Sýret: qazaqtimes.com
Jol – tirshiliktiń kúretamyry deıtuǵyn sózdiń astaryndaǵy mazmundy osy joly qapysyz uqqan syńaılymyz. Birjan sal aýdanynyń birneshe eldi meken turǵyndary Úlgi – Jańalyq aýyldary baǵytyndaǵy alpys shaqyrym joldyń ábden tozyǵy jetkendiginen azap tartyp keledi. Aýdandyq mańyzdaǵy, Úlgi aýylynan bastaý alyp, Soltústik Qazaqstan oblysynyń shekarasymen túıisetin jol kúrdeli jóndeý kórmegeli kóp jyl ótken. Ańǵal batyr aýylynyń turǵyny Jeksenbaı Ybyraevpen aýdan ortalyǵynda jolyqtyq. Aqsaqaldyń aıtýyna qaraǵanda, kúre joldyń boıyndaǵy úsh aýyl kóreshekti joldyń joqtyǵynan kórip keledi. Baıaǵy keńes zamanynda salynǵan joldyń ábden tozyǵy jetken. Áldeneshe ret jol apaty da bolǵan. Tipti jol degen aty ǵana. Kólikpen júrý múmkin emes. Tasshalqar, Ańdyǵoja batyr, Ańǵal batyr aýyldary osyndaı kúıde. Myń shuńqyr jolda záýi bir sebeppen amalsyzdan júrgen ókpek jolaýshynyń kóligi qıraıdy, júıkesi tozady. Sondyqtan osy aýyldardyń turǵyndary aýdan ortalyǵyna Býrabaı, Qatarkól eldi mekenderi arqyly keledi. 40 shaqyrymnyń ornyna 110 shaqyrym jol júredi. Zaıa ketken janarmaı, esil ýaqyt. Ásirese jedel járdem júrgizýshisine obal. Keı kúnderi birneshe ret qatynaýǵa týra keledi. Mektep oqýshylary aýdanda ótetin pán olımpıadalary men sporttyq-mádenı is-sharalarǵa zordyń kúshimen keledi. Byltyrǵy oqý jylynda ótken kórmege kelgender jıǵan-tergen zattaryn shashyp alyp, endi kórmegenimiz kórme bolsyn dep kúıinip otyrǵan kórinedi.
«Jolaýshylar julym-julymy shyqqan jolmen júrýden ábden sharshady. Osy tóńirektegi aýyldardyń sońǵy qazyqtaryn sýyryp qonys aýdarýy joldyń jaıyna baılanysty, – deıdi Jeksenbaı Ybyraev. – Bizdiń aýylda 500 otbasy bar edi, qazir sodan qalǵany júzge jeter-jetpes. Tabıǵatymyz tamasha, jumaq jer. Orman da, kókoraı shalǵyn da bar. Mal, egin sharýashylyqtaryn damytýǵa ábden bolady. Býrabaıdyń baýraıy, kórkem tabıǵattyń bir múıisi. Týrızmge suranyp turǵan jer. Kıeli jerler qanshama. Áıtse de, bar túıin kúre joldyń kúıine baılanysty. Ańǵal batyr aýylynda orta mektep, balalar baqshasy, eki dúken bar. Tek mádenıet úıi, jastardyń bos ýaqyttaryn ótkizetin mazmundy oryn joq».
Jol máselesin aýyl turǵyndary talaı ret kótergen, tıisti oryndarǵa qanshama ret hat jazǵan. Jıi aýysyp jatatyn aýdan ákimderiniń halyqpen kezdesýi kezinde de aıtylǵan. Depýtattarǵa da saýaldaryn joldaǵan. Áıtse de, sheshimin tappaı keledi.
J.Ybyraevtyń aıtýynsha, 2024 jyly el qulaǵyna jaqsy habar jetken. Jobalyq-smetalyq qujaty daıyndalypty. Osyndaı habarǵa sýsap otyrǵan el eleń ete túsken, úmit oty tutanǵan. Jazda joldyń qurylysy bastalady desken. «Úıdegi kóńil kúıdi bazardaǵy naryq buzady» demekshi, áne-mine jol qurylysy bastalady dep otyrǵanda bar qarajat kóktemgi sý tasqynynyń zardabyn joıýǵa baǵyttalyp, qany shyǵyp turǵan másele keıinge shegerilgen.
«Árıne, sý tasqynynyń zardabyn joıý – óte ózekti másele. Ony jaqsy túsinemiz, – deıdi aýyl aqsaqaly. – Biraq bizdiń de jaıymyzdy túsinetin bir jan tabylar ma eken? Aýdan basshylaryna aıta-aıta jaǵymyz talǵan soń, bedeldi respýblıkalyq basylymdarǵa hat jazyp, máseleniń mánisine úńilýdi suradyq. Sý tasqyny jylda bolyp jatqan joq qoı, jol máselesi sheshilse, aýyl adamdarynyń údere kóshýi toqtar ma edi, kim bilsin?»
Aýdan ákimi Baýyrjan Qasenov bul qyzmette bıylǵy qańtar aıynan bastap isteıdi. Jol jaıymen jaqsy tanys. Máseleniń oryn alyp otyrǵanyn da biledi. О́tken jyly biz jaıyn aıtyp otyrǵan alpys shaqyrym joldyń jóndeý jumysyna baılanysty jobalyq-smetalyq qujattama daıyndalǵan. Joba quny – 4,2 mıllıard teńge. Aýdan bıýdjetiniń qaýqary jetpeıdi. Taıaýda aýdan ortalyǵynda oblys ákimi jergilikti jurtpen kezdesý ótkizgen kezde osy másele taǵy da kóterilgen. Oblys basshysy úshjyldyq bıýdjetti qalyptastyrý kezinde eskeriledi degen ýáde beripti.
«Jobalyq-smetalyq qujat bar. Jyldyń basynda ótinim berildi, eger jolǵa qarajat bólinse, kúrdeli jóndeý bastalady. Bul jol aýyl turǵyndaryna ǵana emes, aýdandaǵy týrızmdi damytýǵa da qajet, – deıdi aýdan ákimi. – Qazir aýdandaǵy avtokólik jolynyń 40 paıyzy tozyp tur».
Jol aýylmen qatar ónerkásipti damytýǵa da qajet ekeni belgili. Aýdanda birneshe óndiris orny bar. Sonyń biri – «Kókshe Sement» О́B» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi. Seriktestiktiń 40 tonnalyq kólikteri kóktem men kúzde onsyz da tozyǵy jetip turǵan joldy talqandap tastaıdy.
«Jol máselesi bıznestiń damýyna keri áserin tıgizip otyrǵandyǵy ras, – deıdi kásiporyn basshylary. – Iri kompanııalar da tapsyrys beredi. Eger olar eki myńnan bes myń tonnaǵa deıin ónimimizdi alatyn bolsa, temirjol arqyly jóneltemiz. Temirjol Ereımentaý baǵytynda. Ereımentaý arqyly Astanaǵa aparady. Aldaǵy ýaqytta jol bolmaǵandyqtan, Kókshetaý qalasyna jetkizip, sol jerde satsaq dep uıǵaryp otyrmyz. Qıyndyqtan shyǵar jalǵyz jol osy. Áıtpese birneshe tutynýshymyzdan aıyrylyp qaldyq».
Endigi másele qalaı sheshilmek, tıisti qarajat bóline me, joq pa? Aýyl turǵyndaryn qatty alańdatyp otyrǵan másele osy.
«Aýdannyń avtokólik joldary mundaı kúıge jańa ǵana túsip otyrǵan joq. Ondaǵan jyl boıy sheshimin tappaı otyrǵan másele, – deıdi aýdan ákimi. – Biz tıisti mekemelermen sóılesip jatyrmyz. Bálkim kúrdeli jóndeý bastalǵansha qıyrshyq tas tósep, tegisteýimiz kerek shyǵar».
Aqmola oblysy,
Birjan sal aýdany
