Sýretti usynǵan DigitalBusiness.kz
– Aldymen memlekettik qarjy salasyn sıfrly transformasııalaý degenimiz ne ekenin tarqatyp berseńiz?
– Sıfrly transformasııa – memlekettik qarjy júıesin basqarýdyń tıimdiligin, ashyqtyǵyn jáne qoljetimdiligin arttyratyn zamanaýı ozyq tehnologııalar men tásilderdi engizý úderisi. Onyń maqsaty – azamattarǵa, bızneske jáne memlekettik organdarǵa kórsetiletin qarjylyq qyzmetterdiń sapasyn jaqsartý, sondaı-aq ishki úderisterdi ońtaılandyrý. Sıfrlyq transformasııanyń negizgi elementteri retinde vedomstvolar arasynda qajetti derektermen neǵurlym tıimdi almasý úshin tıisti úderisterdi avtomattandyrý men júıelerdi ıntegrasııalaý, sıfrly platformalar arqyly bıýdjetti josparlaý men oryndaýdy ońtaılandyrý, qarjylyq qyzmetter kórsetý ári azamattar men bıznestiń memleketpen ózara is-qımyly úshin onlaın-platformalar qurý, qarjy salasynda boljam jasaý men sheshim qabyldaý boıynsha derekterdi jınap, taldaý úshin «Big Data»-ny paıdalaný, salyq salasyndaǵy buzýshylyqtardy anyqtaý men memlekettik shyǵyndardy ońtaılandyrý úshin jasandy ıntellektti, sondaı-aq qarjylyq operasııalardy baqylap, qorǵaý úshin blokcheın tehnologııalaryn qoldaný, qarjylyq operasııalar týraly aqparatqa baılanysty kıberqaýipsizdik pen qupııalyǵyn saqtaýdy qamtamasyz etý, memlekettik platformalardy túrli kommersııalyq júıelermen (mysaly, banktermen) ıntegrasııalaýdy aıta alamyz.
– Qarjy júıesi úlken derekterden (Big data) turatyny málim. Osy bytyrap jatqan málimetterdi jınaqtap, memlekettik qarjy salasyn birizdendirý úshin qandaı jumys qolǵa alyndy?
– Ras, Qarjy mınıstrliginiń aqparat júıelerinde kóptegen derek saqtalǵan jáne olardy tıimdi paıdalansa, beretin ıgiligi mol. Bul baǵytta biz aýqymdy, josparly jumys júrgizip jatyrmyz. Eger salyq ákimshilendirý júıelerine toqtalsaq, qazir «Smart Data Finance» jobasyn iske asyrýdy qolǵa aldyq. Júıe «Big Data» tehnologııalaryn paıdalanady. Bul salyqtan jaltarý jaǵdaılaryn anyqtaýdy aıtarlyqtaı jaqsartýǵa múmkindik beredi.
«Smart Data Finance» – kózge baıqalmaıtyn qıyn ári kúrdeli úderisterdi anyqtap, úlken kólemdegi derekterdi avtomatty túrde taldaýdy qamtamasyz etedi. Atalǵan júıeniń aıasynda mıllıondaǵan jeke jáne zańdy tulǵaǵa baılanysty, sondaı-aq qarjylyq operasııa men tranzaksııalar týraly derekter saqtalady. Onyń zańsyz shemalardy tıimdi anyqtaýda septigi zor. Osy júıede 11 ishki júıe qamtylǵan, sondaı-aq memlekettik organdarmen jáne uıymdarmen 200-ge jýyq ıntegrasııa júrgizý kózdelgen. Atalǵan jobanyń aıasynda jasandy ıntellekt pen derekterdi vızýalızasııalaýdy paıdalanatyn taldaý ortalyǵyn qurý qarastyrylǵan. Bul salyq organdaryna tez jáne dál sheshim qabyldaý úshin ózekti aqparatqa qol jetkizýdi qamtamasyz etedi.
– Kelesi jyldan bastap elimizde «Memlekettik satyp alý týraly» zań kúshine enedi. Bul reformaǵa sáıkes, Biryńǵaı satyp alý platformasynyń qyzmeti jolǵa qoıylyp otyr. Platformanyń artyqshylyǵy nede?
– Memleket basshysynyń Joldaýda aıtqan tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Qarjy mınıstrligi Biryńǵaı satyp alý platformasyn qurýdy qolǵa aldy. Platforma memlekettik organdar, kvazımemlekettik sektordyń jekelegen sýbektileri jáne basqa da satyp alý alańdarynyń satyp alýlaryn biriktiredi.
Qazir paıdalanýshylardy biryńǵaı tirkeý, onyń ishinde QR-tehnologııa arqyly avtorızasııalaý jolǵa qoıyldy. Anyqtamalyqtar (lottar mártebesi, ótinim, kelisimshart, satyp alý belgileri) birizge keltirildi. Bir jerden (ortalyqtandyrylǵan) izdeý boıynsha tizimder (jospar, lot, habarlandyrý men satyp alý kelisimsharttary) men tizilimderdi (qatysýshy, josyqsyz qatysýshy) alý boıynsha fýnksıonal iske asyryldy. О́ńirler men satyp alý alańdary bólinisinde naqty ýaqyt rejiminde aqparatty kórsetetin jospar, habarlandyrý, lot, kelisimsharttardyń ınteraktıvti kartasy ázirlendi.
Biryńǵaı satyp alý platformasyn damytý sheńberinde kelesideı birqatar is-sharany iske asyrý kózdelip otyr:
- Memlekettik organdardyń aqparat júıeleri boıynsha tıisti derekterdiń negizinde ónim berýshilerdiń reıtıngin qurý;
- Operasııalardy avtomattandyrý úshin banktermen jáne qyzmet kórsetýshilerdiń ERP júıelerimen ıntegrasııa júrgizý;
- Qoǵamdyq monıtorıng jáne baqylaý tetikterin jetildirý;
- Basqa satyp alý alańdarymen ıntegrasııa jasaý;
- Biryńǵaı satyp alý taldaý ortalyǵyn qurý;
- Taýar, jumys jáne qyzmetterdiń biryńǵaı jikteýshisimen ıntegrasııa júrgizý;
- Taýardy baǵalaý tetigin engizý arqyly satyp alynatyn taýarlardyń sapasyn arttyrý.
Biryńǵaı platformaǵa kóshýdiń negizgi artyqshylyqtary:
- Ártúrli satyp alý alańdaryna qatysý úshin «bir tereze» qaǵıdatyn iske asyrý arqyly paıdalanýshylardyń jumysyn jeńildetý;
- Paıdalanýshylardyń túrli sanatynyń suranystaryna saı (kastomdalǵan) jeke kabınet;
- Baqylaýshy agenttikterge satyp alý úderisterine monıtorıng pen baqylaýdy júzege asyrýǵa jol ashylady.
– Jyl saıyn Úkimet otyrysynan óńirlerdiń bıýdjet qarajatyn durys ıgere almaı jatqany týraly aqparatty jıi estımiz. Bul rette sıfrlyq tehnologııalar bıýdjettiń oryndalýyn baqylap, bólingen aqshanyń tıimdi jumsalýyna septigin tıgize ala ma?
– Biz barlyq aqparat júıesin ıntegrasııalaýdy josparladyq. Sonyń arqasynda bıýdjettik úderistiń búkil tizbegin qadaǵalaımyz. Bıýdjetti josparlaý kezeńinde shyǵystardyń árbir túri úshin kelesideı qajetti aqparatty qamtıtyn biregeı IDC sáıkestendirgish beriledi: shyǵystardy josparlaýǵa qandaı bastama negiz bolǵany (Joldaý, Memleket basshysynyń nemese Úkimet tapsyrmasy, memlekettik josparlaý qujattary, ulttyq jobalar, memlekettik organnyń damý josparlary jáne t.b.); shyǵystar qandaı negizgi ulttyq ındıkatorlar men strategııalyq kórsetkishterdi iske asyrýǵa baǵyttalǵan; shyǵystardy josparlaýǵa qandaı memlekettik organ jaýapty jáne Biryńǵaı bıýdjettik synyptamaǵa sáıkes ol qandaı bıýdjettik baǵdarlama/kishi baǵdarlama/erekshelik boıynsha jikteledi.
Budan ári memlekettik satyp alý úderisinen keıin josparlaýdan bastap oryndaýǵa deıingi barlyq aqparat monıtorıng júrgizý úshin «e-Qarjymıni» júıesine jáne taldaý men tıisti sheshimder qabyldaý úshin Ahýal ortalyǵyna jiberiledi. Osylaısha, barlyq júıeni biriktirý arqyly bıýdjetti qalyptastyrý men oryndaý úderisi barynsha ashyq, tıimdi jáne yńǵaıly bolady.
– Qyzyqty joba kóp eken. Al klıenttermen keri baılanys qanshalyqty jolǵa qoıylǵan?
– О́te oryndy jáne ózekti suraq. Keıingi ýaqytta paıdalanýshylar túrli organdarǵa júginýge májbúr bolyp keldi: 1414 baılanys ortalyǵy, Elektrondyq qarjy ortalyǵy men mınıstrliktiń basqa uıymdary. Bul qolaısyzdyq týdyryp, memlekettik organdarmen ózara baılanys úderisin qıyndatty. Osy máseleni retteý úshin Qarjy mınıstrligi salyq pen kedendik ákimshilendirýge, memlekettik satyp alý men memlekettik múlikti basqarýǵa qatysty máselelerdi júıeli túrde sheshý úshin barlyq baılanys arnasyn – telefon, chat-bot, tehnıkalyq qoldaý qyzmetin biriktiretin Biryńǵaı baılanys ortalyǵyn quryp, engizdi.
Qorytyndylaı kelgende, joǵaryda aıtylǵan jobalardy engizý memlekettik qarjy júıesin basqarýdyń tıimdiligi men ashyqtyǵyn nyǵaıtyp, azamattardyń senimin arttyrýǵa áserin tıgizedi.
– Áńgimeńizge raqmet!
Áńgimelesken –
Abaı Aımaǵambet,
«Egemen Qazaqstan»
