Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Ádebı saýaldamamyzdyń kezekti qonaǵy – jazýshy-dramatýrg Nurǵalı Oraz. Dástúrli suraq: ne jazyp júrsiz?
– Ádette ne jazyp júrgeniń týraly aıtý qıyn. Sebebi, kóńilde bir kúmán týady. Jańa shyǵarmanyń oqıǵasy qalaı órbip, qalaı aıaqtalatynyn keıde óziń de bilmeısiń. Sen emes, qalamnyń ózi jazyp otyrǵandaı kúı keshetin kezderiń de bolady. Bul, árıne, jaqsy. Qalamger kútpegen áser, tylsym oı túısik arqyly keledi.
Menińshe, árbir qalamger jańa shyǵarmasyn jazýǵa kiriser aldynda bul kásipti jańadan bastaıyn dep otyrǵandaı sezimge enedi. Sondyqtan da, «stıli qalyptasqan jazýshy» degen maqtaýǵa sene qoımaımyn. Kez kelgen shyǵarmanyń ózine tán stıli, pishini bolady. Sonda ǵana ol tartymdy, qyzyqty, oqyrmanǵa unaıtyn shyǵarma bolyp shyǵady. Jazýshy barlyq shyǵarmasyn bir ǵana stılmen, bir ǵana mashyqpen jaza berýi múmkin emes qoı.
О́z basym, bıylǵy jazda «Aýyl men qala áńgimeleri» atty áńgimeler sıklyn jazdym. Ol týraly batyldaý aıtyp otyrǵan sebebim, alǵashqylaryn «Jas alash» («Uıat ta bolsa, aıtaıyn»), «Qazaq ádebıeti» («Aıbat kókemniń aýyzashary») gazetterinde jarııalap ta úlgerdim. Oqyǵan kisiler jyly pikir bildirip jatyr. Bul áńgimelerdiń bas-aıaǵy jınaqtalyp, bútindeı bir shyǵarma bolyp shyqqanda budan da joǵary baǵa alatyn shyǵar degen úmitim de joq emes.
Eń qyzyǵy, aýyl áńgimelerin jazǵan kezde baıaǵy bala kúnimizdegi soqpaqtar men qasqa joldarǵa qaıtyp oralǵandaı shabyttanyp, qalamym ózdiginen jelip bara jatqandaı bolady. Bul áńgimelerdiń oqıǵasyn men negizinen aýyldastarymnyń, klastastarymnyń aýyzeki estelikterinen alamyn. Olardyń ózderi de keıde meniń sondaı «ádetimniń» bar ekenin bilip, esterine túsken qyzyqty oqıǵalardy ýatsap arqyly jazyp jiberip otyrady.
Áńgimelerim gazet-jýrnal betterinde jaryq kórgen kezde, «keı jerlerin ózgertip, oıdan qosyp jiberipsiń ǵoı» dep ázildeıtini de bar. Árıne, olar kórkem shyǵarmanyń bir ǵana kisige, ıá bolmasa, bir ǵana aýylǵa arnalyp jazylmaıtynyn jaqsy biledi. О́mirden alynǵan sátter men oqıǵalardy qubyltyp, damyta otyryp oı aıtýǵa kelgende, jazýshy fantazııasynyń róli óte mańyzdy ekenin de túsinedi.
Al qala áńgimelerin jazý men úshin qıyndaý. Qansha degenmen, kindigimiz aýylda kesildi emes pe. Jazýshylyq degenińizdiń ózi, balalyq shaqtan bastaý alatyn ózen sekildi. Bala kezdegi kórgeniń, bilgeniń, túsingeniń, bir sózben aıtqanda, dúnıetanymyń óle-ólgenshe boıyńda saqtalyp qalady. Sondyqtan da, qala taqyryby qozǵalǵan kezde biraz dúnıe bizge áli de jumbaq sekildi bolyp turady.
Qala áńgimelerindegi keıipkerlerim – negizinen aýylda týyp-ósken jandar. Jalpy, bizdegi qala turǵyndarynyń deni solaı emes pe. Almatyda týyp, Almatyda ósti degen adamdardyń óziniń de arǵy tegi báribir dalada ómir súrgen kisiler. Sol sebepti, qalany da, aýyldy da jatsynbaıtyn, kerisinshe, ekeýin rýhanı baılanystyryp turatyn keıipkerler jasaǵym keledi.
Bir qyzyǵy, «Ne jazyp júrsiz?» degen suraqtyń janynda «Qalaı jazyp júrsiz?» «Nege jazyp júrsiz?» degen serikteri bar sııaqty kórinedi maǵan. Sondyqtan olarǵa da bir-eki aýyz jaýap berip ótkim keledi.
Meniń qurdastarymnyń ishinde jazýshylyqpen kásibı deńgeıde aınalysqan qalamgerler joq sekildi. Jalpy, kásip degen ne? Ol – tabys ákeletin eńbek qoı. Al bizde... qalamaqy joq. Keńestik dáýirde bolǵan. Sol kezde úzdik, ıakı, klassıkalyq shyǵarmalar dúnıege kelgen. Ázirge ádebıettiń Altyn ǵasyry dep sol dáýirdi ǵana aıta alamyz.
Búginde kez kelgen bir balaǵa ótinish aıtyp, jumys tapsyraıyn deseńiz, eń aldymen eńbekaqysyn suraıdy. Bul – kapıtalıstik júıeniń ejelden qalyptasqan buljymas zańdylyǵy. Al endi, aqyl toqtatqan, jasymyz alpystan asqan biz nege sonshama ýaqytymyzdy jumsap tep-tegin dúnıe jazyp júrmiz?..
Munyń sebebi, menińshe, bireý-aq. Jazýshylyq degenińiz – jazylmaıtyn dert. Ol jaman dert emes, jaqsy dert. О́ıtkeni ishtegi dúnıe qaǵazǵa túsip, jaryqqa shyqqan kezde jazýshydan asqan baqytty jan bolmaıdy.
