Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Zamana jeli basqalaı soǵa bastaǵanda baıyrǵy zańnyń qam-saý bolar túri baıqalmasyn Memleket basshysy da Joldaýda anyqtap aıtyp edi. Prezıdent sózinshe, jańa zańda ekonomıkalyq belsendilikti qoldaý jáne fınteh salasyn qarqyndy damytý sııaqty ózekti máseleler qamtylýy kerek. Ras, qazir bank pen klıent qarym-qatynasy múlde basqasha órilip jatyr. IT tehnologııalardy paıdalaný úderisi jańasha tártip pen erejeni qajetsinedi. Taıaýda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń jobasyna retteýshilik saıasattyń konsýltatıvtik qujatyn jarııalady. Onda bolashaq zańda kórinis tabýy múmkin baǵyttar men sheshimder usynylǵan. Sonyń birqataryna toqtalyp óteıik.
Aldaǵy ýaqytta bankterdi lısenzııalaý tártibi ózgerýi yqtımal. Agenttiktiń málimdeýinshe, osy kúni bankterge qoıylatyn retteýshilik talaptar olardyń bıznes-modelin, qyzmet aýqymyn, operasııalardyń kúrdeliligin jáne soǵan baılanysty táýekelderdi esepke almaı, birizdi nysanda belgilengen. Ár bank ártúrli – biri aýqymdy, biri shaǵyn, soǵan sáıkes kapıtaly da, aktıv kólemi de, naryqtaǵy áleýeti de, atqarar múmkindigi de ár alýan. Demek, olardy mańyzyna oraı sanattarǵa bóle otyryp, saralaǵan jón bolmaq. Sóıtip, agenttik lısenzııa túrin ámbebap jáne bazalyq dep bólgisi keletinin habarlaıdy.
«Bankter lısenzııasynyń túrlerin ámbebap jáne bazalyq lısenzııalarǵa saralaý prýdensııalyq normatıvter men eń tómengi kapıtalǵa qoıylatyn talaptardy aıqyndaý kezinde tepe-teń retteýdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Bul óz kezeginde, bank sektorynda básekelestikti arttyrýǵa jáne ekonomıka sýbektilerine kredıt berýdiń ósýine yqpal etedi», delinedi qujatta.
Osy bastamany iske asyrý sheńberinde túrli retteýdi engizý usynylady. Birinshiden, bazalyq lısenzııasy bar bank úshin kapıtal mólsherine qoıylatyn tómendetilgen talaptar belgilenbek. Ekinshiden, bazalyq lısenzııasy bar bankterdiń keıbir joǵary táýekeldi bank operasııalaryn júzege asyrýyna shekteýler engizý qarastyrylǵan (beırezıdenttermen keıbir operasııalar men mámileler júrgizýge tyıym salý, shetelde enshiles uıymdar ashý, qarjy quraldarymen kúrdeli mámileler jasaý jáne taǵy basqa). Úshinshiden, prýdensııalyq normatıvterdiń qysqartylǵan tizbesin jáne bazalyq lısenzııasy bar bankter úshin qarjy ónimderi boıynsha táýekeldi baǵalaýdyń kúrdeli emes tártibin qoldaný kózdelip otyr. Al ámbebap lısenzııasy bar bankter úshin retteýshilik talaptardyń kólemi jáne ruqsat etilgen bank operasııalarynyń tizbesi ózgerissiz qaldyrylmaq.
«Bazalyq lısenzııalar shaǵyn jáne óńirlik bankterge baǵdarlanǵan. Ámbebap lısenzııalar, kerisinshe, keń aýqymdy operasııalardy usynatyn iri bankterge arnalǵan», dep kórsetilgen qujatta.
Qujatta qarastyrylǵan taǵy bir bastama – ámbebap bankterge «ıslamdyq terezelerdi» ashýǵa ruqsat berý. Sonyń aıasynda bankter óziniń qoldanystaǵy ınfraqurylymyn paıdalana otyryp, arnaıy zańdy tulǵa quryp jatpaı-aq, ıslamdyq qarjylandyrý qaǵıdattaryna sáıkes keletin qyzmetterdi usyna alady. Retteýshiniń málimdeýinshe, bul múmkindik dástúrli banktegi qyzmetterdiń jańa baǵytyn iske qosýǵa baılanysty shyǵyndardy aıtarlyqtaı azaıtady.
«Bankter ıslamdyq qarjy ónimderin óziniń dástúrli usynystaryna biriktire alady, bul klıentter úshin tańdaýdy keńeıtedi. «Islamdyq tereze» qurý lısenzııa men kelisimderdi alý úshin az ýaqyt pen resýrstyq shyǵyndardy talap etedi, bul qyzmetterdi tezirek bastaýǵa múmkindik beredi. Islam bankine tolyǵymen aýysýǵa daıyn emes, biraq ıslamdyq qarjy ónimderin paıdalanýǵa múddeli klıentterdi tartýǵa jaǵdaı jasaıdy. Banktiń qoldanystaǵy qyzmetkerleri ıslamdyq qarjylandyrý boıynsha oqýdan óte alady, bul qaǵıdattar men tájirıbelerdi jaqsy túsinýge yqpal etedi», dep málimdeıdi agenttik.
Retteýshi bul bastamanyń oń jáne teris tustaryn da saralaǵan. Mańyzdy táýekelder qatarynda – bedeldi joǵaltý jáne ıslamdyq qarjy ónimderine suranystyń bolmaýy bar. Shekteýli suranys jaǵdaıynda «ıslamdyq tereze» tıimsiz bolyp, bank úshin qarjylyq shyǵyndarǵa ákelýi múmkin.
Jańa zańda tólemge qabiletsiz bankterdi retteý de oılastyrylǵan. Olar – problemalyq bankterdi anyqtaý boıynsha qoldanystaǵy trıggerlerdi qaıta qaraý jáne olardy tolyqtyrý; tólemge qabiletsiz bankterdi qalpyna keltirý jáne retteý josparlaryna qoıylatyn talaptardy belgileý; ýákiletti organnyń banktiń ómirsheńdigin baǵalaýdy júrgizýi; ekinshi deńgeıli bankterdiń kredıttik portfeliniń sapasyn jaqsartýǵa mamandanǵan uıymnyń ǵana problemalyq aktıvterdi naryqtyq qun boıynsha satyp alýy; bas banktiń kúmándi jáne úmitsiz aktıvterin satyp alatyn bankterdiń enshiles uıymdaryna jeńildikti sharttar berýge qoıylatyn talaptardy alyp tastaý; «Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qorynyń» rólin arttyrý jáne taǵy basqa.
«Halyk Finance» sarapshylarynyń aıtýynsha, qujatta naqtylyq az. Usaq-túıek máselelerge kóp mán berip ketken.
«Bizdińshe, zań zańǵa táýeldi aktilerdi kórsetilýi tıis prosedýralyq suraqtarǵa toly. Máselen, onda jańa bankti ashý úshin qandaı qujattar kerek, qaraý merzimi qansha degen sııaqty máseleler sıpattalady. Mundaıda jańa bankti ashýǵa baılanysty talap pen basty ustanymdar kóleńkede qalyp ketedi. Biz zańnyń eń mańyzdy taraýlarynyń biri – «bankterdiń qyzmetin retteý» boıynsha artyq jáne eskirgen normalar óte kóp dep sanaımyz. Zań bankterdi «retteý» jáne «qadaǵalaý» degen eki uǵymnyń arajigin ajyratpaıdy. «Retteý» termıni erejelerdi bekitý degendi bildiredi. Qarjy mekemeleri sony negizge alyp jumys isteıdi. «Qadaǵalaý» termıni zań men erejeniń saqtalýyn qamtamasyz etý maqsatynda retteletin qarjy mekemelerine monıtorıng pen tekseris júrgizýdi ańǵartady. Bankter týraly jańa zańda basy artyq prosedýralyq jáne egjeı-tegjeıli kórsetilgen erejeler alynyp tastalýy tıis dep oılaımyz. Ol jerde tek bankterdiń qyzmetin retteý men qadaǵalaýdyń jalpy erejeleri men qaǵıdattaryn, jaýapkershilikti bólýdi sıpattaıtyn joǵary deńgeıdegi erejeler ǵana bolýy kerek», dep málimdeıdi «Halyk Finance».
Qarjyger Rasýl Rysmambetovtiń aıtýynsha, kez kelgen jańa zań 30 jyl burynǵy zańnan mindetti túrde jaqsy bolady.
«Jańa zańda lısenzııa berý tártibin ózgertpekshi eken. Bizde kóptegen mıkroqarjy uıymy bankke aınalǵysy keledi. Bir jaǵynan, ol úshin olarda aqsha jetpeıdi. Ekinshi jaǵynan, mıkroqarjy naryǵyn retteý úshin Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men MQU-lar arasynda túsinispeýshilik bar. Menińshe, lısenzııanyń bazalyq jáne ámbebap dep bólinýi saladaǵy retteýdi jaqsartady. Bazalyq lısenzııa alatyn uıymdardy úshinshi deńgeıli bankter dep ataýǵa da bolatyn shyǵar. Júıe osyndaı kúrdeli ári naqty bolǵan saıyn jumys ta nátıjeli bolady, azamattardyń senimi de joǵarylaıdy», deıdi.
Ekonomıst Andreı Chebotarevtiń sózinshe, zańdy daıyndaýda asyǵystyq baıqalady.
«Jańa zań jobasy óte jyldam daıyndalyp jatyr. Kóktemde agenttik ony Májiliske engizgisi keledi. Menińshe, taǵy bir jylǵa sozyp, asyqpaı qabyldasaq bolar edi. Jedeldetemiz dep, keı máseleler zańnan tysqary qalyp ketse, bul bizdiń utylysymyz bolmaq», deıdi sarapshy.
Sońǵy 10 jylda bankter sany 38-den 21 bankke deıin qysqardy. Onyń 8-i – sheteldik bankterdiń enshiles banki. Bızneske kredıt berýdi birneshe iri bank qana júzege asyrady. Konsýltatıvtik qujatty talqylaý 14 qańtarǵa deıin jalǵasady.
