Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Memleket basshysy da bul máselege kóńil aýdaryp, «Qýat tapshylyǵy 2030 jylǵa qaraı 6 gıgavatqa jetedi. Bul bizdiń ekonomıkamyzdyń ósý qarqynynyń aıtarlyqtaı baıaýlaýyna jáne turǵyn úı-kommýnaldyq saladaǵy júıeli daǵdarysqa ákelýi múmkin», degen edi.
Energetıka salasynyń sarapshysy Jaqyp Haırýshevtiń aıtýynsha, buǵan deıin jyldyq 1,5–2 paıyz ósimmen shektelgen jaryq kózin tutyný kórsetkishi bıyl rekordtyq mejege – 7 paıyzǵa jetken. Al eldegi jylý jelileriniń tozýy 60 paıyzdy quraıdy. Jelilerdegi elektr energııasynyń shyǵyny 30 paıyzǵa jetse, zamanaýı elektr júıelerindegi shyǵyn – 10 paıyz. Úkimettiń resmı aqparatyna súıensek, ekonomıka men halyqty senimdi energııamen jabdyqtaýdy qamtamasyz etý maqsatynda taıaý jyldary jańa energııa qýattaryn kezeń-kezeńimen engizý jáne qoldanystaǵy elektr stansalaryn jańǵyrtý kózdeledi.
Energetıka mınıstrliginiń usynǵan málimetterine qaraǵanda, bıyl Ekibastuz GRES-1-de 1-energoblokti qalpyna keltirý jobasyn aıaqtaý josparlanǵan. Kókshetaý, Semeı, О́skemen qalalarynda jańa JEO salý máselesi pysyqtalyp, ońtústik óńirlerde 2025–2026 jyldary aıaqtalatyn gaz óndirý jobalary iske asyrylyp jatyr. Jańartylatyn energııanyń 15 paıyzdyq úlesine qoljetkizý úshin 2030 jylǵa qaraı «Total Energies», «Acwa Power» jáne «Masdar» strategııalyq ınvestorlarymen iri jobalardy júzege asyrý josparlanǵan. Sonymen qatar 2024 jylǵa 10 energoblokti, 55 energetıkalyq qazandyqty jáne 45 týrbınany kúrdeli jáne keńeıtilgen aǵymdaǵy jóndeý, sondaı-aq jalpy uzyndyǵy 20,9 myń km elektr berý jelilerindegi 423 qosalqy stansany jóndeý josparda bar.
«Jalpy óndirilgen elektr energııasy 112 mlrd kVt/saǵ kórsetse, tutyný – 115 mlrd kVt/saǵ. Jyl basynan beri jaǵdaı túzelip, profısıt paıda bola bastady. Ony kórshi elderge berip otyrmyz. Naqty sanmen aıtsaq, tutyný – 49,3 mlrd kVt/saǵ, óndirilgen energııa 49,8 mlrd kVt/saǵ bolyp otyr. Profısıt shamamen mıllıardqa jýyq. Árıne, energııa kóp tutynylatyn keshki ýaqytta tapshylyq bolady. Biraq ol Reseıden alynǵan energııa esebinen jabylady», deıdi Energetıka mınıstrligi Elektr energetıkasyn ınvestısııalaý departamentiniń basshysy Jalǵas Shógelbaev.
Keıingi jyldary sektorǵa salynǵan ınvestısııa kólemi artyp, ınvestısııalyq kelisim sheńberinde 2028 jylǵa qaraı qosymsha 3,5 GVt qýat alý, sondaı-aq teńgerimge sáıkes 2027 jylǵa qaraı turaqty profısıtke qoljetkizý múmkindigin joqqa shyǵarmaıdy maman.
Energetıkter odaǵynyń basshysy Marat Dulqaıyrov aldaǵy 2-3 jylda ońtústik óńirlerdiń elektr energııasynsyz qalý qaýpi bar degen boljamyn aıtty.
«Qazaqstan ózi óndirgen energııadan da kóp tutynady. Sondyqtan profısıt týraly aıtý artyq. Biz qazir elektr qýaty boıynsha óte qıyn tapshylyqqa tap boldyq. Ońtústik óńirlerde halyqtyń 50 paıyzy turady. Balqashtan tómen ornalasqan 6 oblystaǵy tapshylyq úlesi – 55 paıyz. Biz aldaǵy 2-3 jylda elektr energııasyn shekteý men óshirý sekildi tapshylyqtyń saldaryn tartatyn bolamyz», deıdi Dulqaıyrov.
Keıingi 7-8 jylda energııa berý nysandarynda tolyq jańartý jumystary júrgizilmegen. Elde energetıkalyq jabdyqtar men aktıvterdiń eskirýi joǵary dárejede qalyptasyp, sonyń ishinde óndirýshi jabdyq orta eseppen – 65 paıyzǵa, elektr jelileri – 83 paıyzǵa, jylý jelileri 80 paıyzǵa tozǵan. Júktemeniń artýyna baılanysty josparly jóndeý jumystary jıi ózgeriske ushyrap, olardyń merzimin uzartý men keıinge qaldyrý turaqty úrdiske aınalyp, saldary tótenshe jaǵdaıǵa ákelip jatyr. Mysaly, 2021 jyly Ekibastuz GRES-1 jáne GRES-2 elektr energııasynyń buryn-sońdy bolmaǵan kóp kólemin óndirgen. 2023 jyly elektr energııasyn tutyný 115,06 mlrd.kVt/saǵ bolyp, 2022 jylmen salystyrǵanda 1,9 paıyzǵa ósken. Bul rette elektr energııasyn óndirý 2022 jylǵy deńgeıde qalyp, 112,82 mlrd.kVt/saǵ boldy. 2023 jyly júkteme ósken kezde elimizdegi elektr stansalary generasııasynyń tómendeýi baıqalǵan. Taldaýda anyqtalǵandaı, elektr stansalarynyń jıyntyq belgilengen qýaty 24 GVt bolsa, naqty qýaty 19,1 GVt nemese shamamen 80 paıyzdy quraıdy. Jumys qýaty belgilengen qýattyń shamamen 65 paıyzy nemese 15,4 GVt boldy. Bul, árıne, jelilerdiń tozýyn joǵarylatady.
