Qyrǵyz ataýyn «QAZAQ» dep ózgertý týraly V-sezd qaýlysy. Aqmeshit, 19.04.1925
Osy oraıda, Prezıdent atap ótken másele 1940 jyly qazaq baspasózinde kóterilgen eken. Mysaly, jýyqta Halel Ádilgereevtiń (1906–1974) «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń 1941 jylǵy 18 mamyr kúngi sanynda jazylǵan «Qazaq halqynyń qurylý tarıhy» atty maqalasy qolymyzǵa tústi. Oqyp kórdik. Munda biz sııaqty qatardaǵy jýrnalshyny bylaı qoıyp, tarıhshy mamandar bile bermeıtin paıymdar bar eken.
Bul tulǵa – qazaqtan shyqqan tuńǵysh tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty bolýymen qatar, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta qan keship shaıqasqan batyr. Ofıserlik sheni – maıor. Soǵystan keıingi jyldary Kenesary Qasymov bastaǵan ult-azattyq qozǵalysy jóninde eńbek jazǵan ǵalym Ermuhan Bekmahanovty qoldaǵany úshin avtormen birge qýǵynǵa ushyraǵan.
Tarıhshy joǵarydaǵy maqalasynda «qazaq» ataýyna toqtalyp, bul termın alǵash parsy jazýshysy Fırdoýsıdiń (935–1020) «Shahnama» shyǵarmasynda kezdesetini týraly baıandap, odan keıin orys oqymystysy Levshınniń «Qyrǵyz-qaısaq ordalary men dalalarynyń sıpattamasy» (Peterbýrg, 1882) atty týyndysynda bar ekenine toqtalypty. Sonymen qatar Babyrdyń shaǵataı tilindegi jazbalarynda «qazaq» – kezbelik, «qazaqlamaq» – kezýshilik degen maǵynaǵa ıe deıdi.
Al búgingi zertteýshiler úshin qajet derek: «Orys knıazdarynyń HV ǵasyrda Qyrym, Qazan jáne Altyn Orda handarymen jazysqan hattarynda «qazaq» degen sóz bar» deıdi tarıhshy. Oǵan dálel retinde «1474 jyly Qyrym hany III Mendikereı patshaǵa jazǵan gramotasynda «seniń jerińdi shappaımyn, meniń uǵlanlarym da, myrzalarym da, qazaqtarym da (áskerlerim) shappaıdy» degen jazbasyn kóldeneń tartady. Iаǵnı HV ǵasyrda qarapaıym áskerdi «qazaq» dep ataǵan. Mysaly, Shora batyr áńgimesinde: «Shora Qyrymda qalǵysy kelmeı, qazaq bolyp Qazanǵa barǵysy keldi», delingen.
Qysqasy, Altyn Orda taraǵannan keıin, qazaq halqy óziniń táýelsizdigi úshin jáne úsh júzdi tutas memleket etip biriktirý úshin kúreskende, joǵary taptan shyqqan uǵlandar men myrzalardan basqa, qarapaıym halyqtyń qalyń ortasynan shyqqan áskerdi «qazaq» dep ataǵan degen toqtam jasapty. Sóıtip, HV ǵasyrda Altyn Orda qulaǵannan keıin dala turǵyndary áskerı-jaýyngerlik belgi «qazaq» degen atpen tarıh sahnasyna shyqty.
