Foto: Ashyq derekkózden
«Búginde barlyq áleýmettik mindettemeler tolyq kólemde oryndalýda. Kelesi jyly áleýmettik qajettilikterge arnalǵan shyǵystardyń paıyzdyq araqatynasy ońtaılandyrylady» dedi Bektenov.
Ol prezıdenttiń rıtorıkasyn eske saldy, masyldyq psıhologııasyna qarsy turý qajet. Sondyqtan, sıfrlandyrýdyń arqasynda «tabysy joǵary otbasylarǵa memlekettik qoldaý kórsetýdi toqtatý jáne bul qarajatty daǵdarys jaǵdaıyndaǵy adamdarǵa baǵyttaý» josparlanyp otyr.
Qazaqstannyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, 2025 jylǵa ataýly áleýmettik kómek (AÁK) alýshylar sany 141,5 myń otbasyn qurady, bul 728,7 myń adamdy quraıdy. 2023 jylǵy 1 tamyzdaǵy derekter boıynsha 102,7 myń otbasy AÁK aldy, bul 538,9 myń adamdy quraıdy.
Negizgi sátteri:
- 2025 jylǵa:
141,5 myń otbasy (728,7 myń adam) AÁK alady.
- 2023 jyldyń 1 tamyzyna:
102,7 myń otbasy (538,9 myń adam) AÁK aldy.
Osylaısha, AÁK alýshylar sanynyń jáne qoldaý kórsetilgen adamdardyń jalpy sanynyń ulǵaıýy baıqalady.
Masyldyq kóńil-kúı kedeıler sanynyń ósýine yqpal etedi
Qazaqstan - áleýmettik memleket. Qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattarǵa jan-jaqty kómek kórsetý - bizdiń basymdyqtarymyzdyń biri. Biraq, ókinishke qaraı, qoǵamda paternalıstik kóńil-kúı men áleýmettik masyldyq baıqalady. Sondyqtan, «memleket qazaqstandyqtarǵa ózderine ózi qamqorlyq jasaý úshin qandaı múmkindikter beredi?» degen saýal biz úshin máńgilik taqyryp.
Qasym-Jomart Toqaev prezıdenttik merziminiń alǵashqy aılarynan bastap óz sózinde azamattardy jumysqa ornalastyrý, osal toptardy áleýmettik qoldaý, sondaı-aq halyq arasynda paternalıstik jáne qamqorshylyq kóńil-kúıdiń tómendeýi máselelerin kóterdi.
Memleket basshysy joldaýlarynda adal eńbek, ádil syıaqy ıdeologııasy asyraýyndaǵy adamdardyń dúnıetanymynyń ornyna kelýi tıis dep málimdegen.
Otandyq sarapshy, QR Strategııalyq josparlaý jáne reformalar jónindegi agenttik tóraǵasynyń keńesshisi Sabına Sadıeva Almatyda ótken jıyndaryń birinde masyldyq psıhologııasyn qoǵamdyq kólikte bıletsiz júretinderdiń problemasyna teńegen. Sarapshy atap ótkendeı, áleýmettik masyldyq kóbinese áleýmettik ınfantılızmmen baılanystyra qaralady. Sońǵysy - bul adamdardyń ádeıi emes, biraq olardyń ósip-jetilý ortasyna nemese tárbıesine baılanysty osyndaı minez-qulyq úlgisine ıe bolýy.
«Qazaqstandyq qoǵamdaǵy áleýmettik ınfantılızmniń tamyryna keletin bolsaq, qazaqstandyqtardyń basym bóligi ózderindegi jaǵdaı úshin jaýapkershilikti syrtqy faktorlarǵa aýystyrýǵa beıim. Olar qandaı da bir nárseler úshin memleketti, ata-analardy kinálaýǵa jáne jaýapkershilikti ózderine almaýǵa beıim. Ekinshiden, qazaqstandyqtarǵa opportýnızm tán. Áleýmettik júıelerdi paıdalaný múmkindigi paıda bolǵanda, adamdar muny uıat dep sanamaıdy. Mine, osynyń bári ınfantılızm men masyldyqtyń qundylyqtary, - dedi Sabına Sadıeva.
Budan basqa, sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstan óte jumsaq memleket: neǵurlym jetilgen júıede senimgerlik qatynastardy buzý máseleleri óte salmaqty qaralady. Mysaly, AQSh-ta kóptegen júıeler de senimge negizdelgen, biraq eger siz aldanyp qalsańyz, onda bári de bar.
Taǵy bir problema - áleýmettik demeýpulǵa qarap, nan men sýdy talǵajý etýmen shektelip otyrǵandardyń basymdyq kópshiligi úshin bul baǵyt jeke moraldyq ustanymy. Bul qoǵamnyń qalǵan músheleri de olardy asyraýyndaǵy adamdar dep eseptemegendikten qaýipti bolyp qalady. Bul jerde bıýdjetke degen kózqaras qaıtadan joǵalyp barady.
Áleýmettik saıasat meıirimdilik pen qaıyrymdylyqqa emes, ádilettilikke negizdelýi tıis
Sarapshynyń pikirinshe, áleýmettik saıasat meıirimdilik pen qaıyrymdylyqqa emes, ádilettilikke negizdelýi tıis. Sebebi qazynadan aqsha bólý - bul árqashan múddelerdiń teńgerimi, shekteýli bıýdjet jaǵdaıynda jeke emes, qoǵamdyq paıdany barynsha arttyrý. Al qoǵamdaǵy ınfantılızm men qamqorshylyq kóńil-kúıdi joıý úshin memleket saıası quqyqtar men bostandyqtardyń azǵantaı mólsheriniń áleýmettik ıgilikter ýádelerimen úılesimdiligi áleýmettik ınfantılızm úshin jaǵdaı jasaıtynyn túsine otyryp, áleýmettik saıasat qurýy qajet. Qoǵamda mundaı minez-qulyqty maquldaý áleýmettik saıasattyń dızaınyna negizdeledi. Jáne masyldyqtyń belgili bir psıhologııalyq úlgileri bar: eger adam memleketten úsh jyldan astam tikeleı kómek alatyn bolsa, onda bul onyń aqsha tabý jáne ózine jaýapkershilik alý qabileti atrofııaǵa ushyraǵan kezde qaıtpaıtyn núktege aınalýy múmkin.
Sarapshylar memleket áleýmettik saıasatty retke keltirý úshin belgili bir qadamdar jasap jatqanyn, derekter bazasyn ıntegrasııalaý júrip jatqanyn, azamattardyń sıfrlyq beıininiń alǵashqy jobalary iske qosylatynyn jáne jalpy alǵanda sıfrlandyrý memlekettiń áleýmettik qoldaýdyń kúrdeli júıelerin ákimshilendirýde áleýetin arttyratynyn jıi aıtady.
Masyldyq áleýmettaný men áleýmettik psıhologııada ınfantıldi-paternalıstik keshen retinde anyqtalatyn ustanymǵa negizdeledi. Bul jerde masyldyqtyń eki jaǵy bar ekenin este saqtaý óte mańyzdy. Bireýi - kóbinese balalyq shaq bolyp qalatyn, kúndelikti ómirden bastap jalpy qoǵam deńgeıine deıin memleket, qandaı da bir kóshbasshy túrindegi «ata-analar» tarapynan qamqorlyqqa jáne qorǵaýǵa muqtaj adamdar. Mundaı adamdardy balalar dep ataıdy, ıaǵnı olar jasyna qaraı eresek, biraq psıhologııalyq turǵydan balalardyń qasıetterin saqtaıdy.
Kelesi sarapshy Zamır Qarajanovtyń aıtýynsha, masyldyq adam boıyna sińip ketken dármensizdiktiń bir túri bolyp tabylady. Mundaı jaǵdaıda adam, ózin tyǵyryqqa tirelgendeı kúı keship, odan shyǵar joldy izdemeıdi. Masyldyq úırenshikti dármensizdiktiń bir túri bolyp tabylady. Infantıldi-paternalıstik keshendi qalyptastyrý úshin qolaıly jaǵdaılar, demek, asyraýyndaǵy adamdar totalıtarlyq elderde paıda bolady. Mundaı qoǵamdarda, mamannyń pikirinshe, adamdar memleket pen ústem partııa tarapynan gıperkontrolge jáne gıper qamqorshylyqqa tap bolady. «Búginde bizdiń adamdardyń basym bóligi óz ómirin uıymdastyrýdyń tıimdi joldaryn tabýǵa tyrysyp, jańa nárse izdep, tájirıbe jasap jatqanyn kórip otyrmyz. Biraq keńestik dáýirden qalǵan áleýmettik jáne jeke ustanymdaryn aırylǵysy kelmeıtinderdiń qatary kóp.
