Osy oraıdaǵy orynsyzdyqtar, álbette, arýaq pen ata saltyn syılaıtyn, kókirek kózi ashyq árbir adamdy tolǵandyryp, janyna batary kúmánsiz. «Bizdiń qazaq toıdy da, janazany da, sadaqany da – bárin-bárin shoýǵa aınaldyryp jiberdi, – dep jazypty gazet kótergen taqyrypqa ún qosqan atyraýlyq Boranbaı Ǵalıev degen azamat. – Buǵan, bir qyzyǵy, estisi de, eseri de, kóldeneń kók attysy da eshteńe demeıdi. Osyndaı jerlerde jón sóz sóılep, durys baǵyt kórsetip jiberetin moldalarymyzdyń ýahabıst, zııalylarymyzdyń «artıst» bolyp ketkenin nesin jasyramyz?! Tipti, basalqy aıtady deıtin aqsaqal sanatyndaǵylar eshkimge jekkórinishti bolǵysy kelmeı, aqıqattan boılaryn aýlaq salyp, tasada qalyp, tynysh jan baǵýdyń qamynda júrgeni qynjyltady»… Iá, ashy daýystyń ashynǵannan shyqqany anyq.
Ekibastuzdan Saılaý Baıbosyn maqalada kórsetilgen keleńsizdikterdi eki kúnniń birinde kózderi kórip júrgenin aıta kele: «…Taǵy bir baıqaǵanymyz, ataq-abyroıy bar adamnyń janazasyn basqarýdy keıbireýler, tipti, surap alady. Sondaǵy pasyq maqsaty – janazany shyn kóńilimen júrgizý emes, kerisinshe, «Pálenbaıdyń janazasyn pálenshekeń júrgizipti!» degen ataq úshin. Nıet taza bolmaǵasyn aýzyna ne kelse, sony aıtady. Tyńdap otyryp óziń uıalasyń» dep nazalanady.
«Pende» degen búrkenshik atpen túsken pikir janaza asyn ótkizýge baılanysty biraz jaıdyń betin ashqan eken: «Osy oıtúrtki men azamattardyń pikirleri meniń biraz ýaqyttan bergi kókeıimde júrgen jaıttardy oıatqandaı boldy. Qudaı ózi betin aýlaq qylsyn, osy sııaqty topyraq salý nemese qyrqyna, ıá bolmasa jyldyq astarǵa kóptiń biri retinde qatysyp júremiz. Keıingi kezde osyndaı jıyndardy basqarýshylardyń, quddy bir toı asabasyndaı jelpildep, aıtqan keıbir sózderin estigende qynjylyp-aq qalasyń. Sol jıynǵa sebepker bolǵan marqum jóninde nebir artyq, ásire sózder aıtylyp, jer-kókke syıǵyzbaı maqtaýdyń neshe atasyna bólep jiberedi-aý, shirkinder. Qaıtqan rýhqa onyń ózeýregen kólgir sóziniń esh paıdasy joq, bos bylshyl sııaqty bolyp kórinedi maǵan. Jáne bizde bireý dúnıeden ótse, ana moldany emes, myna moldany ákel dep arnaıy taǵaıyndap qoıylǵandaı, áldebireýdi alalap izdestirip jatady. Naq sol aıtqany bolmasa, ımansyz qalatyndaı kórinedi. Sonymen birge, janaza kezinde bizdiń qaısybir moldekeńderdiń de kópshilikke qaratyp aıtqan keıbir sózderi kóńilge qonbaıdy-aq. Mysaly, «Kórmegen kóshesinen jarylqasyn» deıdi. Sonda o dúnıede kóshe bar ma eken? Meniń oıymsha, marqumnyń rýhyna eshqandaı mıpaz maqtaýlar men kúmis qaptaýlar qajet emes sııaqty. Tek arnaıy shyn yqylaspen baryp, bir ýys topyraq salyp, kóptiń qatarynda musylman qaýymynyń barsha arýaqtaryna duǵa oqylyp, bata jasalǵanda qaltqysyz nıetpen bet sıpaý naǵyz musylmannyń mindet-paryzy dep sanaımyn. Jáne de «Sen de mendeı bolǵansyń, men de sendeı bolarmyn, arýaǵyńnyń aldynda, pendeshilikpen bilip-bilmeı istelgen kúnáli is, ǵaıbat sózderim bolsa, ǵafý-rahman, baýyrym, seniń rýhyń taza, baqul bol» degen oıǵa kelsek bolmas pa».
Oıly oqyrmannyń «Egemen» saıtyndaǵy pikiri osyndaı eken. Shynynda da, o dúnıeniń sheginen attaǵannan keıin arýaqqa maqtaý da, madaq ta kerek emes. Onyń rýhy tek duǵa dámetedi. Sebebi, o dúnıede oǵan tek ıman baılyǵy ǵana joldas bola alady. Abaı ǵaqlııasyna zeıin qoısaq, sózdiń basy, áýeli aıat, hadıs bolýy kerek. Jınalys emes. Áıtpese, keıbir ǵylym doktory, akademık aǵalardyń janaza, basqa astary ǵylymı konferensııaǵa aınalyp ketkenin kózimiz kórip, kóńilimiz jasyp júr. Bul arada ımam, moldalar tizgindi óz qolyna alyp, Alla qulshylyǵy, arýaq razylyǵy úshin musylmandyq ýaǵyzǵa, ımandylyq sózine kóbirek uıytqany durys pa deımiz. «О́lim bardyń malyn shashady, joqtyń artyn ashady» degen sóz qazir eskirgen. О́lik jóneltýdiń, qımas jaqyndarymyzǵa sońǵy qosh-qoshymyzdy aıtýdyń ónegeli jaqtaryna umtylaıyq. Sóıtsek, onyń salaýaty – ólige, saýaby – tirige jazylary haq.
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan»
