Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Atalǵan joba – el ǵylymynyń mańyzdy jetistigi. Sebebi ol teorııalyq izdenisterden bastap naqty óndiristik iske asyrýǵa deıingi barlyq kezeńdi tolyq qamtyǵan. Kóp jyldyq zertteý, sansyz tájirıbe men tehnologııalyq synaqtar nátıjesinde qalyptasqan bul ádis otandyq tústi metallýrgııa salasynda jańa baǵyttyń negizin qalady.
Kondısııalyq emes shıkizat dep – quramynda paıdaly elementter bolǵanymen, ekonomıkalyq jaǵynan tıimsiz nemese óńdeýge kelmeıdi dep sanalyp kelgen qaldyqtar atalady. Osy ýaqytqa deıin mundaı qaldyqtar óndiris sheńberinen tys qalyp, tabıǵatty lastap kelgen edi. Jobanyń biregeıligi – dál osy shıkizatty ekologııalyq qaýipsiz jolmen óńdeı otyryp, odan joǵary sapaly selen alý tehnologııasyn usynýynda.
Bul – ǵylym men óndiris shebinde júrgen ǵalymdardyń uzaq jyldyq eńbeginiń jemisi. Jobada usynylǵan vakýým-termııalyq ádis selenıdtermen jumys isteýdiń tyń baǵytyn ashty. Ádistiń artyqshylyqtary – ónimniń tazalyǵy, óndiris úderisiniń ekologııalyq qaýipsizdigi jáne resýrstyq tıimdiligi. Mundaı tehnologııalar búginde sanaýly ǵana elderdiń qolynda bar. Qazaqstannyń bul tizimge enýi – úlken jetistik.
Jobanyń praktıkalyq nátıjesi de kóńil qýantady. Búginde bul tehnologııa óndiristik deńgeıde synaqtan ótip, naqty óndiriske engizilgen. Arnaıy tehnıkalyq standart – ST 070740005957-AO-01-2021 – bekitilip, selen óndirý úderisi júıelendirildi. О́ndiris orny alǵashqy jylynyń ózinde 301 mıllıon teńge kóleminde taza tabys ákelgeni – bul jobanyń ekonomıkalyq áleýetin naqty dáleldeıdi.
Selen – qazirgi zamanǵy elektronıka, energııa saqtaý, optıkalyq qurylǵylar, shyny óndirisi, medısına, farmasevtıka sııaqty salalarda keńinen qoldanylatyn strategııalyq mańyzy bar element. Álemdik suranystyń artyp kele jatqanyna qaramastan, selen óndiretin elder saýsaqpen sanarlyq. Osy turǵydan alǵanda, Qazaqstanda ekologııalyq jáne tehnologııalyq jaǵynan qaýipsiz selen óndirý tehnologııasynyń jasalýy – ǵylym men óndiristiń ozyq ıntegrasııasynyń jemisi.
Jobanyń ekonomıkalyq, ekologııalyq jáne tehnologııalyq mańyzdylyǵyn eskere otyryp, onyń tek ǵylymı jańalyq qana emes, sonymen qatar óndiristik sheshim men naryqtyq tabystyń úılesimdi úlgisi ekenin kóremiz. Bul jobany naqty tabyspen júzege asyrǵan ǵalymdar – elimizdiń ǵylymı áleýetin arttyryp, óndiristik damý úrdisine serpin bergen naǵyz izdenimpaz mamandar.
Osy oraıda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń:
«Ǵylym – tek zerthanadaǵy zertteý emes, ol – ekonomıkany alǵa súıreıtin, tehnologııalyq damýǵa jol ashatyn kúsh» degen sózi osy jobanyń aıasynda naqty shyndyqqa aınalyp otyr.
Bul ǵylymı eńbek – sondaı-aq tájirıbe alańy. Iаǵnı otandyq ınjenerler men jas ǵalymdar úshin úlgi bolarlyq naqty is. Joba barysynda jınalǵan ǵylymı-óndiristik baza, esepter, tehnıkalyq sheshimder men normatıvtik qujattar – kez kelgen tehnıkalyq JOO-da oqytylatyn ádistemelik materıal retinde de qundy.
Jobanyń jetekshisi, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Baqdáýlet Kenjalıev, avtorlar toby – V.N.Volodın, E.A.Ospanov, S.A.Trebýhov, A.A.Shahalov – óz salasynda uzaq jyl boıy eńbek etip kele jatqan bilikti mamandar, tájirıbeli ınjener-zertteýshiler. Olar elimizdiń ǵylymı-ınjenerlik mektebiniń úzdik dástúrin jalǵastyryp, ony zamanaýı talaptarmen ushtastyryp keledi.
Osyǵan oraı, bul avtorlar ujymy men olardyń ǵylymı eńbegi 2025 jylǵy ál-Farabı atyndaǵy ǵylym men tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyqqa tolyqtaı laıyq dep senimmen aıtýǵa bolady.
Maqsat QALIMOLDAEV,
Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi,
fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor
