Súleımen MÁMET«Egemen Qazaqstan»
107 materıal tabyldy

Qoǵam • 16 Maýsym, 2020

Jurtyn izdegen ul men qyz

Tekke tartý, qanǵa qyzý degen uǵym qazaqta álimsaqtan bar. Ol úlkendi qoıyp, shetke ketken balanyń boıynan da tabylyp jatady. Buǵan 2001 jyly muhıttyń arǵy jaǵyndaǵy AQSh-qa «attanǵan» urpaqty izdep barǵanda kózimiz jetken. Qushaǵyńa umtylǵan uldy, etegińnen tartqan qyzdy kórip, qanǵa tartý degen osy eken-aý degenbiz.

Rýhanııat • 04 Maýsym, 2020

Eldik tańba – el muraty

Qanshama urpaq ańsap, armandap, zaryǵyp jetken táýelsizdikke qol jet­kiz­ge­nimizge de úsh on jyldyqtyń júzi bolyp qaldy. Bodandyqtyń qamyty al­qymnan alyp, tynysty talaı tarylt­ty. Qasiret tańbasyn da kıgizbeı qoı­mady. Biraq qaısar qazaqty nıeti qaraýlar joıa da, joǵalta da almady. «Elim-aılap!» júrip qazaq eldigine jetti. Burynǵy babalar bórili baıraq, aq tý ustasa, búgingi jurtymyz úsh birdeı eldik belgisin ornyqtyryp otyr.

Rýhanııat • 02 Maýsym, 2020

Ár aýyl­dyń óz «Groz­nyıy» bolǵan

Biz úlkenge uıyǵan ulttyń urpaǵymyz. Sol úlkenniń tobylǵy sap­ty qamshynyń minsiz órimindeı sózi sot úkimindeı, mirdiń oǵyn­daı, sekseýildiń shoǵyndaı bolǵan bir zamandary. Ondaı sóz aıladan emes, daladaı darhan aqyldan shyǵatyny da belgili. Aqyl­dan shyqqan sózde aqaý da, kemdik te bolmaıdy, tek keńdik, taza tabıǵattaı tamyljyǵan kemeldik qana saltanat quryp tu­rady.

Bilim • 29 Mamyr, 2020

Oqý ortalyqtary ońdy ma?

Bilim isi – jurt isi. Ony ult isine aınaldyrý kerektigi álimsaqtan aıtylyp keledi. Ejelgi dáýir alyptarynan bastap, búgingi ǵula­malar da ony jańǵyrtýda. 1017 jyly ómirge kelgen J.Balasaǵunı: «Bilse bilim – kún­de baqyt kisige, úlken ataq sodan keler kishige», depti.

Tanym • 20 Mamyr, 2020

Alapat ashtyq, sum soǵys ómirin qıdy qanshanyń...

«Men ishpegen ý bar ma?» dep Abaı hakim aıtqandaı, qazaq ishpegen ý bar ma? О́ziniń topyraǵyn basyp júrse de ózgege tonaldy, qynadaı qyrylyp, azshylyqqa uryndy. Osy sózderimizge tuzdyq bolatyn qolymyzdaǵy Talas Omarbekovtiń «Asharshylyq», Kóshim Esmaǵambetovtiń «Túrkis­tandyq áskerı tutqyndar» («Arys» baspasy shyǵarǵan) kitap­tary edi. «Asharshylyq» – júz bet­ke jete qoımaıtyn shaǵyn dúnıe. Biraq onda qamtylǵan qasi­rettiń salmaǵy qorǵasyndaı zilmaýyr. «Saıraı jóneletin» sandar men jer betindegi tozaq otyna sharpylǵandardyń sózi úreıińdi ushyrady. Halyqty juttan buryn jutatý úshin kási­bin joıyp, násibinen aıyrǵan eken. Mundaı aramza tásildi bir zamandary muhıttyń arǵy jaǵyn­­daǵy amerıkalyq baıyrǵy úndisterge ashkózdenip barǵan basqyn­shylar­dyń qoldanǵany tarıhtan málim.

Rýhanııat • 06 Mamyr, 2020

Qursaqta qalǵan bala

Jaqsyny kórý, júzi jyly, sózi túzý adammen tildesýdiń ózi bir ǵanıbet. Shıpajaıǵa barǵanda, emnen keıin top-top bolyp júrgenderdiń arasynan ıman júzdi bireý jyly ushyrasa, tildesýge umtylatyn ejelgi ádetim bar. Bul jýrnalıster qaýymynyń tabıǵatyna bitken ózindik bir ereksheligi bolsa kerek. О́tken jyly Saryaǵashqa tynyǵýǵa barǵanda eńsesi bıik, jetpisten asqan kisi keıde jaıaýlatyp júredi, keıde esikpen tórdeı aq «djıptiń» tizginin qolynda ustaıdy. «E, myqtynyń biri boldy ǵoı!» – dedim ishteı. Biraq jaıaý júrse de, kólikpen kele jatsa da sálemdesý ısharasynan jańylmaı, basyn ızep, kisiligin kórsetip júredi. Surastyra kelsem «Aq-Tilek» degen shıpajaıdyń qojaıyny eken. Iri mekemeniń iri bastyǵy jan tynyshtyǵyn ádemi oılastyrǵan boldy ǵoı dedik ishteı, pendelikke salyp.

Rýhanııat • 29 Sáýir, 2020

Ulttyq rýhyńdy úrleı bil!

Ultty qurtatyn jadaǵaılyq, jalt berip ketetin, ózimshildiktiń qurdym qulyna aınalǵan rýhsyzdyq. Kerisinshe bolsa, kemeldiktiń kókjıeginde tabanyńdy nyq tirep, qadamyń arshyndy bolady. Mereıiń ústem turady.

Rýhanııat • 17 Sáýir, 2020

Kisilik kitaby

Ultty saqtaıtyn – rýhanı qundylyq, qadirli qasıet, salt-sana, til, dil, jurtty saqtaıtyn – ıesi sanalatyn qazaqtyń kıeli jeri, nesin aıtasyń, baǵyn ashar, taǵyn bekiter baılyǵy. Osyny túgendegen, túsingen, sóıtip túlete alǵan, urpaǵyna mıras etken elderdiń irgesi berik, eńsesi bıik. Ony qojyratqandardyń tireksiz qalǵan tirligine arǵy-bergi tarıhqa, qazir de sheńber ishinde sherli kúı kórip jatqandardyń únine oı jiberseń ańǵarasyń da alań bolasyń. Eldigimnen aıyrma, azattyǵymdy baıandy et, til kózden, surqaı sózden saqta deısiń. Keıde jylbyraı sóılep,syǵyraıa qarap, asyńdy iship otyryp-aq dastarqanyńdy tilip ketetin aram pıǵyldar az emestigin kórgende, kókeıińe bir tas baılanyp qalǵandaı bolasyń. Mundaı oǵashtaý oıǵa Qarashash Toqsanbaıdyń «Syr-symbat» degen kitabyn oqyp otyrǵanda tap boldyq. Qaı maqalany, suhbatty qarasań da ult ókili: ult óneri, ult ónerpazy, olarmen qanattas ult ardaqtylary, ulttyń salt-sanasy, onyń arǵy bastaýy, bergi jańǵyrýy, qalybyn buzbaı saqtap qalý – bir sózben aıtqanda, qazaq bolmysy aldyńnan shyǵady.

Rýhanııat • 14 Sáýir, 2020

Qazaqtyń tyıymdary

Ultymyzdyń uly uǵymdary, qasterli qasıetteri az emes. Sonyń biregeıi – qaza­ǵymnyń tyıymdary. Jaqsyǵa jaqyn júr, pendelik qylyqtan bo­ıyńdy da, oıyńdy da aýlaq usta, adamdyqtan ketpe, adaldyqty saqta, sony serik et, odan ketseń nadandyqty qoıyp, aıýandyqtyń kúıin keshe­siń deıtin úlkender. Osyndaı kisilik pen kishilikti uqtyrar uǵymnyń arǵy jaǵynda kemel bol, keń bol, kem bolmaısyń, úlkendi tanyp, kishige qaraı­lassań, teris minezden aýlaq júrseń qarǵaǵa tán kúıkilik qalyp, erteń-aq qyran tirlikpen samǵaısyń degen ǵalamat ǵaqlııa jatqanyn keıin bildik.

Qoǵam • 13 Naýryz, 2020

Álipbıdi jetildirý jumystary jalǵasady

Búgin Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń uıymdastyrýymen Ulttyq komıssııa janyndaǵy Orfografııalyq jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysy ótti.