Ádebıet • 11 Qańtar, 2023
Moldahmet Qanaz, jazýshy: Durys qoǵam ádebıetti ógeısitpeıdi
– Bizdiń ádebıetimizdegi kóptegen jaqsy týyndy keshegi keńes ókimeti kezindegi senzýra, saıasat degen boran-shashynnyń ishinde jazylsa da, jaqsy dúnıeler ómirge keldi. Al qazir nege sol belesti baǵyndyra almaı jatyrmyz? Jazýǵa qulyq joq pa, álde taqyryp taýsyldy ma? – Kózin qurtyp, túgeldeı órteý kerek degendi qulaq shalǵan emes, alaıda sol keńestik kezeńdegi shyǵarmalar bizdiń bylaıǵy ómirimizge jaramsyz degen «Amerıkany qaıta ashqan» pikirlerdi estı bastaǵanymyzǵa jıyrma jeti jyl, alty aı, on jeti kún... Ádebıet teorııasynda «qoǵamdyq suranys» degen uǵym bar. Ár qoǵamnyń óz múddesi bunyń syrtynda. Qyz malǵa satylyp, bolashaq ana bas erkinen aıyryldy. Bizdiń prozanyń bastaýynda turǵan «Qalyń mal» romanynyń jazylýy sodan. Reseılik kapıtalızm múlde shegine jete shirip, tóńkeris qajettiligi shyndyqqa aınaldy da qoǵam búlindi. «Ana» romany jazyldy. Talantty aqyn konslagerge tústi. «Moabıt dápteri» jazyldy. Qala 872 kún qorshaýda qalyp, turǵyndardyń bastaryna kún týdy. «Lenıgradtyq órenderim» jazyldy. Ǵasyrlar boıy dalalyq dástúrmen tirshilik etip kele jatqan elge óndiris kelip, kádimgi jumysshy taby paıda bola bastady. «Qaraǵandy» jazyldy.
Ádebıet • 09 Qańtar, 2023
Zańǵar jazýshy Oralhan Bókeıdiń «Ardaq» atty áńgimesinde: «Qoja sheshesiniń qabirin jalǵyz qazdy. Tas shyqqan joq, sýyr topyraqty jumsaq eken. Jańa ǵana kómilgen jas qabirdiń basynda úsheý tur: Qoja, áıeli jáne tórt-bes jasar Ardaq. О́li-tiriniń ne ekenin paryqtaýǵa jetpegen sábı, jańa ǵana uıqtap jatqan ájesiniń, anaý topyraqtyń astynda kómilip qalǵanyn baıyptaı almaı ań-tań. Bala tilimen baldyrlap, qaıta-qaıta qabirdi ymdap kórsete beredi. Qojanyń oıy alaı-dúleı. Ol sheshesimen uzaq baqyldasyp, aǵyl-tegil syrlasqysy, ári qaraı tirshilik keshýdiń jón-josyǵyn suraǵysy keldi-aq. Ananyń asyldyǵy tiri kezinde bilinbeıdi eken. Kimniń bolsyn, kózi tirisinde qadiri bolmaıdy ǵoı», degen kókirekti ashytar sóılemder bar.
Rýhanııat • 27 Jeltoqsan, 2022
Tynyq muhıtyndaǵy dombyra-kópir
Qazaq qaıda júrse de – qazaq. Ol bolmysymen, minezimen, tipti is-áreketimen elden erekshe. Qazirgideı ozyq zamanda ózge jurtpen terezesi teń turarlyq deńgeıdegi jetistikterge jetken qazaq balasyn estisek, alysta bolsaq ta, taqym qysyp, alaqaılaıtyn boldyq. Bul sezim – baýyrmaldyqtyń, tutastyqtyń bir parasy.
Álem • 16 Jeltoqsan, 2022
Fıladelfııada Qazaqstan týy jelbiredi
15 jeltoqsan kúni AQSh-tyń Fıladelfııa qalasynda Qazaqstan Táýelsizdiginiń 31 jyldyǵyna oraı Tý kóterý rásimi ótti. Tańǵy saǵat 10:00-den bastap Qazaqstannyń jáne AQSh-tyń jalaýlary bar avtomobılder korteji Bastlton avenıýden qala ortalyǵyna deıin júrip ótti.
Ádebıet • 13 Jeltoqsan, 2022
Shyǵarma synshylar úshin jazylmaıdy Biz ómir súrip jatqan qoǵamnyń ár máselesine dıagnoz qoıa alatyn eki adam bolsa, sonyń biri – qalamgerler. Olardyń adamnyń jan dúnıesine tereń boılaıtyn ózgeshe qasıeti de – zertteýge tıisti qubylys. О́tken kúnderdiń, ǵasyrlardyń qalaı bolǵanyn, sol shaqtaǵy adamdardyń minez-qulqy men turmys-tirshiligi qandaı deńgeıde ekenin, árıne, biz jazýshylardyń jazbalarynan, aqyndardyń asqaq jyrlarynan oqı alamyz. Qalamgerler úshin kúndelik jazý – qoǵamnyń ár sátin bolashaqqa habarlaý.
Rýhanııat • 04 Jeltoqsan, 2022
Zańǵar jazýshy Ábish Kekilbaıdyń «Adamdy adam etken kitap, adamzat etken kitaphana» degen parasatty sózi kitap pen kitaphananyń bizdiń ómirimiz úshin qanshalyqty mańyzy zor ekenin túsindirip bere alady. Qalaı desek te, bizdiń ár jetistigimizdiń túp qaınary ǵasyrlar taby túsken, sarǵaıǵan paraqtar men sony saqtaıtyn «júregi bar úılerdiń» enshisinde ekeni shyndyq.
Ádebıet • 29 Qarasha, 2022
Ol bir áńgimesinde «Keıipkerlerim ótirikti keshire almaıdy» dep jazypty. Ras, keıipkerine ótirik aıtqyzǵan jazýshynyń ádebıette joly bolǵan emes. Bolmaıdy da. Keıde mımyrt tirlikten sharshap, demalý úshin oqıtyn dúnıeler izdeımiz. Qaıta-qaıta keńes ókimetin saǵynyp, ol kezde qalamaqy degen kóp edi dep aýzynyń sýy qurıtyn qartań qalamgerlerdiń shyǵarmalarynyń kóbin oqyp bolǵanbyz, endi bizge keregi óz zamandastarymyzdyń jazǵandarymen tanysý. Shyny kerek, qazir prozada esimi jıi atalatyn qalamgerdiń biri – Baqytgúl Sármekova. Onyń ár shyǵarmasynan qazirgi qoǵamnyń ashy shyndyqtary aıqaı salyp turady. Keıipkerleri de birtúrli, esimderi Itbaı, Jarbagúl, Jaqash bolyp kete beredi. Qalamger jaǵymsyz keıipkerlerdiń attary oqyrman oıynda jattalyp qalatynyn eskerse kerek.
Ádebıet • 15 Qarasha, 2022
Treısı Chı jáne «Biz azat emespiz»
Bir roman – bir álem. Keıde bir jaqsy kitap bir ultty, bir mádenıetti ózgelerge tanytyp jatady. Bul qazirgi qalyptasqan qubylys. Japon jazýshysy Treısı Chıdiń «Biz azat emespiz» atty romany Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde Amerıka Qurama Shtattarynda jappaı túrmege qamalyp, taǵdyry talqyǵa túsken ekinshi urpaq japon-amerıkalyq jastardyń ómiriniń qalaı ózgergeni, San-Fransıskodaǵy Japontaýn qalasynda birge ósken on tórt jasóspirimniń qoǵamǵa kózqarasy týraly shyǵarma. Olar ózara qaıshylyqta bolsa da, bir-birimen tyǵyz baılanysta ómir súredi.
О́ner • 13 Qarasha, 2022
Astana qalasyndaǵy Ulttyq mýzeıde «National Geographic Photo Ark» kórmesi ashyldy. Kazmedia Holding kompanııasy uıymdastyrǵan, Qazaqstanda alǵash ret ótkizilgen bul kórme tuqymy quryp bara jatqan jan-janýardy sýretke túsirip, qujattaýdy ózine maqsat etken «National Geographic» zertteýshisi, tabıǵat janashyry, fotograf Djoýl Sartorıdyń búkil dúnıe júziniń haıýanattar baǵynda, akvarıýmdarda jáne jabaıy tabıǵat qoryqtarynda túsirgen jumystaryn negizge alady.
Suhbat • 09 Qarasha, 2022
Mıeko Kavakamı: Roman jazý – ot pen sý keshý
Bizge Muhtar Áýezov ashqan japon ádebıeti búgin qandaı kúıde? Álem ádebıetinde orny bar japon ádebıeti qazir kóshi ilgeri jyljymasa, toqyrap qalǵan joq. Nobel syılyǵyn alǵan japon jazýshylarynyń sany da kóbeıip keledi. Sol úshin de tórtkúl dúnıedegi qalyń oqyrman qaýym Kúnshyǵys eli qalamgerleriniń shyǵarmalaryn oqýǵa qushtar. Bir Mýrakamıdiń ózi bir eldiń ádebıetin búkil jer júzine tanytty. Onyń sońynan ergen býyn da osal emes, solardyń biri – jazýshy Mıeko Kavakamı. Ol Japonııadaǵy Akýtagava jáne Tanızakı atyndaǵy ádebı syılyqtardy enshilegen. Onyń romandary álemniń 26 tiline aýdarylyp, tutas dúnıeni sharlap ketti. Ol bizge bergen suhbatynda óz shyǵarmashylyǵy, qazirgi japon ádebıeti, roman jazý stıli týraly oılarymen bólisti.
