Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Elimizde eńbek naryǵyn damytýdyń 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy bekitilip, júzege asyrylyp jatyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2023 jylǵy Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda ázirlengen tujyrymdamanyń arqalar júgi de salmaqty 2029 jylǵa deıin sapaly jumys oryndarynyń sany 3,8 mıllıonǵa jetýge tıis. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi ázirlegen tujyrymdamada ulttyq basymdyqtar men aıqyn maqsat, sondaı-aq jumyspen qamtý salasyndaǵy halyqaralyq mindettemeler men standarttar eskerilgen. Bul 2030 jylǵa deıingi kezeńge eńbek naryǵyn damytý jónindegi negizgi baǵyttardy, is-sharalardy, ındıkatorlardy ári jaýapty oryndaýshylardy aıqyndaıtyn strategııalyq sıpattaǵy qujat sanalady. Tujyrymdama aıasynda ashylǵan jumys oryndarynyń sany byltyrǵy kórsetkishtegi 2,5 mıllıonǵa jetti.
«2024 jyldyń qorytyndysynda elimizde 979 myń azamat jumyspen qamtyldy, onyń 714 myńy turaqty jumys oryndaryna ornalastyryldy. Ulttyq jobalar men salalyq tujyrymdamalar aıasynda 65 myńǵa jýyq azamatqa da turaqty jumys orny tabyldy. Memleket basshysynyń «10 myń turǵynǵa shaqqanda 100 jumys orny» bastamasy aıasynda – 314 myńnan astam adam, jumys berýshiler usynǵan bos jumys oryndaryna – 359 myń azamat, budan bólek, 241 myńnan astam adam jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalary aıasynda jumysqa ornalasty», dedi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Asqar Bıahmetov.
Aı saıyn mınıstrliktiń aqparattyq júıeleri arqyly jumysqa ornalasqandardyń mindetti zeınetaqy jarnalarynyń bar-joǵy qadaǵalanyp otyrady. Sonyń nátıjesinde olarmen elektrondyq eńbek sharttaryn jasasý arqyly jumysqa ornalasýǵa monıtorıng júzege asyrylady. Byltyr jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna 325 myń azamat tartyldy. 67,5 myń adamǵa qysqamerzimdi kásiptik oqytý kýrstary uıymdastyryldy, onyń ishinde: bilim berý uıymdarynda – 7,8 myń adam, jumys berýshide – 1,9 myń adam, «Skills Enbek» platformasynda onlaın oqytýmen 57,7 myń adam qamtylǵan. Kásiptik oqytýdan ótken 14,6 myń adam jumysqa ornalasqan.
Vıse-mınıstr onlaın kýrstardan ótken azamattardyń 91%-y (52 myńnan astam adam) oqýdy sátti aıaqtap, tıisti sertıfıkattar alǵanyn jetkizdi. Búginde «Skills Enbek»-te jańa daǵdylardy ıgerýge nemese biliktiligin arttyrýǵa nıet bildirgen azamattarǵa arnalǵan 858 kýrs bar, onyń ishinde 311-i tegin oqytylady. Osy jyly VR, AR-tehnologııalardy paıdalana otyryp, jańa praktıkalyq kýrstar da qoljetimdi bolmaq. «Bastaý Bıznes» jobasynda kásipkerlik negizderin oqytýmen 60 myń adam qamtyldy.
Sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryna 188 myńnan astam adam tartylyp, onyń ishinde qoǵamdyq jumystarǵa – 110 myń, áleýmettik jumys oryndaryna – 15,5 myń, jastar praktıkasyna – 33 myń, «Alǵashqy jumys orny» jobalary sheńberinde – 9,6 myń , «Urpaqtar kelisimsharty» – 420, «Kúmis jas» jobasymen 19,1 myń adam jumysqa ornalastyryldy.
Jumyspen qamtýǵa járdemdesý jónindegi sharalardyń taǵy bir baǵyty – azamattardyń kásipkerlik bastamalaryn qoldaý maqsatynda halyqtyń áleýmettik osal sanattaryna memlekettik granttar taǵaıyndaý. Mınıstrdiń orynbasary A.Bıahmetov byltyr granttar eki aǵynmen berilgenin, josparlanǵan 9 myń adamnyń 8 941-i qamtylǵanyn atap ótti. Bul rette grant alýshylardyń 64%-dan astamy –aýyldyq jerlerdiń turǵyndary. Grant alýshylardyń basym kópshiligi (44%) tehnologııalyq jabdyqty satyp alýǵa aqshalaı qarajatty paıdalanǵan. Grant alýǵa yqylas tanytqandardyń belsendiligi Túrkistan (923 adam), Qyzylorda (602 adam) oblystarynda, Almaty qalasynda (211 adam) baıqaldy.
«Grantqa ótinish bergen kezde úmitker mindetti túrde bıznes-jobany iske asyrý nátıjelerine qatysty jumys oryndaryn qurýdyń josparly kórsetkishin kórsetedi. Osylaısha, grant alǵan tulǵalar ózderin jumyspen qamtamasyz ete otyryp, qosymsha 3 myńnan astam turaqty jumys ornyn qurdy. Jumys oryndarynyń kóbi Jambyl (941 birlik), Qyzylorda (920 birlik), Túrkistan (482 birlik) oblystaryna tıesili», dep atap ótti A.Bıahmetov.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi «Jobalardyń ınnovasııalyq navıgatory» platformasyn qurdy. Platforma kadrlarǵa qajettilikti taldaý men boljaýdy, sonymen qatar iske asyrylatyn barlyq jobanyń tıimdiligine ýaqtyly monıtorıng júrgizýge septesedi. Qazirgi ýaqytta osy platforma arqyly 168 myń jumys ornyn qurý josparlanyp, 906 ınvestısııalyq joba jóninde monıtorıng júrgizilip jatyr. Budan bólek, oqýshylarǵa bolashaqta ózderi kásipti tańdaýǵa múmkindik beretin «Mansap kompasy» platformasy engizildi. Platformada suranysqa ıe 400-den astam kásip túri týraly aqparatpen tanysa alady.
Tehnıkalyq, kásiptik bilim beretin kolledjder men joǵary oqý oryndarynyń stýdentterine Elektrondyq eńbek bırjasynda óndiristik praktıkadan ótý ornyn tańdaýǵa múmkindik beretin fýnksıonal iske qosyldy. Sonyń nátıjesinde stýdentter tájirıbeden ótý barysynda naqty daǵdylardy ıgerip qana qoımaı, kásiporynda jumys qarastyra alady. Búginde 610 jumys berýshi praktıkadan ótýge 3,8 myń bos jumys ornyn jarııalap, oǵan tehnıkalyq, kásiptik bilim beretin 130 uıym tartylyp, 15 myń stýdent arasynda saýalnama júrgizilgen. Jumysshy mamandyqtary jylyna oraı Memleket basshysynyń júktegen tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda josparlanǵan is-sharalar kesheni de túzilgen.
«Aldaǵy 6 jylda kadrlarǵa degen suranys 1,6 mln adamǵa jetpek. Onyń ishinde kásiptik-tehnıkalyq bilimi bar qyzmetkerler shamamen 900 myń, jumysshy mamandyqtary bar kadrlar 400 myńnan astam dep boljanyp otyr. Jumysshy mamandyq ıeleri qurylys, aýyl sharýashylyǵy, óńdeý ónerkásibi men densaýlyq saqtaý salalarynda suranysqa ıe. Bul salalarda jumysshy mamandyqtaryna suranys 56%-ǵa jetti», dedi A.Bıahmetov.
Ulttyq eńbek naryǵyna demografııalyq ózgerister men álemdik ekonomıkanyń qubylmalylyǵy da áser etedi. Eń aldymen jańa jumys kúshiniń paıda bolýy asa mańyzdy. Elimizde de 2000 jyldardan keıin ómir esigin ashqan býyn da eseıip, at jalyn tartyp minetin jasqa jetti. Nátıjesinde jyl saıyn 300 myńnan astam jas azamat eńbek naryǵyna qosylady. Bul jumys kúshiniń jańa sapalyq qurylymy qalyptasyp jatqanyn ańǵartady. О́ıtkeni eldegi jalpy jumys kúshiniń 60%-yn mıllenıaldar (1980–1995 jyldar aralyǵynda ómirge kelgen urpaq) men 2000 jyldan beri qaraı týǵan Z býyny-zýmmerler qurap otyr. Demek turaqty jumys ornyna degen suranys jyl saıyn arta túsedi.
«Jastar praktıkasy» jobasy aıasynda jas mamandardy daıarlaýǵa keminde 35 myń tálimgerdi tartyp, jumys ornynda kásiptik oqytý jospary da iske asyrylady. Osy jyly 100 kásiptik standart ázirlenip, jańartylatyn bolady. Biliktilikti tanýdy baǵalaý tórt táýelsiz ortalyq bazasynda iske qosylǵan, besinshi ortalyqty ashý josparlanyp otyr. Onyń ishinde halyqaralyq standarttarǵa saı eki ortalyq bolady.
Jumysshy mamandyqtary jyly aıasynda 500 myń oqýshy men kolledj stýdentteri «Elektrondyq eńbek bırjasy» biryńǵaı sıfrlyq platformasyn paıdalanyp, jumysqa ornalasý daǵdysyn ıgeredi. Tehnıkalyq, kásiptik bilim beretin uıymdardaǵy úzdik bir myń túlekti eldiń jetekshi kompanııalaryna jumysqa ornalastyrý da kózdelip otyr. Eńbek kúshi qashanda eldiń tiregi bolyp qala beredi.
