Batys elderiniń túrli deńgeıdegi sheneýnikteri Ýkraına kelissózderge qatysýy kerek dep otyr. Sonyń ishinde Germanııa kansleri Olaf Shols Reseıdiń jeńisi nemese Ýkraınanyń jeńilisi beıbitshilikke ákelmeıdi deıdi. Sondyqtan birjaqty sheshim bolmaıdy. NATO-nyń bas hatshysy da kez kelgen kelisim turaqty jáne uzaqmerzimdi bolýy kerek dep málimdedi. Reseı men AQSh jeke kezdesetin bolsa, Reseı bul kelissózderdi Batyspen qarym-qatynasyn retteýge, Ýkraınadaǵy qaqtyǵysta mindetti túrde óz talaptaryn alǵa tartý úshin paıdalanýy múmkin. Al AQSh tarapyna keler bolsaq, Tramp ákimshiliginiń strategııasy negizinen Reseımen ýaqytsha kelisim jasasý arqyly qaqtyǵys shyǵyndaryn azaıtýǵa umtylýy múmkin. Meniń oıymsha, Tramptyń beıbit strategııasy tórt jyl, ıaǵnı prezıdenttik merziminde saqtalsa boldy, odan soń bul qaqtyǵys tolyqtaı aıaqtala ma, joq pa, oǵan múddeli emes. О́ıtkeni Tramp birinshi Pýtınge telefon soqty, Zelenskıımen habarlasqanynyń ózinen qandaı ustanymda ekenine boljam jasaýǵa bolady.
Qandaı nátıjege qol jetkizýi múmkin degendi aıtar bolsaq, úsh faktordy atap ótý kerek. Barlyǵymyzdyń kútip otyrǵanymyz – tolyqqandy úshjaqty kelissóz. Eger osyndaı jaǵdaı josparlansa, uzaqmerzimdi beıbitshilikke baǵyttalǵan qadamdy kútýge bolar edi. Alaıda qazirgi jaǵdaıdy qarasaq, bunyń júzege asýy ekitalaı. Ýkraınanyń pozısııasy belgili, AQSh-tyń ustanymy da bilinip qaldy, Reseıdiń áý bastan-aq maqsat anyq.
Ekinshi faktor AQSh pen Reseı ǵana kezdesetin bolsa, Kıevtiń ustanymy álsireıdi. Sonymen qatar Saýd Arabııasynda josparlanyp otyrǵan kelissózder ótpeı de qalýy nemese keıinge qalýy ábden múmkin. Taraptar ortaq kelisimge kelmese, bul mindetti túrde keıinge shegeriledi nemese osy nátıjemen qalady. Osyǵan deıin Mınsk kelisimderine de kýá boldyq: áýeli kelisimge keldi, odan soń ony buzyp, jalǵasyn tappaı qalǵany áli este bolar. Buny da joqqa shyǵara almaımyz.
Jalpy, qalaı desek te, Saýd Arabııasynda ótetin kelissózder qazirgi geosaıası ahýal jaǵdaıynda mańyzdy bolǵaly tur. О́ıtkeni qyzyp turǵan qaqtyǵys Reseı men Ýkraına arasynda júrip jatyr. Biraq, árıne, kelissózderdiń naqty nátıjesi, onyń áseri ázirshe belgisiz. О́ıtkeni Ýkraına odan shette qalyp qoısa, jaǵdaı Reseıdiń múddesine qaraı oıysady. Al AQSh pen Batys elderi qaqtyǵysty retteý úshin aldaǵy ýaqytta da dıplomatııalyq sheshimderge umtyla beretini sózsiz. Úsh tarap kezdesken jaǵdaıda da Reseı talaptaryna oraı konsensýsqa bara ma nemese óz aıtqanynan qaıtpaı ma, bul jaǵy da ózderine ǵana málim. Al jalpy alǵanda bul kelissóz tek AQSh, Reseı, Ýkraınaǵa ǵana emes, álemdegi geosaıası ahýalǵa da áserin tıgizetini daýsyz.
Qazbek MAIGELDINOV,
saıasattanýshy
