Sýret: ru.freepik.com
– «О́mirdi saqtandyrý» – saqtandyrý naryǵynyń ósý draıveri. Bıyl 1 qarashada bul sala saqtandyrý naryǵynyń jıyntyq aktıvteriniń eń kóp úlesin aldy. Sala aktıvteri 2 esege ósip, 1,5 trln teńgege jetti. Munyń bári memlekettik sýbsıdııa, bilim berý jınaqtaý júıesi sheńberinde júrdi. Úderis birlesken, keıinge qaldyrylǵan zeınetaqy annýıtetteri sııaqty jańa áleýmettik baǵdarlanǵan saqtandyrý ónimderin engizýdiń arqasynda tez júrdi, – dedi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Marııa Hadjıeva.
Baıqaýymyzsha, agenttik saqtandyrý naryǵynyń áleýmettik róline jiti nazar aýdarady. Mysaly, bıyldan bastap qyzmetkerlerdi jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý sheńberinde birqatar sheshim shyǵaryldy. Oǵan «aldyn alý» men «ońaltý» tólemderi kiredi. Bular eńbek qaýipsizdigin arttyrýǵa, zardap shekkenderdiń densaýlyǵyn qalpyna keltirýge baǵyttalǵan. Odan bólek, zeınetaqy annýıtettik saqtandyrý aıtarlyqtaı órledi. Bıyl azamattarǵa ómir boıy tólem alýǵa múmkindik beretin 106 myńnan astam shart qoldanylǵan.
Mańyzdysy, qazan aıynan bastap elimizde medısına qyzmetkerleriniń kásibı jaýapkershiligin mindetti saqtandyrý júıesi engizildi. Búginge deıin 155 myńnan astam dáriger jaýapkershiligin saqtandyrýǵa 712 shart jasaǵan. Demek endi dárigerlerdiń qatelikterine ótemaqyny saqtandyrý kompanııasy tóleıdi. Aıtpaqshy, keıingi 7 jylda naryqta advokattar, zań keńesshileri, jeke sot oryndaýshylary, keden ókilderi, keden qoımasy ıeleri, dárigerler ózderiniń kásiptik jaýapkershiligin jıi saqtandyratyn bolǵan.
– Bıyl 23 qazannan bastap engizilgen medısına qyzmetkerleriniń kásiptik jaýapkershiligine qatysty saqtandyrýǵa jeke toqtalǵym keledi. Saqtandyrýdyń bul túri halyqty medısına qyzmetkerleriniń kásibı qatelikterinen, medısınalyq qyzmet kórsetýdiń sapasyzdyǵynan qorǵaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan jáne pasıentterdiń kórsetiletin medısınalyq kómektiń sapasyna degen senimin arttyrýǵa múmkindik beredi. Saqtandyrý sharttaryn rásimdeý úderisin jeńildetýge, medısınalyq uıymdarǵa saqtandyrý shartyn jasasýǵa, al pasıentterge saqtandyrý tólemin elektrondyq nysanda alýǵa múmkindik beretin biryńǵaı saqtandyrý pýlynyń alańy iske qosyldy, – dedi Agenttik tóraǵasynyń orynbasary.
Al avtosaqtandyrý sıfrlyq tehnologııalardy engizýde kósh bastap tur. 2019 jyldan bastap osy saladaǵy barlyq shart elektrondyq nysanda jasalady, al bıyldan bastap saqtandyrý jaǵdaılaryn onlaın-retteý, sonyń ishinde jol-kólik oqıǵasyn (JKO) ońaılatylǵan tirkeýge arnalǵan Eýrohattama qoljetimdi. Bul jańalyq tólem úderisin edáýir jedeldetedi, onyń ortasha merzimi qazir 15 kúndi quraıdy.
Eýrohattama JKO qatysýshylaryna polısııa men sot sheshimin kútpeı-aq, oqıǵany sol jerde tez tirkeýge múmkindik beredi. Bul ásirese kishigirim zaqymdaný bolǵan kezde óte mańyzdy, sebebi ol ýaqytty únemdeıdi ári keptelisti azaıtady. Bıylǵy jyldyń basynan bastap Eýrohattama mobıldik qosymshasy arqyly 9 366 jaǵdaı sebebinen 1,7 mlrd teńge tólem júzege asyryldy.
Eger JKO-ǵa 2 kólik quraly ǵana qatysyp, qatysýshylar qaısysynyń apatqa kináli ekendigimen kelisse, osy qyzmetti paıdalanýǵa bolady. Mańyzdy shart – adamdardyń ómiri men densaýlyǵyna zııan keltirý, sondaı-aq úshinshi tulǵalardyń múlkine zııan keltirý faktisiniń bolmaýy, bul rette zalal 100 AEK-ten (shamamen 370 000 teńge) aspaýǵa tıis.
Eske sala keteıik, elimizde tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa 2007 jyldan bastap saqtandyrý ombýdsmeni ınstıtýty jumys isteıdi. Ol degenimiz – óz qyzmetinde saqtandyrý uıymdary men olardyń klıentteri arasyndaǵy jasalǵan saqtandyrý sharttaryna qatysty daýlardy sotqa deıingi sheshýdi júzege asyratyn táýelsiz tulǵa. Basqa zańdy tulǵalar saqtandyrý ombýdsmenine mindetti avtosaqtandyrý sheńberinde ǵana júgine alady. Adamdardyń kelispeýshilikterinde talaptardyń somasy 10 000 AEK-ten nemese 36,9 mln teńgeden aspaýǵa tıis.
– Saqtandyrý ombýdsmeniniń sheshimin saqtandyrý uıymy oryndaýǵa mindetti. Saqtandyrýshy ýákiletti organnyń nemese sottyń sheshimderin oryndaýy sııaqty saqtandyrý ombýdsmeniniń sheshimin oryndaýǵa mindetti. 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap daýlardy saqtandyrý ombýdsmeniniń sotqa deıingi mindetti retteý rásimi engizildi. Saqtandyrý ombýdsmenine júginý saqtandyrý uıymdarynyń klıentterine shaǵymdy sotqa jibermes buryn mindetti boldy. Bul rásim saqtandyrý júıesine degen senimdi arttyrýǵa, sot júıesine júktemeni qysqartýǵa yqpal etedi jáne azamattar úshin kelispeýshilikterdi retteý úderisin ońtaılandyrady, – deıdi M.Hadjıeva.
Keıingi tórt jylda ombýdsmenge júgingenderdiń sany 6 ese ósti, 2024 jyly 7 105 is qaraldy, onyń ishinde sotta 17 sheshimge qaıta shaǵym jasaldy. Shaǵymdardyń negizgi kólemi mindetti avtosaqtandyrýǵa tıesili (kelip túsken barlyq shaǵymnyń 88%-y).
