Abaı • 13 Qyrkúıek, 2025

Abaı murasynan qýat alǵan tulǵa

20 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Abaıdyń birǵasyrlyq merekesi 1945 jyly atalyp ótkenin bilemiz. Osy oqıǵadan bir jyl buryn Halyq komıssarlar keńesiniń tóraǵasy Nurtas Ońdasynovtyń buıryǵymen «Abaı» fılmin túsirý týraly sheshim qabyldanǵan bolatyn.

Abaı murasynan qýat alǵan tulǵa

Osy fılmde Abaı rólin somdaǵan Qazaq KSR halyq ártisi Qalıbek Qýanyshbaevtyń esteligi aqyn toıy qarsańynda «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń 1945 jylǵy 11 tamyz kúngi №165 sanyna jarııalaǵan eken. Osy estelikte halyq ártisi: «Qazaq halqynyń uly aqyny Abaıdy men 12 jasymnan bilemin. Bizdiń aýylǵa «Abaı qaıtys boldy» degen habar jetkende jaılaýǵa kóshkeli otyrǵan bir taıpa el kóshpeı, úlken adamdar qaıǵyryp, aza tutqany esimde. Sol kezdiń ózinde bizdiń jaqta «Abaıdyń óleńi», «Abaı aıtypty» degen sózder kóp taralatyn. Úsh-tórt kisi bas qossa Abaıdyń atyn aıtpaı otyrmaıtyn.

Abaı tiri kezinde bizdiń aýyldyń Máýqaı degen adamy jyl saıyn aqynnyń aýylyna baryp, qystaı jatyp, jaz shyǵa elge qaıtyp júrdi. Sol kisi qarttyq basyp otyryp, «Abaı-aı, aýlyńa baryp, bir qonyp, ózin kórip qaıtsam-aý» dep jylaıdy eken. Sonda zamandas­tary «Áı, Máýqaı-aý, Abaı, Abaı dep qaıtpas saparǵa ketken adamdy ańsaı berip qaıtesiz. Artynda ólmeıtin sózi qaldy. Abaıdy kúnde eske túsirip, onyń ánin shyrqap, óleńin aıtyp júrgen jigitter bar emes pe? Káne bireýiń Abaıdyń óleńin aıtyp jiberińdershi» deıtin. Sonda Pishim, Qalı, Ǵabbas degen ánshiler Abaıdyń áni men óleńin aıtatyn edi.

Sonda Máýqaı: «Áı, qaraq­tarym-aı, tap osy senderdiń meni tóbelerińe kóterip otyrǵandaryń aınalyp kelip, Abaıdyń qasynda tizerlep otyryp alyp: «Abaı aǵa shaqshańdy bershi» dep bir atym nasybaı surap atqanǵa ta­tymaı turǵan joq pa?», deıdi  eken.

Abaıdyń ánin jaqsy aıtatyn adamdar el ishinde abyroıly bolyp júrdi. Sonyń biri men edim. Talabymdy baıqaǵan Muqametáli degen qarııa Abaıdyń sózin jattatyp, úıretti. Sóıtip, biz bala jastan Abaımen aýyzdandyq.

1931 jyly oktıabrdiń ishinde Júsipbek Elebekov ekeýmiz Shyń­ǵystaýǵa bardyq. О́leń aıtyp, án salyp sol elde kóp júrdik. Kóbinde Abaı ánderin aıtamyz. El ishinde Abaıdy kórgen adamdar barshylyq eken. Solar­men uzaq túnder áńgimelestik. Olardyń túrlerine qarap otyryp, bet álpetterinen, otyrys­tarynan, qozǵalystarynan, qabaq qaǵystarynan, kóz qarastary­nan, sóılegen sózderinen kóp nárse oıymda qaldy. Solar maǵan áńgi­me arqyly Abaıdy kózime eles­tetkeni ómirde umytylar emes. Keıingi jyldar – teatrda, kınoda Abaı obrazyn somdaǵanda osy oqıǵalar keremet kómek boldy.

Keıin 1939–1940 jyldary «Abaı» pesasyn qoıǵanda aqyn­nyń rólin oınadym. Osy kezden bas­tap Abaıdy burynǵydan jete zert­teýge tura keldi... Árıne, Abaı obrazyn tolyq jasadym dep aıta almaımyn. Mundaı uly adam­nyń beınesin jete sýretteý asa qıyn is. Abaıdyń adam­­dy súıý, ádil­dikti ańsaý, qa­rań­­ǵylyqtan qashý, jańalyqqa tóre­lik berý sııaqty tolyp jat­qan jetistikterin óz shama-shar­qym­sha somdap júrmin dep oılaımyn», dep jazypty.