Úsh artyqshylyq
15 qyrkúıekte Májilis qaraýyna «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly» jańa zań jobasy engizildi. Bul qujat osydan 30 jyl buryn qabyldanǵan zańdy almastyrmaq. Qujatta jazylǵan basty máseleniń biri – sıfrlyq teńgeniń quqyqtyq mártebesin bekitý. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Berik Sholpanqulovtyń málimetinshe, zań qabyldanǵan soń, sıfrlyq teńge de zańdy tólem quralyna aınalmaq. Ol sıfrlyq teńgeniń basty artyqshylyqtary retinde – jedel tólem men onlaın-operasııalardy oryndaý múmkindigin, joǵary deńgeıdegi qaýipsizdikti jáne qupııalyq qaǵıdattarynyń saqtalýyn aıtty.
Sıfrlyq teńgeni tolyqqandy engizý 2025 jylǵy jeltoqsanǵa josparlanǵan. Joba aýqymyn keńeıtý úshin Ulttyq bank, Qarjy mınıstrligi, Eńbek mınıstrligi jáne Sıfrlyq damý mınıstrliginiń qatysýymen vedomstvoaralyq jumys toby quryldy. Zań jobasyn ázirleýshiler jańa joba elimizdi álemdik tájirıbege jaqyndatyp qana qoımaı, bankterge ekonomıkany belsendi qarjylandyrýǵa, klıentter úshin sıfrlyq ortada básekege túsýge múmkindik beredi dep senip otyr.
270 mlrd teńgege jýyq sıfrlyq teńge shyǵaryldy
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń (QNRDA) tóraǵasy Mádına Ábilqasymovanyń aıtýynsha, bul joly «sıfrlyq qarjy aktıvteri» uǵymy engiziledi, olar 3 túrge bólinedi:
«Birinshisi – steıblkoınder, ıaǵnı aqshamen qamtamasyz etilgen sandyq aktıv. Ekinshisi – sıfrlyq túrde shyǵarylatyn dástúrli qarjy quraldary. Bul – aksııalar nemese oblıgasııalar. Úshinshi túri – tokendelgen qarjy quraldary. Bul úshin zańnamalyq baza qalyptastyrylady. Osyndaı sıfrlyq qarjy aktıvterin shyǵarýǵa jaýap beretin sıfrlyq aktıvterdiń operatorlary qurylady. Sondaı-aq osy sandyq qarjy aktıvteri aınalatyn saýda alańdary da bolady», deıdi QNRDA tóraǵasy.
Budan basqa, qarjy uıymdaryna normatıvter sheginde sıfrlyq qarjy aktıvterin ınvestısııalaýǵa ruqsat berilip, sıfrlyq aktıvter nesıe berý kezinde kepil retinde paıdalanylýy múmkin. Ulttyq bank málimetinshe, sıfrlyq teńge platformasyna 7 qarjy uıymy qosylǵan, onyń ishinde birqatar ekinshi deńgeıdegi iri bankter, Qazposhta, sondaı-aq memlekettik organdardyń sıfrlyq shottary men tólemderine qyzmet kórsetý úshin Qarjy mınıstrliginiń Qazynashylyq komıteti bar. Qanatqaqty jobalar túrli salada – avtomobıl joldaryn salý jáne jóndeý, fermerlerdi nesıeleý jáne sýbsıdııalaý, salyqtyq ákimshilendirý, sondaı-aq sıfrlyq teńgemen oblıgasııalyq qaryzdar sheńberinde Ulttyq qordan ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrý salalarynda iske asyrylyp jatyr. Jobalardy iske asyrý barysynda 270 mlrd teńgege jýyq sıfrlyq teńge shyǵarylǵan.
Sıfrlyq teńge jemqorlyqty qalaı joıady?
Ulttyq banktiń Tólem tehnologııalaryn damytý departamentiniń bas sarapshysy Rýslan Qońyrbaevtyń aıtýynsha, sıfrlyq teńgeniń shyǵýy dástúrli teńgeni aýystyrý degendi bildirmeıdi, bul bar bolǵany qoldanystaǵy júıege qosymsha bolady.
«Bul – qolma-qol jáne qolma-qol emes qarajatpen teń valıýtany paıdalanýdyń úshinshi túri. Investısııalaý quraly emes, tólem quraly. Sıfrlyq teńge jobasyn júzege asyrý úshin tokendeý modeli tańdaldy. Tokender (sımvoldar rettiligi túrindegi kodtar) monetalar sııaqty jumys isteıdi, tek «ámııannan ámııanǵa» fızıkalyq formatta emes, elektrondyq formatta beriledi. Mundaı júıe «aqyldy» kelisimsharttar jasasýǵa, aqsha qozǵalysyn tıimdi baqylaýǵa múmkindik beredi», deıdi.
Osy turǵydan alǵanda, sıfrlyq teńgeni paıdalanýdyń negizgi maqsaty – «memleket qarjysynyń jumsalýyn baqylaý».
«Tokenderdi olardyń durys paıdalanylǵanyna kóz jetkizý úshin erekshe tańbalaýǵa bolady. Onyń ústine sıfrlyq aqsha jemqorlyqpen aınalysatyn adamdardyń qaltasyna túspeıdi. Qazir biz Ulttyq qor qarajatyn maqsatty paıdalaný jobasyn iske asyryp jatyrmyz. Bir aıdan astam ýaqyt buryn Ulttyq qor qarajatynan sıfrlyq teńgemen alǵashqy tranzaksııa jasadyq. Sondaı-aq sıfrlyq qosylǵan qun salyǵyn (QQS) engizý jáne joldardy jóndeý úshin sıfrlyq qarajatty maqsatty bólý múmkindigin belsendi túrde zertteımiz», deıdi sarapshy.
Sarapshylardyń paıymdaýynsha, bul máselede áli de bolsa naqtylap alatyn tustar kóp. Teńge men sıfrly teńgege kúsh beretin negizgi faktor – ekonomıkalyq resýrs. Bul baǵytta esebimiz túgel dep aıta almaımyz. Qarjygerler qaýymdastyǵynyń málimdeýinshe, sıfrlyq teńge ázirge artyqshylyqtary men kemshilikterin anyqtaıtyn qanatqaqty joba deńgeıinde qarastyrylyp otyr. Sebebi biz ǵana emes, halyqaralyq tájirıbede de qarama-qaıshylyq kóp. AQSh mundaı valıýta shyǵarýǵa zańmen tyıym salsa, Qytaı sıfrlyq valıýtany engizý úderisin on jyldan astam ýaqyttan beri júrgizip keledi jáne ol ekonomıkanyń aýqymdy salalaryn qamtyp ta úlgerdi.
Táýekelge daıarlyq qajet
Sarapshy Almas Chýkınniń aıtýynsha, kıberqaýipsizdik mańyzdy bolǵandyqtan, sıfrlyq teńge tolyqtaı Ulttyq bank ınfraqurylymyna táýeldi. Mundaı jaǵdaıda ortalyqtandyrylǵan júıege tán
táýekelder saqtalady.
«Biraq sıfrlyq teńge zańǵa baǵynatyn qoǵam úshin mańyzdy ekenin túsinýimiz kerek. Valıýtanyń mundaı túrin kóleńkeli ekonomıkada paıdalanýǵa bolmaıdy. Sonymen qatar sıfrlyq aqshanyń kómegimen ınflıasııany tómendetý, onyń deńgeıin baqylaý boıynsha monetarlyq saıasatty júrgizý tipti ońaıyraq bolady», deıdi.
Sarapshylardyń aıtýynsha, sıfrlyq teńge kemi 5–7 jyldan keıin qalypty qubylysqa aınalady. Ulttyq bank ókilderi de bul joba el ekonomıkasyn ózgertýge, onyń syrtqy kúızeliske tózimdiligin kúsheıtýge qabiletti strategııalyq joba ekenine senimdi.
ALMATY
