Qoǵam • 27 Qarasha, 2025

Medıa etıka mehanıkasy

120 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Fılosofııadaǵy irgeli pánderdiń biri – etıka. Ol ujdan, adamgershilik, ádep kategorııasymen túsindiriledi. Adamnyń oılaý júıesi tańdaý algorıtmine negizdelgendikten, etıkaǵa saı sheshim qabyldaý ómir sapasyna tikeleı áser etedi. Internetke árkimniń qoly jetetin, sıfrlyq tehnologııanyń kerneýi kúsheıgen zamanda árkim medıatutynýshy ári ony jasaýshy bola alady. Sondyqtan birqatar aqparat agenttigi aýdıtorııa men aqshany kóptep tartý úshin túısigine túnegenniń bárin jasaıdy. Bul qoǵamdyq dúrdarazdyqqa aparatyn qaýipti qubylys. Sol úshin mass medıada qyzmet etetin mamandarǵa  etıkalyq qaǵıdalardy meńgerý, ony qyzmet aıasynda qoldaný mańyzy arta tústi.

Medıa etıka mehanıkasy

Sýret JI kómegimen jasaldy

 «Egemen Qazaqstan»-da jarııalanǵan Memlekettik keńesshi Erlan Qarınniń maqalasy osy ózekti máseleni jan-jaqty taldap, medıa etıkanyń mańyzyn aıqyn kórsetedi. Buǵan álem memleketteri múddeli ekenin jetkizedi. Bul úrdisten Qazaqstan da syrt qalmaı, Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń quramynan Jalǵan aqparatqa qarsy kúres ortalyǵyn qurdy. Bul ortalyqtyń mindeti – feıkterdi der kezinde anyqtap, zııanyn joıý, manıpýlıasııaǵa tosqaýyl qoıý jáne aqparattyq keńistikti taza ustaý.

Osy oraıda grek oıshyly Sokrattyń sózi eske túsedi. Ol «Zerttelmegen ómir – ómir súrýge tatymaıdy» degen. 

Qarın atap ótkendeı, aqparattyq shý kóbine qoldan jasalady. Belgili bir toptar óz múddesi úshin ádeıi emosııalyq fon qalyptastyryp, qoǵam talqylaýyn burmalap jiberedi. Sonyń saldarynan shyn máninde kerek, mańyzdy ári rastalǵan aqparat orynsyz kontenttiń tasasynda qalyp qoıady.

Medıa salasynyń teoretık ǵalymdary Bıll Kovak bylaı dep tujyrymdaıdy:

«Jýrnalıstıkanyń negizgi mindeti – azamattarǵa kerek aqparatty jetkizý». 

Qaıtalap aıtamyz, tek qana kerek aqparat taratý lázim. Keıde málimetti dál sol kúıi esep retinde berý – ushpaqqa shyǵarmaıdy. Aqparat taratýdy jaýapkershiligine alǵan adamnyń mindeti – onyń saldaryn túsiný.

Aıtalyq, buqara halyq saılaýǵa túsip jatqan azamattar óz qyzmetin asyra paıdalanǵany úshin olarǵa qylmystyq aıyp taǵylǵanyn bilý tıis. Jańalyqtyń bul túri adamǵa durys tańdaý jasaýǵa kómektesedi. Iаǵnı etıkaǵa saı. Al eger sheneýniktiń balasy kámeletke jetpeı ishimdik ishkeni úshin mektep tarapynan jazalansa, ony bilý - aýdıtorııa úshin mańyzdy emes. Sebebi mundaı aqparatty taratý bala úshin zııan. Zańnama maqalany jarııalaýǵa kedergi bolmasa da, etıkalyq turǵyda bul durys emes.

 «Sondyqtan jalǵan aqparatty anyqtap, kúshin j­oıýmen ǵana shektelmeı, jańa sıfr­lyq etıkany qalyptastyrý kerek. Bul degenimiz – aqparat taratý jáne kon­tentti qabyldaý mádenıetin ornyqtyrý», deıdi Erlan Qarın.

Demek, aqparat taratýdyń mádenıeti men ony qabyldaý jaýapkershiligin arttyrý – ýaqyt talaby.

Sońǵy jańalyqtar

Nesıe alý nege qıyndady?

Qoǵam • Búgin, 17:38