Orasan oıdyń Oljasy nemese bir dana kitap týraly

Ádebıetsúıgish qal­pymyzdan qanǵa sińgen qasıet – sondaı jaýhar dúnıelerdi jınap, muralap júretin jaqsy daǵ­dymyz bar. Gazet-jýrnal, bas­pa isine de birshama qanyqpyz – ólke­tanýǵa qatysty, túrli baǵyttaǵy taqy­ryptyq jınaq­tar, jekelegen belgili adam­dardyń ómiri men qyzmet jolyna, shyǵarmashylyǵyna ar­nalǵan kitaptar qurastyrýmen de júıeli túrde shuǵyldanyp kelemiz.

Qaısybir jyly sol úrdis­pen O.Súleımenov týraly ja­zylǵan ta­nymdyq, zertteý, me­reıtoılyq materıaldardy jınap, arnaıy kitap daıyndaǵan edik. Jınaqqa abyz Ábish Ke­kilbaevtyń sonaý 1964 jyly jaryq kórgen maqalasynan bastap, kúni búginge deıin úzbeı jarııalanyp kele jatqan esseler, suhbattar, tanymdyq ma­terıaldar toptastyrylǵan. Jaz­balarda aqynnyń bekzat bolmysy, azamattyq asqaq tulǵasy jan-jaqty kórsetilgen. Jınaq ishinde berilgen sırek sýretter shoǵyry kitap mazmunyn baıyta túsken.

Esse, maqalalar taqyry­by­nyń ózi oqyrman nazaryn eriksiz aýdar­ǵandaı edi: «Halqyn asqaqtatqan aqyn» (S.Muratbekov), «Eliniń elshisi, ultynyń uıaty» (M.Joldasbekov), «Máńgilik demi – táńirdiń lebi» (Mu­rat Áýezov), «Prometeıtekti tulǵa» (N.Orazalın), «Ultynyń kóksemseri» (T.Jurtbaı), «Ǵa­rysh poezııasy» (A.Egeý­baev), «Er» (S.Abdrahmanov), «Álem tanyǵan Oljas» (B.Qanapııanov), «Asa tanymal tulǵanyń beımálim qyry men syry» (Z.Qońyrova), «Oljas fenomeni nemese rýh quıyny» (S.Quttyqadam), «Za­mana zańǵary» (T.Espolov), «Uıyq­taǵan oıdy túrtken tul­ǵa» (N.Júsip), «Túrkiniń tekti aqyny» (Á.Balqybek), «Ǵarysh perzenti» (D.Amantaı), «Az ı Iа» aqıqaty» (A.Keńshilikuly), «Bilge aqyn» (D.Qydyráli), ta­ǵysyn taǵylar. Kórip otyrǵanymyzdaı, avtorlar arasynda ádebıet, mádenıet mar­qas­qalarymen qatar, keıingi jas býyn ókilderi, aqyn-jazýshy, zertteýshi ǵalymdar da bar.

Sondaı-aq E.Evtýshenko, Anar, V.Bondarenko, B.Laıpanov, S.Markov syndy basqa ult ókil­deriniń jazbalary da aýdarma kúıinde qamtylǵan. Sol oı-tolǵamdardan ilki úzindiler kel­tire ketsek te artyq emes:

«Armanda ketip baram... Biraq meniń armanym jetinshi urpaǵymda bir qaıtalanady. Bir áýletim ózim tárizdi batyr jáne asqan jyraý bolady», dedi de kózin jumdy... Olja­baı batyrdyń aıtqany keldi. Jetinshi urpaǵynda taǵy bir ul týdy. Halyq oǵan arǵy babasynyń atyn berdi. Ol jas edi, biraq asqan daryndy, tamasha aqyn boldy...» (Ilııas Esenberlın).

«Oljas Súleımenov – qudi­retti rýhtyń kóńilinen shyǵyp, óz zamandastaryn Aqıqat pen Sulýlyqqa jaqyndata túsý úshin ádilettilikti ańsaý men soǵan degen umtylysty búkil bolmysyna engizip qoıǵan aqyndardyń biri. O.Súleımenov – mańyzdy ári teńdesi joq qubylys. Biz jańasha óleń jazýdy Oljastan úırendik...» (Sergeı Markov).

«Oljas bizdiń rýhanı kósh­bas­shymyz boldy. Ol bizge jańa taqy­ryptardy ashty, olar­dy qalaı ıge­rýdiń joldaryn kór­setti. Eger alpy­synshy jyl­ǵylar ónerde nemese áde­bıette qandaı da bir tabystarǵa qol jetkize alǵan bolsa, bul jetistikterde Oljas oıy men parasatynyń da úlesi bar» (Qalıhan Ysqaq).

Mundaı úzindilerdi toqtamaı tize berýge bolar. Joǵaryda atal­ǵan týyn­dylardyń birazy ár jyldary merzimdi basylymdarda jarııalanǵan, jekelegen avtorlyq jınaqtarǵa engen, degenmen kópshiligi ýaqyt qoınaýynda, shań basqan arhıvterde umyt qalǵan dúnıeler.

Mine, osyndaı tolymdy tom­dyqty jınap, qurastyryp shyqqan soń, birqatar esti-basty azamattarǵa, aqyn-jazýshy aǵa­larymyzǵa kórsetip, batasyn alǵan edik. Sol kisilerdiń aqylymen túrli baspaǵa usynyp ta kórdik. Biraq, óki­nishke qaraı, talabymyzdy qup­taǵanmen, basyp shy­ǵarýǵa yntaly, janashyr azamattar tabyla qoımady. Sodan da orynsyz tyqpalap, suramsaqtanýdy jón dep tappadyq. Degenmen osynsha ter tógip, qanshama arhıv aqtaryp, tir­nektep jınaǵan eńbegimiz esh ket­pesin dep daıyn kitapty erekshe úl­gi­men qattap (ondaı da ónerimiz bar), ásem bezendirip, jergilikti baspalardyń birine óti­nish jasap, bir dana etip bastyryp shyǵaryp aldym. «Orasan oıdyń Ol­jasy» atty tamasha tomdyq búginde bas jaǵymdaǵy sóreden túspeıtin «kıiz kitaptardyń» qatarynda tur. Jıi paraqtap, ishindegi ilkimdi oılar men ta­ǵylymdy tolǵamdardy oqyp, tushynyp, tánti bolyp otyramyn. Áli de bolsa az taralymmen bolsyn bastyryp shyǵarsa káni dep qııaldap ta qoıamyn ishteı...

Oljas Sú­leımenov poezııasy – tamyryn ǵasyrlar qoınaýynan alatyn tereń oı men asqaq rýhtyń toǵysy. Sol turǵyda aqyn shyǵarmalary men eńbekteri – ulttyq bolmys pen azamattyq ja­ýapkershilikti uǵynýǵa jol ashatyn taǵylymdy mura, búgingi jáne óskeleń ur­paqqa rýhanı baǵdar, eldik pen adam­gershiliktiń úlgisi bolyp qala beredi.