór asyratyn jaqsy qasıet bar. Áý bastan atadan balaǵa jalǵasyp kele jatqan sol qonaqjaılylyq, baýyrmaldyq sekildi asyl qundylyqtarymyz elimizdegi etnosaralyq yntymaq pen aýyzbirlikti uıystyrýmen keledi. Alýan túrli ult ókilderiniń qazaq dalasynda tatý-tátti de jarasymdy ǵumyr keship kele jatqandyǵy sonyń birden-bir aıǵaǵy.
Uly jazýshymyz Muhtar Áýezovtiń «El bolamyn deseń, besigińdi túze» degenindeı, bizge el ishindegi rýhy bıik, sanasy tunyq barlyq etnos jastary qatarynan parasatty da adal azamattardy tárbıelep shyǵarý jaýapkershiligi júktelip otyr. Búginde armany asqaq, qııaly ushqyr jasampaz jastar elimizdiń joǵary oqý oryndarynda sapaly bilim alýmen qatar, jan-jaqty tárbıelenip jatyr. Joǵary bilim men sanaly tárbıe alyp shyqqan jastar qanatyn erkin serpip, úlken ómirge senimmen jol tartady. Balapannyń uıada ne kórse ushqanda sony iletini zańdylyq. Sondyqtan jas urpaq aldyndaǵy uly mindet retinde «Ata kórgen oq jonar, ana kórgen ton pisher» degendeı, qazirgi zaman qaǵıdalaryna saı Aqsaqaldar keńesi men Analar keńesin quryp, jastarymyzdyń sanasyna «Adal adam», «Adal eńbek», «Adal tabys» ustanymyn sińire bilýge tıispiz.
Ál-Farabı babamyz tárbıeni bilimniń aldyna qoıǵan bolsa, dana halqymyz «Tárbıe – tal besikten» dep túıgen. Al hakim Abaı óz zamanynda jastar tárbıesine oraı, «Bes dushpanyń – bilseńiz, …bes asyl is – kónseńiz!» dep, «Tolyq adam» konsepsııasyn ósıet etti. Mán bergen adamǵa sol bes dushpan búgingi kúnde de jastardyń jaǵasyna jarmasyp, jarǵa jyǵyp jatqany belgili. Ony Prezıdent Q.Toqaev qazirgi jastardy týra joldan adastyryp otyrǵan «5 kesel» dep atap ótken bolatyn. Abaı atamyz aıtqan bes dushpan (nashaqorlyq, lýdomanııa, vandalızm, býllıng, ysyrapshyldyq) búginde bes keselge aınalyp, jastarymyzdy azdyryp otyr.
Qazirgi jahandaný jaǵdaıynda ult retinde eldigimizdi saqtap qalý úshin elimizdiń jarqyn bolashaǵyn quraýshy jas býynnyń boıyna rýhanı qundylyqtarymyzdy sińirý – memlekettik saıasattyń basty bir mejesi. Tárbıe otbasynan bastaý alyp, oqý ornynda jalǵasady. Halyqtyq, ulttyq pedagogıkanyń negizgi maqsaty – bolashaq urpaqty adamgershiligi mol, qaıyrymdy, meıirimdi, izgi qasıetterdi boıyna sińirgen, óz ultyn, halqyn súıetin azamat etip tárbıeleý. Bul mindetti júzege asyrý otbasy men oqý oryndaryna tıecili. Sol turǵyda tálim-tárbıe jetilgen saıyn ulttyq uly murattarymyz júzege asatyny sózsiz.
Ǵalymjan BITURSYN,
Jumabek Táshenov atyndaǵy ýnıversıtettiń prorektory
