Dánekerleýshi áje

Svetlana SÝBBOTINA «Eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń tilenbeı» degen naqyldy jıi qaıtalaıdy Birde jubaıym ekeýmiz Seleksıonnyı kentine bara jatqanymyzda, kóligimizden aqaý shyǵyp, jolda toqtap qaldyq. Jón surasa kele, bul kóshede bes birdeı dánekerleýshi turatynyn bildik. Aıtylǵan úılerdiń birine kirgenimizde, aldymyzdan áıel adam shyǵyp, sońynan erýge ıshara etti. Qolymyzdaǵy temirdi kúıeýine kórsetpekshi bolar dep sońynan ilestik. Sóıtsek, onyń ózi dánekerleýshi eken, synǵan bólshekti áp-sátte dánekerlep berdi. Bes balanyń anasy, dánekerleýshi Svetlana SÝBBOTINAMEN tanystyǵym osylaı bastaldy. Ol kisi bizge syr tıegin tómendegishe aǵytyp edi: – Dánekerleý jumysyna eń alǵash muqtajdyqtan keldim. Mektep bitirgen soń turmysqa shyqtym. Kenje balam úshke tol­­­ǵan­sha on bes jylǵa jýyq úıde otyrýyma týra keldi. Bul 1998 jyl bolatyn. Kúıeý­im sol ýaqytta júrgizýshi edi. Qysty kúni mashı­nanyń salqyndyǵyn aıtyp, jumysynan bas tartty. Bara-bara ekeýmizdiń jolymyz eki jaq­qa aıyryldy. Shıetteı bes balany asy­raý qıynǵa tústi. Jumys taba almaı, biraz sendeldim. Sóıtip júrgende, eń­bek bır­jasyndaǵy bir tanysym kezigip, «Dánekerleýshi bolǵyń kelse, maman retinde tapsyrys bereıik, úsh aı oqytyp, jumysqa ornalastyramyz», – dedi. Birden kelisip úsh aı oqydym. Teorııalyq jáne tájirıbelik baǵytta eki ustazym boldy. Alǵash barǵanda «Maskadan elektrodqa deıin» atty sabaq ótti. Sol kezde: «Men qaıda keldim?» dep oılanyp ta qaldym. О́ıtkeni, qural-saımannyń atyn jattaı almaı, bes ret qaıtalaǵannan keıin túsinetinmin. Praktıkalyq kýrsty «Aıaz» JShS-inen ótýge bardym. Joǵary kerneýli elektr qýatymen dánekerleıtin apparatpen temir kestim. Buǵan deıin dánekerleýshi mamandyǵyna esh qatysy joq men sııaqty adamnyń bul mamandyqty aıaq astynan tańdap, jumys istep ketýi óte qıyn eken. Shyn mánisinde, úsh aıda adam eshnársege úırenbeıtinin uqtym. Oqýdy bitirip, eńbek bırjasy jibergen jerge jumysqa barǵanymda, ondaǵylardyń «bes balaly áıel dánekerleýshi bola ala ma?» – degen saýal júzderinde turdy. Men jumys barysynda eshqashan syrqattyq paraq almaımyn dep jumysqa alýyn ótindim. Sóıtip, «Aıaz» JShS-ine jumysqa turdym. Birde qasyma tájirıbeli dánekerleýshi kelip: «Men qubyrdy dánekerleı almaımyn. Al siz dánekerleýge tyrystyńyz, biraq sizden de qate ketti. Degenmen, bul mamandyqty nege tańdadyńyz?» – dep surady. «Balalarym qandaı jumys jasaısyń dep suramaıdy. Menen tamaq suraıdy. Sol sebepti úırenýge mindettimin», dedim men. Keıin meni «óz isin sapaly oryndamaǵany úshin» dep eki jyldaı dánekerleý jumysyna qospady. Kúnderdiń kúninde bul mamandyqtyń «maıyn ishken» bir jaqsy adamdy kezdes­­­­­tirdim. «Dánekerleý barysynda mynandaı qarapaıym ádisterdi túsinip, olardy buljyt­paı oryndasań, bul kásipti kóp uzamaı ıgerip ketesiń», – dep biraz nársege kózimdi ashty. Sonda ǵana «Osynsha ýaqyt eńbektensem de, dánekerleýdiń qarapaıym jolyn túsinbeı kelgen ekenmin ǵoı», dep oıǵa qaldym. Osydan keıin aldymnan tolǵandyratyn másele shyqqan joq deýge bolady. Dánekerleýde joǵary qysymdy gaz toltyrylǵan, qaýipti eritindi quıylǵan qubyrdy jóndeý úlken sheberlikti talap etedi. Birde birneshe adambyz, qubyr jóndep jattyq. Álgini dánekerlep bolyp, endi qubyrǵa mazýt aıdap ony baıqap kórý ǵana qalǵan edi. Qosyp kelip jibergenimizde, joǵary qysymmen mazýt atqylady. Sóıtsek, japqysh krandy tolyq jappaǵan ekenbiz. Jumysshylardyń barlyǵy syrtqa qashyp jatyr. Men bolsam, qolyma ilikken áldeneni qalqalap krandy jaýyp úlgerdim. Ǵımarat ishinde eki-aq adam qalyppyz. Jumysqa jańadan kelgen jas jumysshy esiktiń artyna tyǵylyp tur. Álgi baladan «Nege qashyp ketpediń» dep surasam, «Sizden uıaldym», deıdi. Bárimiz kúlip aldyq. Sóıtip, álgi qurylys mekemesinde dánekerleýshi bolǵan tuńǵysh áıel adam men ekenmin. Jalpy, názik jandylar umtylsa, aldyna maqsat qoısa, kez kelgen isti de dóńgelentip alyp kete alady. Oǵan kepildik beremin. 2008 jyly Taraz qalasynda ótken dáne­ker­­leýshilerdiń respýblıkalyq jarysyna qatysyp, ekinshi oryn aldym. Qazir nemere­lerimdi qaraımyn. Erinbegen, umtyl­ǵan adamǵa úıde otyryp ta aqsha tabýǵa bolady. Inký­bator qurylǵysymen balapandar shyǵaramyn. Júzim ósirip, óskinderin de, jemisin de satamyn. Bir túbin 700-800 nemese 1000 teńgege satyp, maýsymyna mıllıon teńgedeı tabys túsiremiz. Adam tynymsyz eńbek­pen shyńdalady. Balalarym men kelin­de­rime «Eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń tilenbeı» dep jıi aıtamyn. Ter tógip, nan tapqan adamnyń ómirge degen kózqarasy erekshe bolady. О́mirdiń bir qyzyǵy men baqyty da osy emes pe?!», – deıdi dánekerleýshi áje. Jazyp alǵan Gúlsezim BIIаShEVA, jýrnalıst. ORAL.