Infografıkany jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Strestik aktıvterdi satatyn platforma ashylady
Endigi kezekte bankterdiń, bank operasııalarynyń jekelegen túrin júzege asyratyn uıymdar jáne mıkroqarjy uıymdary strestik aktıvterdi mindetti túrde agenttik ázirlegen sıfrlyq platformalar arqyly satýǵa tıis. Bul Prezıdent qol qoıǵan zańmen bekitildi. Qujat bank sektorynyń strestik aktıvterin odan ári tómendetýge baǵyttalǵan jáne strestik aktıvterdi satýǵa arnalǵan naryqtyq ınfraqurylymdy qurýdy olardy ekonomıkalyq aınalymǵa tartýdy kózdeıdi.
«Zań jobasy boıynsha jumys 2023 jyly bastaldy. Strestik aktıvterdiń qaıtalama naryǵynyń ınfraqurylymyn jetildirý úshin «KPMG» jáne «Dentons» halyqaralyq konsýltanttarynyń qatysýymen Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń (EQQD) tehnıkalyq kómegi tartyldy. Halyqaralyq tájirıbeni taldaý jáne elimizde bar sıfrlyq platformalardy egjeı-tegjeıli zertteý biryńǵaı talaptardy qanaǵattandyratyn birneshe sıfrlyq platformalardyń jumys isteýin kózdeıtin gıbrıdtik tásildi qoldaný oryndy bolatynyn kórsetti», deıdi Mádına Ábilqasymova.
Platformalardyń alǵashqy prototıpteri daıyn jáne synaq rejiminde jumys istep tur. Áleýetti operatorlar sıfrlyq platformalardyń fýnksıonaldyq múmkindikterin zań jobasynyń normalaryna sáıkes keltirip jatyr, onyń ishinde strestik aktıvterdiń tolyq aıasyn satý múmkindigin qamtamasyz etpek.
2017 jyldan beri strestik aktıv kólemi 7,7 trln teńgeden 3 trln teńgege deıin qysqardy. 2020 jyldan bastap 13 iri bank jumys istemeıtin aktıvterdi 2026 jylǵa qaraı 1 trln teńgege deıin tómendetý boıynsha jospardy iske asyryp jatyr. Sonyń nátıjesinde ekonomıkaǵa 621 mlrd teńge somasyndaǵy aktıv oralady.
Otandyq reıtıng agenttigi qurylady
Brıfıngte málim bolǵan taǵy bir jańalyq – ulttyq reıtıng agenttiginiń qurylýy. Agenttik qarjy naryǵynyń ınfraqurylymyn odan ári damytý maqsatynda Ulttyq reıtıngtik agenttik týraly zań jobasyn ázirlegen. Qujat otandyq kredıttik reıtıngtik agenttikti qurý úshin zańnamalyq negiz bolady. Jobany daıyndaý kezinde Baǵaly qaǵazdar jónindegi komıssııalardyń halyqaralyq uıymynyń (IOSCO) kredıttik reıtıngtik agenttikterdiń qyzmetine qatysty usynymdary paıdalanylǵan.
Zań jobasy sheńberinde reıtıngtik agenttik qyzmetiniń negizgi qaǵıdattary, korporatıvtik basqarýǵa, reıtıngtik qyzmetti uıymdastyrýǵa, múddeler qaqtyǵysyn basqarýǵa, aqparatty jarııalaýǵa qoıylatyn talaptar jáne IOSCO kredıttik reıtıngtik agenttikteriniń kásiptik is-qımyl kodeksine sáıkes basqa da talaptar belgilenedi.
«Otandyq reıtıngtik agenttik naryqty sapaly, obektıvti jáne qoljetimdi reıtıngtik qyzmettermen qamtamasyz etý úshin qajet. Mundaı reıtıngtik agenttiktiń paıda bolýy oblıgasııalar naryǵy arqyly ekonomıkanyń naqty sektoryn qarjylandyrýdy keńeıtýge, qarjylyq turaqtylyq táýekelderin tómendetýge, sondaı-aq nesıe táýekelderin táýelsiz baǵalaý salasynda quzyretter ortalyǵyn qurýǵa múmkindik beredi», dep atap ótti Mádına Ábilqasymova.
Reıtıngtik agenttiktiń qatysýshylary otandyq qarjy uıymdary, qarjy naryǵynyń ınfraqurylymdyq uıymdary, damý ınstıtýttary bolady dep kútiledi. Qazir sheteldik reıtıngtik agenttikterdiń qazaqstandyq reıtıngtik agenttiktiń strategııalyq seriktesi retinde qatysýy týraly kelissózder júrgizilip jatyr. Osy zań jobasyn Parlamentke 2024 jyldyń sońyna deıin engizý josparlanǵan.
Qazir elimizdegi reıtıng qyzmeti naryǵynda «S&P», «Moody’s» jáne «Fitch» halyqaralyq reıtıngtik agenttikteri bar. Sonymen birge agenttik basqarmasynyń 2023 jylǵy 31 shildedegi №67 qaýlysymen biliktilik ólshemsharttary negizinde sheteldik reıtıngtik agenttikterdi taný rásimderi qabyldandy. Osy rásimge sáıkes asa iri reseılik kredıttik reıtıngtik agenttikteri TKRA men Ekspert RA tanyldy, olar belgilengen ólshemsharttarǵa sáıkestigin rastaǵan. Bul rette EAEO keńistiginde búginde 5 kredıttik reıtıngtik agenttik jumys isteıdi (4 reseılik, 1 belorýstik).
Bólshek ınvestorlardyń múmkindigi kóbeıedi
Ujymdyq ınvestısııalar naryǵyn damytý maqsatynda agenttik Dúnıejúzilik bankpen, Halyqaralyq qarjy korporasııasymen (IFC) jáne qarjy naryǵynyń jetekshi sarapshylarymen birlesip, ınvestısııalyq jáne venchýrlik qorlar týraly zań jobasyn ázirleý boıynsha da jumys júrgizip jatyr. Zań jobasyn ázirleý kezinde ınvestısııalyq jáne venchýrlik qorlardyń qyzmetin retteýdiń ozyq halyqaralyq tájirıbesi, onyń ishinde Eýropalyq odaq, AQSh, Ulybrıtanııa jáne Marokko elderinde qoldanylatyn «UCITS» jáne «AIF» qorlarynyń tujyrymdamasy paıdalanyldy.
Qujatta bólshek ınvestorlardyń ınvestısııalyq múmkindikterin arttyrý, ujymdyq ınvestısııalar naryǵyndaǵy táýekelderdi barynsha azaıtý jáne onyń ashyqtyǵyn arttyrý úshin úsh erejeni engizý kózdelgen.
«Birinshiden, kapıtaldy tartý kózderin keńeıtý maqsatynda kez kelgen uıymdyq-quqyqtyq nysanda qor qurý múmkindigi kózdeledi. Qoldanystaǵy zańnamada qordy tek eki uıymdyq-quqyqtyq nysanda qurý kózdeledi – ınvestısııalyq paı qory jáne aksıonerlik ınvestısııalyq qor. Zań qabyldanǵannan keıin quryltaıshylar kez kelgen nysanda, onyń ishinde jaýapkershiligi shekteýli seriktestik, senim seriktestigi jáne qarapaıym seriktestik qorlaryn ashýǵa múmkindik alady», deıdi.
Ekinshiden, ınvestordyń biliktiligine qaraı qorlardyń jańa jiktemesi belgilenbek. Qorlar eki sanatqa bólinedi – baǵaly qaǵazdarǵa ınvestısııalaý qorlary jáne balamaly ınvestısııalaý qorlary. Baǵaly qaǵazdarǵa ınvestısııalaý qorlarynyń aktıvterine qoljetimdilikti bilikti jáne biliktiligi joq ınvestorlar qamtamasyz etedi, óıtkeni olar ótimdiligi joǵary jáne táýekeli tómen quraldarǵa ornalastyrylady. О́z kezeginde balamaly ınvestısııalaý qorlary táýekeldi basqarý strategııasyna baılanysty bilikti ınvestorlarǵa ǵana qoljetimdi bolady.
Úshinshiden, balamaly ınvestısııalaý qorlaryna qatysty transparenttilikti arttyrý úshin ýákiletti organda eseptik tirkeý jáne aqparatty jarııa etý boıynsha talaptar engiziledi. Búgingi kúni eseptilikti usyný týraly talap baǵaly qaǵazdar naryǵyna kásibı qatysýshylarǵa, ınvestısııalyq paı qorlarynyń jáne aksıonerlik ınvestısııalyq qorlardyń aktıvterin basqarýshylarǵa ǵana qoldanylady. Zań qabyldanǵannan keıin bul talap venchýrlik qorlarǵa, tikeleı ınvestısııalaý qorlaryna, táýekeldik ınvestısııalaý qorlaryna jáne hedj-qorlarǵa da qoldanylady.
Dúnıejúzilik bank sarapshylarynyń baǵalaýynsha, zańnyń qabyldanýy úzdik halyqaralyq tájirıbege sáıkes keletin sheteldik ınvestorǵa túsinikti retteýshilik orta qurý arqyly ujymdyq ınvestısııalar naryǵynyń odan ári damýyna oń áser etedi. Búgingi kúni zań jobasyn qarjy naryǵyna qatysýshylar qoldady, múddeli memlekettik organdarmen kelisilgennen keıin agenttik ony Úkimettiń zań jobalaý jumystarynyń josparyna engizý boıynsha is-sharalarǵa bastama jasaıdy.
