Abaı uǵymyndaǵy júrek – adam men absolıýtti aqıqat arasyndaǵy tereze. Osy terezege ǵapilet perdesi tutylǵannan keıin oǵan haqtyń sáýlesi túspeıdi. «Bulardyń bas kózi soqyr emes, biraq kókirekterindegi júrek kózi soqyr» degen quran aıattary osy shyndyqty meńzese kerek. Júrek kózine sáýle túspegen adamǵa hıkmet ilimi qonbaıdy.
Úsh-aq nárse adamnyń qasıeti:
Ystyq qaırat, nurly aqyl, jyly júrek.
Aqyn óleńindegi «jyly júrek» konsepsııasy – tereń gýmanısttik uǵym. Bul, árıne, danalardan jalǵasyp jatqan tuǵyrly tujyrymdama. Ál Farabı óziniń traktatynda «Júrek – ishki tabıǵı jylylyqtyń kózi. Basqa múshelerge jylylyq naq osydan taraıdy, olar osydan nár alyp otyrady», degen jazbasy bar. Sáıkesinshe Abaı da osy ıdeıany óz saraptaýynda
Sol júrekten jylylyq, dostyqpenen,
Bulaqsha aǵyp ǵalamǵa taramaqshy, –
dese, taǵy bir óleńinde
Júrekten qyzý-qyzba kete qalsa,
О́zge tánnen esh qyzyq is tabylmas, –
dep onyń mańyzyn naqtylaıdy. Júrektiń jıyrma tórt saǵat sýynbaýyn qadaǵalap otyrý kerektigin aıtady.
Abaıdyń júrek týraly uǵymymen keńirek tanysý úshin, onyń «Alla degen sóz jeńil» óleńiniń tanymdyq tamyryna zer salý kerek dep esepteımiz. Onda qudaıǵa bastaıtyn jalǵyz kópir – júrek, jaı ǵana emes, yntaly júrek ekeninen hákim alǵashqy shýmaqta-aq habar beredi. Ári qaraı óleń bylaısha óriledi:
Deneniń barsha qýaty
О́nerge salar bar kúshin.
Júrektiń aqyl sýaty,
Mahabbat qylsa Táńiri úshin.
Aqıqat ǵashyq adamǵa ǵana tanylady. Bul sezim – bolmys birligine umtylý. Bul hálge jetken baqyt ıeleri «men» dep emes, «biz» dep sóıleıdi. Shaıda erigen shekerdeı, jarynyń júregine máńgilik sińip ketedi. Osy oraıda «meniń jarym – qyz emes, haqıqattyń shyn nury» degen Shákerimniń sózin este ustaǵan abzal.
Qudaıdy aqylmen tanyǵysy kelgen toptar qaı zamanda bolǵan. Qazir de mundaı pikir ıeleri jıi ushyrasyp jatady. Alaıda bul – beımúmkin áreket ekenin aıtady Abaı atamyz. Sebebi ólsheýsizdi ólsheýli aqylmen sarapqa sala almaımyz.
Aqyl men haýas barlyǵyn
Bilmeıdúr, júrek seze-dúr.
Mutákállımın, mantıkın
Beker bosqa eze-dúr.
Mundaǵy «mutakállımın, mantıkın» sózderi – ıslamııattaǵy teologııalyq termınder. Ǵalym Mekemtas Myrzahmetuly «Abaı jáne Shyǵys» eńbeginde bularǵa keń kólemdi taldaý jasaıdy. «Mutakállımın baǵytynyń negizin IH ǵasyrdy al-Aasharı (874-935) salǵan edi. Bul sózdiń maǵynasy arabsha «kálam» (logos), al «muta» sózi kálam ilimin nasıhattaýshy, taratýshy degendi bildiredi. Mutakállamıster orta ǵasyrda ıslam dinine grek fılosofııasyn paıdalaný arqyly teologııany ústemdikke jetkizdi. Tabıǵat, adam, qoǵamdaǵy qubylystarǵa osy mutakállamın ilimi turǵysynan jaýap berip, uǵyndyryp otyrǵan. Al mantıkın sózi de de arabsha, ol logıka sózine keledi».
Budan túsinetinimiz adam bilim jınaýmen aqıqatqa jaqyndamaıdy. Júrek túbinde jasyrynǵan túrli dert-merezdermen kúresý arqyly shyndyqtyń shyńyna jetedi. Barlyǵy adam keýdesindegi on segiz myń ǵalamnyń qazynasy jasyrynǵan judyryqtaı jumyr etke baılanysty.
