Sýret: dzen.ru
Aıtqym kelgeni, keıingi ýaqytta osy úrdistiń keńinen beleń alǵany: túrli salanyń mamany ár nársege bir pikir bildirip, «sarapshy» bolyp aldy. «Shóp te óleń, shóńge de óleń» bolǵanynyń saldarynan naǵyz mamandar, óz salasynyń jiligin shaǵyp, maıyn ishken maıtalmandar mádenıettiliginiń «kesirinen» kóleńkede qalyp bara jatqan jaıy bar. Tipti mundaı «sarapshylardyń» áreket algorıtmi de belgili: Taıaý Shyǵys dúrlige qalsa, sol aımaq jóninde «tolymdy» pikir bildirip, shyǵystanýshyǵa aınalady. Jahandyq jylyný, muzdyqtardyń erýi, atom energetıkasy, sheteldegi ereýilder, bılik aýysýy týraly sóz qozǵalsa, sol salany «jańǵaqsha shaǵady», esh shimirikpeı, «men osylaı bolaryn boljap edim» deıtinderi de bar.
О́zimiz ekonomıst bolǵan soń, ekonomıka salasynda da mundaı «sarapshylardy» kóptep baıqaımyz. Salalyq ereksheligi, tabıǵaty men damý joldary múlde árqıly ekonomıka salalary: makroekonomıka, álemdik ekonomıka, ekonomıkalyq geografııa bolsyn, salyq-keden, kásipkerlik, syrtqy ekonomıkalyq saıasat bolsa da, tabıǵı monopolııalardy retteý, ekonomıkadaǵy memlekettiń úlesin azaıtý, statıstıka – bári-bári jóninde pikir «bildirýge» mamandanyp alǵan.
Statıstıka men ǵylymı dálelderge, álemniń ozyq tájirıbeleri men qazirgi tendensııalarǵa negizdelgen pikir bolsa jarar edi, tipti oǵan múlde kereǵar, esh jańalyǵy joq, qaıtalama pikirler. О́zderi ozyq dep sanaıtyn qoıyrtpaq oılardy barlyǵyna tańyp, halyqtyń qalǵan bóligin saýatsyz dep sanaıdy. Osyndaıda Abaıdyń «...Shirkinde es bolsaıshy sezed degen» joldary eriksiz oıǵa oralady.
Ári osyndaı «jolbıke» sarapshylarǵa keıbir jýrnalıster de úırenip alyp, olardyń árbir sózin eshbir talǵap-tekserýsiz absolıýtti shyndyqqa balaıtynyn qaıtersiz? Osy rette salalyq jýrnalısterdi daıarlaý jáne olardyń saraptamalyq qabiletterin damytý men faktchekıngke úıretýge joǵary oqý oryndary basa mán berse, quba-qup bolar edi.
Halqymyz ejelden aýyzdan shyqqan ár sózge jete mán bergen, «otyz tisten shyqqan sóz otyz rýly elge taraıdy» dep onyń dáıekti, mazmundy bolýyna basa nazar aýdarǵan. Oralymdy oı, sanaly sóz aýzyna túspegen kezde úndemeı-aq qoıa salýdyń ózin danalyqqa balaǵan. Jyr alyby Jambyl: «...Syrly, sulý sózderi maǵan tartqan syıyndaı», dep ustazy Súıinbaıdyń sóz ónerine tamsana otyryp, «Jaqsy sózdi el jattar, el jattar sózde salmaq bar» dep el aldynda aıtylar ár sózdi elep-eksheýge erekshe mán beredi.
Sondyqtan da el bolyp, osy máselege mán berer kez keldi dep oılaımyn. Árıne, keńes kezinen qalyptasqan oqyǵan adam barlyq dúnıeden habardar degen ýnıversalızm paradıgmasynan birden arylý qıyndaý, degenmen qazir tek óz salasyn jetik meńgergen kásibı mamandardyń dáýiri ekenine kúlli álemniń kózi anyq jetip otyr.
Jeńil sózge jel berip, ár nársege bir jelpildeı berer bolsaq, zamana kóshiniń sońynda shań jutyp qalarymyz anyq. Ultymyzdyń uly qýatyn qyzyl sózdi sapyrǵannan góri ultty uıystyratyn salıqaly, sarabdal isterge jumsalyq.
Aıbol ARǴYNǴAZINOV,
ekonomıst
