Foto: Erlan Omar
Sıfrlyq ekonomıka dáýiri: qolma-qolsyz tólem
Ranking.kz derekterine súıensek, 2025 jyldyń qyrkúıeginiń sońynda Qazaqstannyń tólem naryǵy rekord ornatty: aınalymdaǵy tólem kartalarynyń sany 83 mıllıonǵa jetti. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 4%-ǵa kóp. Sońǵy bes jylda kartalar sany 87,4%-ǵa ósse, on jyl ishinde bul kórsetkish bes esege artqan.
Mundaı serpindi ósimge sıfrlyq bankıng qyzmetteriniń keńeıýi, mobıldi qosymshalar arqyly qarjyny basqarý múmkindiginiń artýy jáne sıfrlyq kartalardyń qoljetimdiligi sebep boldy. Búginde bankterdiń mobıldi ekojúıeleri tek tólem jasaý quraly ǵana emes, tutas qarjylyq ómir saltyna aınaldy.
Onlaın tólemder – qarjy naryǵynyń ózegi
Qolma-qolsyz tólemderdiń úlesi jyldan jylǵa artyp keledi. 2025 jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda olardyń jalpy kólemi 135,2 trln teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 15,5%-ǵa ósti. Bul rette barlyq kartalyq operasııalardyń 87%-y qolma-qolsyz tólemder bolsa, tek 13%-y ǵana qolma-qol aqsha alý maqsatynda júzege asqan.
Qolma-qol aqshasyz tranzaksııalardyń jalpy kóleminiń 80%-yn onlaın jáne mobıldi tólemder qurady: 108,3 trıllıon teńge. Al QR-tólemder – 10,3%, POS-termınaldar arqyly jasalǵan tólemder – 9,6% qurady. Bul qurylym sońǵy eki jylda aıtarlyqtaı ózgermeı, turaqty paıdalanýshylyq ádettiń qalyptasqanyn kórsetedi.
Qazir uıaly telefon ár qazaqstandyqtyń jeke bankine aınaldy. Internet arqyly tólem jasaý, shot júrgizý, aýdarymdar men ınvestısııalar barlyǵy birneshe batyrmany basý arqyly júzege asady. Bul tek tehnologııalyq damýdy ǵana emes, sonymen birge halyqtyń sıfrlyq qarjyǵa degen joǵary senimin kórsetedi.
Sonymen qatar qolma-qolsyz tólemdermen birge tólem ınfraqurylymy da aıtarlyqtaı damyp keledi. 2025 jyldyń 1 shildesindegi derekterge sáıkes, 910,7 myń kásipkerdiń menshigindegi 1,146 mln saýda núktesinde 1,357 mln POS-termınal ornatylǵan. Bul bir jyl burynǵydan áldeqaıda kóp. Qazir myń adamǵa shaqqanda 97 termınaldan keledi (ótken jyly – 84).
Bank sektorynyń onlaın baǵyttaǵy serpini de aıqyn: belsendi ınternet-bankıng qoldanýshylarynyń sany 27,1 mıllıonǵa jetip, bir jylda 12%-ǵa artqan. Bul qazaqstandyqtardyń sıfrlyq qarjylyq mádenıetke tolyq beıimdelip kele jatqanyn kórsetedi.
Ashyq bank júıesi men sıfrlyq teńge
Memleket qarjy naryǵyn tehnologııalyq turǵyda damytýǵa erekshe kóńil bólip otyr. 2023–2025 jyldarǵa arnalǵan Open API jáne Open Banking tujyrymdamasy qabyldandy. Bul bastama bankter arasyndaǵy ózara ashyqtyqty qamtamasyz etip, jańa sıfrlyq ónimder men servısterdiń damýyna jol ashady.
Sonymen qatar «Sıfrlyq teńgeni» engizý prosesi belsendi júrip jatyr. Bul bastama eldiń ulttyq tólem júıesin zamanaýı deńgeıge kóterip, halyqaralyq qarjy aǵymdaryna tıimdi qatysýǵa múmkindik beredi. Krıptovalıýtalardy zertteý jáne olardy eldiń rezervtik aktıvterine engizý múmkindigi de qarastyrylyp jatyr.
Buǵan qosa, birqatar strategııalyq qujattar qabyldandy:
- Jasandy ıntellektini damytý tujyrymdamasy (2024–2029 jj.)
- Memlekettik basqarýdyń sıfrlyq transformasııasy qaǵıdalary
- 2023 - 2029 jyldarǵa arnalǵan sıfrlyq transformasııa, aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar salasyn jáne kıberqaýipsizdikti damytý tujyrymdamasy.
Budan bólek, sıfrlyq qarjy ekojúıesin damytý maqsatynda Qazaqstanda iri halyqaralyq is-sharalar turaqty túrde ótkizilip keledi. Bıyl Digital Almaty 2025, Digital Bridge 2025 forýmdary ótti, al 13 qarashada Central Asia Fintech Summit 2025 bastalady. Bul sammıtte sıfrlyq teńge, transshekaralyq tólemder, jasandy ıntellekt, fınteh-ekojúıe jáne bolashaq tólem quraldary sııaqty taqyryptar talqylanady. Forým aımaq elderiniń mamandary men sarapshylaryna tájirıbe almasýǵa, jańa jobalar men bastamalardy birigip damytýǵa múmkindik beredi.
