Jazýshy Dýlat Isabekovtyń «Biz soǵysty kórgen joqpyz» atty povesi dál osy synaqqa dýshar bolǵan urpaqtyń taǵdyryn sýretteıdi. Shyǵarmanyń kórkemdik keńistigin ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezindegi qazaq aýylyndaǵy jasóspirimder, jesir áıelder men maıdannan múgedek bolyp qaıtqan azamattar, tyldaǵy aýyr turmystan habar beretin jaǵdaılar, adamdar arasyndaǵy jaqsyly-jamandy baılanystar jasaıdy. Kishkentaı Ońǵardyń mektepke barar shaǵynan bastaý alatyn shyǵarma mektep partasynda toǵysqan san alýan taǵdyrdy beıneleıdi. Bir synyptyń ishinde ártúrli jastaǵy oqýshylar otyra beredi. Bir toptan ekinshi topqa ońaı aýysa salady. «Bir klastyń ary-berisi joq jáne aınalyp kelgende bir úıge baratyn bilim», deıdi aǵasynyń ornyna mektepke baryp júrgen Japsarbaevtyń qaryndasy týraly aıtylǵanda. Adamdar toıyp tamaq ishpeıdi. Kózderinde muń, kókireginde sher. Báriniń de ishinde maıdannan habar kútken sartap saǵynysh bar.
Poveste basty keıipker joq dese de bolady. Mundaǵy negizgi keıipker – halyq, zaman, soǵys. О́ıtkeni shyǵarmada keıipkerler sany kóp emes, daralyǵymen erekshelene qoımaıdy. Avtor aldyńǵy shepke dáýirdiń tutas sýretin berýge tyrysqan. Sol sýrettiń ishinde myna bir detal kóńilge kóp oı salady.
Úıdegi sary sıyr qasqyrmen arpalysyp júrip, ishtegi buzaýyn óli týady. Arqasynan sıpaǵanda «Endi qaıttim?» degendeı, kózi móldirep buzaýyn jalaı beredi. Muny kórip turǵan Ońǵardyń apasy «beıshara-aı» dep eziledi. Onyń da kózi mólt-mólt etip shyǵa keledi. Keıin buzaýdyń terisin sypyryp odan tulyp jasaıdy da, enesiniń aldyna tastaıdy. Eki-úsh mınýttan soń jelinderi syzdap shyǵa keledi. Apasy kúrpildetip saýa bastaıdy. Osy sátti baqylap turǵan Ońǵar oı keshedi: «Meıirim men qataldyq. Meıirim men qataldyqtan shyqqan appaq sút! Shynynda, apamnyń aılasy qataldyq pa? Ol apamnyń ǵana aılasy ma edi. О́ziniń aıtýyna qaraǵanda atamzamannan kele jatqan ádis deıdi ǵoı. О́ler buzaý óldi. Bálkim, onyń terisin birjolata joǵaltý qataldyq shyǵar. Bálkim sary sıyr buzaýynyń terisin kórgende ony myna jaryq dúnıede jer basyp tiri júr eken dep oılap qalatyn shyǵar. Qalaı bolǵanda da bul tirshilik edi. Tirilerdiń ómiri».
Dál osy tusta jazýshy adam men janýardy shendestire otyryp sheberlik tanytady. Keshkisin uıqyǵa jatar aldynda myna bir salmaǵy zil batpan saýaldy bala Ońǵardyń aýzyna salady:
– Apa, eger kókem bolsa… sıyrdyń buzaýy da ólmes edi ǵoı, á?
– Árıne. Qaıdan bolsa da, taýyp alyp, buzaýyn moınyna sap kóterip ákeler edi ǵoı…
Shyǵarmada halyqtyń minezinen ańǵaratynymyz – qandaı náýbet zaman kelse de, qandaı qaıǵy basyna ornasa da jaqsylyqtan eshqashan úmit úzbeıdi. Aldaǵy jarqyn keleshekke senim baıqalady. Jazýshy jany men júregi taza bolsa qıyndyq pen synaq qoǵamdy kúırete almaıtynyn, kerisinshe halyqtyń boıyndaǵy izgilik, mahabbat, dostyq, erlik syndy asyl qasıetterdiń shyńdala túsetinin anyq ańǵartqan.
Povestiń ataýynda da biraz syr jatyr. «Biz soǵysty kórgen joqpyz», biraq... Dál osy «biraq» qazaq aýylyndaǵy jetim balalar men jesir áıelderdiń tamaǵyna tirelgen óksik syndy. Aıtqyzbaıdy. Keptetilip qalady.
Iá, biz bul qasirettiń qanshalyqty aýyr ekenin endi eshqashan tolyq túsinbeımiz. Ony jan-dilimen sezengen soǵys «tozaǵynda» týǵan perishteler ǵana...
