Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Qarasha aıyndaǵy eń kóp satylǵan kólik markasynyń ondyǵynda 7,7 myń dana satylǵan Shevrolet, al eń tanymal modelder qatarynda Shevrolet Cobalt (7 myń dana) kósh bastap tur. Bul kórsetkish byltyrǵy qarasha aıymen salystyrǵanda 76% kóp. Sonymen qatar Hyundai (5 261 d.), Kia (1 990 d.), Jetour (1 326 d.), Toyota (1 252 d.), Chery (1 123 d.), Haval (1 091 d.), Changan (1 006 d.), Geely (828 d.), Jac (597 d.) markalary qarashada eń kóp satylǵan markalar tizimine kiredi. Al 11 aı ishindegi esepke sáıkes, Hyundai brendi byltyrǵydaı alǵashqy orynda turaqtap otyr. Byltyr dál osy brend 44,2 myń, bıyl 45,2 myń dana kólik satqan.
Qazaqstan Avtokólik odaǵynyń prezıdenti (QAO) Anar Maqashevanyń aıtýynsha, jyl sońyna deıin bul kórsetkishter áli de birshama artady.
«Bıylǵy 11 aıdyń nátıjesinde jańa avtokólikter naryǵy ótken jyldyń tutas kórsetkishterin basyp ozdy. Ýáde etkendeı, dılerler seriktesterimen birlesip, qarjy quraldary tizbegin keńeıtip, arnaıy usynystar men aksııalardy iske qosyp jatyr. Jeltoqsan dástúrli túrde avtokólik satyp alýǵa eń tıimdi aı sanalady», deıdi A.Maqasheva.
Avtonaryqtaǵy baǵa qarqyny
Bıyl kólik naryǵy jańa syn-tegeýrinderge betpe-bet keldi. 12,4% ınflıasııamen qatar eldegi avtokólik baǵasy da qymbattady. Jyl sońyna qaraı baǵanyń ósý qarqyny báseńdegenimen, kólik ıelenýdiń jalpy quny ulǵaıdy.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń esebinshe, 2025 jyldyń qarasha aıynda mashınalardyń bólshek saýda baǵalarynyń ındeksi byltyrǵy osy kezeńge qaraǵanda 4,1% artqan.
Elimizde avtokólik satyp alý jaǵdaılary óndirilgen jerine qaraı erekshelenedi. Máselen, otandyq mashınalardyń baǵa ósimi qańtardaǵy 22,8%-dan qarasha aıyndaǵy 0,9%-ǵa deıin báseńdegen. Importtyq jańa modelder jyl ishinde 8,7%-ǵa qymbattasa, ustalǵan sheteldik markilerdiń baǵasy 0,3%-ǵa tómendegen.
О́ndiriste ósim bar
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń deregine sáıkes elimizde bıyl 11 aı ishinde 132,6 myń jeńil avtokólik, 6,9 myń júk kóligi, 2,6 myń avtobýs, 3,1 myń tirkeme men jartylaı tirkeme, 662 dana ózge de tehnıkalar óndirilgen. Olardyń jalpy quny 2,03 trln teńgeni quraıdy. Bul ótken jylǵy osy kezeńge qaraǵanda 15,7% kóp. QAO prezıdenti Anar Maqashevanyń sózinshe, otandyq avtoónerkásip turaqty ósim men ári qaraıǵy tehnologııalyq operasııalardyń damýyn kórsetip otyr. Basty nazar kadr daıarlaýǵa aýdarylǵan. Bul sala JOO-larmen, tehnıkalyq jáne kásiptik uıymdarmen belsendi yntymaqtastyq ornatyp jatyr.
«Memleket basshysy Jumysshy mamandyqtary jyly dep jarııalaǵan 2025 jyly avtoónerkásipte jumyspen qamtylǵandar sany aıtarlyqtaı ósti. О́ndirýshilerdiń deregine sáıkes 2025 jylǵy 1 qańtar men 1 jeltoqsan aralyǵynda salada 4 200-den astam adam jumysqa ornalasty. Búginde avtoónerkásip 11 myńnan astam jumys ornyn qamtamasyz etip otyr. Atalǵan baǵyttaǵy jumys jalǵasady», deıdi QAO prezıdenti.
Qytaı brendteriniń úlesi ulǵaıdy
Bıyl satylǵan jańa avtokólikter kólemindegi qytaı brendteriniń úlesi 50%-ǵa jaqyndady. Jetour, Haval, Chery brendteri dástúrli kóshbasshylardy yǵystyryp, úzdik bestik qataryna kirdi. QAO dereginshe, qytaılyq avtokólik óndirýshilerdiń el naryǵyndaǵy úlesi 2020 jyly bar bolǵany 2%-dy qurasa, 2024 jyly ol 38%-ǵa ósken.
Sarapshy Artýr Mıskarıannyń pikirinshe, Qytaı avtokólikteriniń Qazaqstan naryǵynda basymdyq alýyna kóptegen ekonomıkalyq, geosaıası faktor yqpal etti. Osydan 10 jyl buryn Qazaqstannyń kóshelerinde áıgili BMW, Volkswagen, Mersedes jáne basqa da eýropalyq avtokólikterden kóz súrinetin. Bul kompanııalar kórshi Reseıde óndiris alańdaryn quryp, reseılik naryqta da, Ortalyq Azııa elderinde de erkin saýda jasaǵan. Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵystyń bastalýyna baılanysty, atalǵan kompanııalar óz óndiristerin jaýyp tastady. Sáıkesinshe, qarapaıym ári arzan jetkizý joldarynan aıyryldy.
«Otandyq tutynýshylar bir sátte eýropalyq avtokólikterdi tańdaýdan bas tartyp, Qytaı ónimderine nazary aýdy deý durys emes. Sonymen qatar qytaılyq brendter el naryǵyn «jaýlap aldy» degen senim de jalǵan. Eýropalyq avtoóndirýshiler soǵystyń áserinen óz pozısııasynan aıyrylyp qaldy. Tıisinshe, osy bos orynǵa qytaılyq brendter jaıǵasty», dedi sarapshy.
Qytaı avtoóndirýshileri satyp alýshylardyń basym bóligi ne avtonesıe rásimdeıtinin, ne bólip tóleý arqyly satyp alatynyn eskerip otyr. Osyǵan oraı olar jergilikti banktermen belsendi túrde yntymaqtasyp, jeke nesıe baǵdarlamalaryn quryp jatyr. Kolesa.kz platformasy jańa avtokólikter bóliminiń basshysy Erbol Shombınev qytaılyq brendterdiń basqa básekelesterine qaraǵanda tómen paıyzdyq mólsherlemeler usynatynyn aıtady.
«Usynylǵan bastapqy jarnalary kóp jaǵdaıda bar bolǵany 5–10%, tipti keıde 0%-dy quraıdy. Bul qytaılyq brendterge satý kólemin jyldam ósirýge múmkindik beredi. Sondaı-aq nesıe berýden bólek, avtokóliktiń baǵasy da mańyzdy ról atqarady. Qytaı kólikteri eýropalyq kólikterge qaraǵanda, ádette, arzanyraq ári sonyń ózinde baı jabdyqtalýymen erekshelenedi», deıdi E.Shombınev.
Elektrmobıl elimizde shyǵarylýy múmkin
2026 jyly Almaty men Qostanaı qalalarynda elektrmobılderdi óndirý múmkindigi qarastyrylyp jatyr. Bul týraly О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstri Oljas Saparbekov «Kýrsıv» saıtyna bergen jaýabynda aıtty. Onyń sózinshe, kelesi jyly elde ishki naryqtaǵy suranysqa baılanysty 10 myń elektrmobılge deıin jınalýy múmkin. Vıse-mınıstr naqty modelderdi ataǵan joq, degenmen bul jerde sóz kóbine qytaı elektrkarlary týraly bolyp otyr.
Eske salaıyq, bıyl otandyq tutynýshylar respýblıkaǵa elektrmobılderdi bajsyz ákelýge arnalǵan kvotany merziminen buryn tolyq paıdalandy. Bul kvota EAOE jeńildetilgen kedendik rejimi aıasynda júzege asty. Memlekettik kirister komıteti qyrkúıek aıynda kvota lımıtiniń jaqyn arada aıaqtalatynyn eskertkenmen, qazaqstandyqtar jappaı elektrmobılderdi elge ákelýge tyrysyp baqty. Nátıjesinde, kóptegen tutynýshy jeńildetilgen rejim múmkindigin paıdalana almady. Olar avtokólik qunynyń 15%-yn quraıtyn kedendik bajdy tóleýge májbúr boldy. Keıinirek belgili bolǵandaı, kelesi jyly elimizge mundaı kvota berilmeıtin boldy. Demek endi shet memleketterden elektrmobıl ákeletinder burynǵydaı tıisti tólemderdi jasaýǵa mindetti.
Degenmen O.Saparbekov mundaı jaǵdaı elde elektrmobılder óndirisin ashýǵa múmkindik týdyrady dep sanaıdy. Eń aldymen, ınfraqurylymdy damytý, sonyń ishinde iri qalalarda ǵana emes, qala mańyndaǵy eldi mekenderde jáne avtotrassalarda elektrmobılderge arnalǵan qýattaý qurylǵylaryn qurý ishki suranysqa tikeleı áser etedi.
Jeńil mashına baǵasy qymbattaıdy
2026 jyly 1 qańtardan bastap elimizde QQS 12%-dan 16%-ǵa ósedi. Bul sáıkesinshe ımporttyq avtokólikter baǵasynyń qymbattaýyna yqpal etedi. Sonymen qatar aılyq eseptik kórsetkishtiń ulǵaıýy ýtılızasııalyq alym men tirkeý tólemderiniń ósýine ákeledi. Avtonaryq sarapshysy Artýr Mıskarıan kelesi jylǵy naryq jaǵdaıy mólsherleme deńgeıine, naryqty retteý tásilderine baılanysty qalyptasatynyn aıtady.
«Negizinen, qazirgi álemdik naryq jaǵdaıy 2026 jyly álemdik avtokólik satylymy 2018 jylǵy, ıaǵnı pandemııaǵa deıingi kezeńdegi deńgeıge jaqyndaýy ábden yqtımal ekenin kórsetedi. Avtokólikke suranys barlyq elde ósip jatyr. Alaıda qazir bizdiń elde qandaı da bir qatty tapshylyq faktory joq. Sáıkesinshe, tutynýshylarǵa qolaıly jaǵdaı qurylyp jatyr. Sebebi tańdaý múmkindigi keń, kútý merzimi az, baǵa turaqty. Biraq avtokólik baǵasy arzandaıdy deýge bolmaıdy. Degenmen naryqta qysqa merzimge arnalǵan tıimdi usynystardy paıdalanyp, jańa kólik satyp alýǵa bolady», deıdi sarapshy.
Dáýlet JADYRASYN,
jýrnalıst
