Avtobýs kólik quraly ǵana emes, adamdar arasyndaǵy qarym-qatynas, ishki mádenıet, áleýmettik teńdik kórinis beretin orta. Mine, osy turǵyda qoǵamdyq kóliktegi qalyptasqan jaǵdaıdy búgingi áleýmettik-saıası ómirimizdiń naqty bir kórinisi dep batyl senimmen aıtýǵa bolady. Qalyń kópshilik qashanda kóńilsiz, áldenege qanaǵattanbaı, áldenege yzaly keıipte júredi. Bolmashy nársege bola shartpa-shurt ursysa ketýge daıyn turady. Ańdamaı sóıleımin dep, áıelder turmaq, balańyzdaı jastardan áke-shesheńizden estimegen sózdi estip qalýyńyz ábden múmkin. Kıim, turqy jyp-jınaqy áıel, kelinshekter sýyrylyp ala jónelgende kirerge jer tappaı qalasyz. Qoǵamdaǵy áleýmettik teńsizdikke, qordalanǵan máselege degen óshi-kegin bir senen alǵysy kelgendeı, bar bále-báterdi basyńa aqtara salýdan taıynbaıdy.
Avtobýstardaǵy asa bir yńǵaısyz, tipti aqylǵa syımaıtyn kórinis – búginde kópshilik jastar úlkenge oryn berý degendi múlde sanadan shyǵarǵan. Aq jaýlyqty analar, aq saqaldy atalardy bylaı qoıǵanda, taıaqqa súıenip turǵan múgedekterge de oryn bosatpaı, bedireıip otyra beredi. Birdi-ekili eskertý jasap kórip edik, «biz de sharshap kele jatyrmyz» dep qaıyryp tastady. Qashanǵy shydaı beremiz, bir-eki ret ashý ústinde balalaryn sonshalyqty mádenıetsiz, tártipsiz ósirip jatqan ata-analaryna sálem aıtqan boldyq. Onda da óz balańyzdy jóndep alyńyz degen jaýap aldyq. Jalpy, jastardyń keıbir kórgensiz, ádepsiz minez-qylyqtaryna jaǵańdy ustaý az, tilińdi jutyp qoıýǵa bolady.
Kópti kórgen úlkenderdiń de jetisip turǵany shamaly. Barshaǵa basalqy bolady, jónge shaqyrady derlik jasy kelgen azamattardyń eki aýyz sózge kelmeı daý kóterip, tipti beıádep sózderdi ońdy-soldy aıta salǵanynyń talaı márte kýási boldyq. Ondaı adamdar tipti janjaldasa, jaǵalasa ketýge de bar.
Qoǵamdyq kólikte baıqalatyn taǵy bir keleńsiz jaǵdaı – mádenıettiń tómendigi: bir-birimen daýystap sóılesý, telefonmen qatty áńgimelesý, orynsyz mýzyka tyńdaý, kólikti lastaý sekildi áreketter. Iin tiresip, syǵylysyp turǵanyna qaramaı, úlken-kishiniń bári smartfonnan bas almaı, ishine kirip keterdeı bolyp turatyny qalypty kóriniske aınalǵan. Osynyń barlyǵy jıylyp kelip, jolaýshylarǵa qolaısyzdyq týdyrady, qoǵamdaǵy ortaq tártipke degen nemquraıdylyqty tanytady. Sonyń saldarynan qazirde avtobýsqa mine qalsaq, qaı jerden shý shyǵyp keter eken dep, qylpyldap turatyn boldyq.
Qoǵamdyq kólikte kóńil tolqytar, júrek eljireter kórinister de kezdesedi. Birde avtobýsqa mine qalyp edim, qarsy aldymdaǵy oryndyqta shamasy 1-2-synyp oqıtyn qyz bala otyr eken. Súıkimdi-aq. Baıqamappyn, qaltarysta qaryndasynan shamamen 4-5 jas úlkendigi bar aǵasy tur eken. Jetip keldi de, meniń otyra bersin degenime qaramaı, «Tur, aǵaǵa oryn ber!» dep, álgi baldyrǵandy sómkesin óz moınyna asyp, qolynan jetektep, turǵyzyp aldy. Ol da jyly ornynan qozǵaǵanyma renjı qoıǵan joq, aǵasyna súıenip, smartfonyn shuqylap tura berdi. Nege ekenin, birer aıaldamadan soń túsip, qol ustasyp ketip bara jatqan elikteı eki balanyń beınesi áli kúnge esimnen ketpeı júr. Myna qyryq qubylǵan zamanda balalaryn ýyzynan jarytyp, tálimdi tárbıe berip otyrǵan ata-anasyna razy bolasyń. Taza qalypta, alańsyz ósip kele jatqan qos qulynshaqtyń bolashaǵy nurly, jarqyn bolsyn dep tilep otyramyn ishteı.
Iá, avtobýs – adamdardyń tek mejeli jerge jetetin quraly ǵana emes, sonymen qatar bir-birine jaýapkershilikpen qaraýdy úırenetin orta. Qoǵamdyq kóliktegi áleýmettik, moraldyq ahýal – jalpy qoǵamnyń mádenı, rýhanı kelbetiniń aınasy. Ondaǵy tártip, adamgershilik, ózara qurmet pen sabyr – árbir azamattyń kúndelikti ómirinde kórinis tabatyn qundylyq. Sondyqtan bul keńistikte moraldyq normalardy saqtaý ár adamnyń boryshy ári mádenıetti qoǵam qalyptastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam ekenin árdaıym este ustaǵan jón.
