Sońǵy jańalyqtar
Rýhanııat • 13 Jeltoqsan, 2025
Bıyl Ońtústik óńiriniń halqy tarıhshy, aýdarmashy, jazýshy Dýlat Turanteginiń 90 jyldyq mereıtoıyn keń kólemde atap ótti. Merekelik is-shara kózi tirisinde negizin qalap, on úsh jyl alǵashqy dırektory bolǵan Sultanbek Qojanov atyndaǵy ólketaný murajaıynda arnaıy múıistiń ashylýymen bastaldy. Mádenıet úıinde Dýlat Turanteginiń qaıratkerlik jáne shyǵarmashylyq eńbegine arnalǵan keń kólemdi merekelik is-shara uıymdastyryldy. Sozaq aýdanynyń ákimi Muhıt Turysbekov, Dýlat aǵanyń kózin kórgen, qyzmettes bolǵan azamattar men shákirtteri uzaq jyl úıinde jınaǵan mol kitap qoryn aýdandyq ortalyqtandyrylǵan kitaphanaǵa aldyryp, «Dýlat Turantegi atyndaǵy oqý zalyn» ashý, ómiriniń sońynda jazyp ketken Sozaq óńiriniń tarıhı ensıklopedııasyn aýdannyń 100 jyldyǵy qarsańynda jaryqqa shyǵarý máselesin oryndy kóterdi.
Bilim • 13 Jeltoqsan, 2025
Ádebı oqýlardyń mazmuny ózgerse...
Sońǵy jyldary mektep oqýshylaryna arnalǵan túrli baıqaý kóbeıdi. О́zi bir jylda 170 kún sabaq bolsa, sonyń birazy olımpıada, saıys, konkýrsqa ketetinin kórip júrmiz.
Sharýashylyq • 13 Jeltoqsan, 2025
Mal ónimin daıyndaýǵa basymdyq berilse...
Shalǵaı eldi mekenderden qalaǵa deıin jetetin azyq-túlik pen mal shıkizattary ónimin daıyndaý mekemelerin qalyptastyrý – aýyl tirshiligin zamanǵa saı qaıta qurý degen sóz. Úkimet osy mindetti oıdaǵydaı sheshse, ishki mıgrasııany retteý, shekaralyq óńirlerdiń bosap qalýyn toqtatý jáne elimizdiń ulttyq erekshelikteri men jer resýrstaryn paıdalaný jaıyn eskere otyryp, agroındýstrııany qalyptastyrýdyń jańa múmkindikterine ıe bolady.
Ekonomıka • 13 Jeltoqsan, 2025
Investısııalyq jobalardy eselegen óńir
Jetisý oblysy 2023–2024 jyldary jalpy óńirlik ónim kóleminiń ósimi jóninen ózge óńirlerden úzdik shyqty. Byltyrǵy qorytyndyda ónim kólemi 2,2 trln teńgege jetip, 14,8%-ǵa ulǵaıdy. Bıylǵy jyldyń sońynda jalpy óńirlik ónim 2,7 trln teńgege jetpekshi. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte oblys ákimi Beıbit Isabaev aımaqtyń ahýalyn jan-jaqty baıandady.
Medısına • 13 Jeltoqsan, 2025
Ertis-Baıan óńirinde orfan aýrýyna shaldyqqandar qatary kóbeıgen. Dárigerler muny dıagnostıkanyń jaqsarýymen, tirkeý júıesiniń keńeıýimen baılanystyrady.
Saıasat • 13 Jeltoqsan, 2025
BUU-nyń úsh talaby jáne Qazaqstannyń ıntegrasııalyq bastamalary
Búginde Aýǵan máselesi áli de álem nazarynda tur. Qýantarlyǵy, aqyry bılikti qolyna alǵan tálibter halqyn qan qaqsatqan qarýly qaqtyǵystarymen emes, beıbit ómirge, tynysh zamanǵa umtylǵan gýmanıtarlyq qadamdarymen jahanǵa unaı bastady. Ashyq dıplomatııasyz, alys-berissiz alǵa jyljý ekitalaı ekenin túsingen olar alys-jaqyn kórshilerimen aralasýǵa kiristi. Bul rette BUU bastamalary aıasynda Qazaqstan da aýǵan eliniń aıaqqa turyp, ekonomıkasynyń kúsh alýyna barynsha úles qosyp otyr.
Bilim • 13 Jeltoqsan, 2025
Ásel Abdýrahımova nebári jeti jasynan álemniń barlyq astanasyn biletin. Al toǵyzǵa tolǵanda fransýz tilin ózdiginen úırene bastaǵan.
Qoǵam • 13 Jeltoqsan, 2025
Túrki halyqtarynyń ortaq quqyqtyq murasy
Túrkistanda Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetinde «Uly dala fılosofııasy jáne quqyqtyq mádenıet» halyqaralyq sımpozıýmy ótti. Túrki áleminiń kóne quqyqtyq dástúrleri, bıler ınstıtýtynyń tájirıbesi, dala órkenıetiniń ar-ojdan men ádiletke negizdelgen quqyqtyq mádenıeti jáne Ahmet Iаsaýı iliminiń qazirgi zań júıesine áserin jan-jaqty qarastyrý basty maqsaty bolǵan halyqaralyq sımpozıýmǵa Túrkııa, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Qazaqstan elderiniń belgili ǵalymdary men quqyq salasynyń mamandary qatysty.
Qoǵam • 13 Jeltoqsan, 2025
Shymkent qalasynda búginde tegin dári-dármekpen qamtamasyz etýde eshqandaı másele joq. Barlyq emhana, aýrýhanalar memleketten qajetti dáriler men medısınalyq buıymdardy alyp otyr. Bul týraly №6 emhanada ótken arnaıy is-shara barysynda «SQ-Farmasııa» JShS-niń Shymkent qalasy boıynsha ókildiginiń basshysy Uljan Nuǵmanova aıtyp berdi.
Qoǵam • 13 Jeltoqsan, 2025
Jeltoqsan erlerine erekshe qurmet
Almaty shahary úshin Táýelsizdik merekesiniń orny qashan da erekshe. Eldigimizge bastaý bolǵan mereke qarsańynda jyl saıyn qala jastary men qonaqtary Jeltoqsan qaharmandaryna taǵzym etip, eske alý is-sharalary ótip jatady.
Bilim • 13 Jeltoqsan, 2025
Qaýipsizdik sabaǵy ne úıretedi?
Byltyrǵy oqý jylynan bastap bilim berý uıymdarynda jańa sabaq engizilgen bolatyn. «Jeke qaýipsizdik» dep atalatyn sabaqta balabaqsha tárbıelenýshileri, mektep oqýshylary men kolledj stýdentterine ne oqytylady? Ekinshi jyl qatarynan ótkizilip jatyr, nátıje qandaı?
Ǵylym • 13 Jeltoqsan, 2025
Ǵalymdardy qoldaý qaı deńgeıde?
Bir kezderi, dálirek aıtsaq, osydan 6 jyl buryn «Qazaq ǵylymy qashan jasarady?» dep maqala jazǵan edik. Sol kezde elimizde 35 jasqa deıingi zertteý baǵytynda júrgen jastardyń úlesi nebári 32 paıyz ekenin, óıtkeni keshendi qoldaýdyń kemshin bolyp turǵanyn másele qylyp kótergenbiz. Úkimettiń deregine qaraǵanda, búginde bul kórsetkish 46 paıyzǵa jetipti. Nátıjege qaıtip qol jetkizdik? Jalpy otandyq ǵylymdy qalaı qoldap júrmiz? Ǵalymdardyń, sonyń ishinde jas ǵalymdardyń ǵylymǵa kelýine qandaı jaǵdaı jasalyp jatyr?
Qoǵam • 13 Jeltoqsan, 2025
Sharýalardy sarsańǵa túsirgen lızıng
«Jeńildetilgen lızıng» baǵdarlamasy aldymen fermerlerdi, eldegi aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa arnalǵany belgili. Biraq baǵdarlamaǵa ótinim qabyldaý bastalǵaly jetkizýshiler aýyl tehnıkalarynyń baǵasyn birden qymbattata bastaǵan. Ol ol ma, lızıng alýshylarǵa belgili bir kólik túrin naqty óndirýshilerden ǵana satyp alýǵa májbúrlep, quqyn shektegen.
Qazaqstan • 13 Jeltoqsan, 2025
Ortalyq Azııadaǵy orta derjava
Byltyr elimiz orta derjava atandy. Álemdik saıası uıymdardyń zertteýlerinde Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy iri, yqpaldy, táýelsiz, ekonomıkalyq kórsetkishi joǵary jalǵyz memleket retinde tanyldy. Sarapshylar bıyl da Qazaqstan osy mártebesin tıisti dárejede atqaryp otyrǵanyn aıtady. Bul – árıne, otyz jyldan asa ýaqyt buryn qurylǵan táýelsiz eldiń aıtýly jetistigi. Elimiz táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda kúrdeli geosaıası jaǵdaı men shekteýli ekonomıkalyq múmkindikter sekildi kóptegen syn-qatermen betpe-bet keldi. Jańa respýblıka óte qıyn áleýmettik-demografııalyq jaǵdaıǵa tap boldy. Qazaq memleketi osynyń barlyǵyn eńserip, búginde orta derjava atanyp otyr.
Saıasat • 13 Jeltoqsan, 2025
Ashhabad forýmy: Aýyzbirlikti nyǵaıtatyn aýqymdy dıalog
Ashhabad sapary aıasynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev basqa da memleketter basshylarymen birge Beıtaraptyq monýmentine gúl shoǵyn qoıdy. Bul keshen Túrikmenstannyń beıbitshilik pen jasampazdyq ustanymyna beıil ekenin kórsetedi. Osy kúni Memleket basshysy Halyqaralyq beıbitshilik jáne senim jyly men Túrikmenstannyń turaqty beıtaraptyǵynyń 30 jyldyǵyna arnalǵan forýmǵa qatysty.
Saıasat • 13 Jeltoqsan, 2025
Eldegi reformalardy tanystyrdy
Senat tóraǵasy, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń basshysy Máýlen Áshimbaev Vatıkanǵa jumys sapary aıasynda Egemendi Malta Ordeniniń Uly Magıstri Fra Djon Tımotı Danlappen, sondaı-aq Uly Kansleri Rıkkardo dı Montekýpomen kezdesti. Onda yntymaqtastyqty nyǵaıtý máseleleri talqylanyp, kópjaqty baılanystardy keńeıtý keleshegi belgilendi. Buǵan qosa, birlesken jobalardy iske asyrýǵa qatysty pikir almasty.
Ǵylym • 13 Jeltoqsan, 2025
Ult tarıhyna – aıryqsha qyzmet
Ult tarıhy – halyq rýhyn, tarıhı zerdeni, qasıetti dástúrdi, otanshyl sezimdi qalyptastyratyn úlken kúsh. Osy rette tarıhı qubylystardy kúrdeliligimen, san qyrly sıpat-kórinisterimen, qısapsyz qaıshylyqtarymen, erekshelikterimen sabaqtastyra saralaý, naqty derekterge júgine otyryp, shynaıylyǵy men jańalyǵyn aıqyndaý, logıkalyq mazmunyn, tarıhı alǵysharttaryn, mátin mánisin, muraǵat qupııasyn tekserip-taldaý – ǵalymnyń ǵylymı shyǵarmashylyq eńbegi deýge bolady.
Saıasat • 13 Jeltoqsan, 2025
О́tkizý pýnktterindegi zamanaýı sıfrlyq ózgerister
Elimizde qaıta jańǵyrtylǵan eki avtomobıl ótkizý pýnkti paıdalanýǵa berildi. Onyń biri – О́zbekstanmen shekarada ornalasqan «Qazyǵurt» bolsa, ekinshisi – Túrikmenstanmen shekarada ornalasqan «Temir baba» pýnkti.
Bilim • 13 Jeltoqsan, 2025
Geometrııa – matematıkalyq bilimniń negizi
Birazdan beri orta bilim júıesinde birqatar pánderdi biriktirip oqytý týraly aıtylyp keledi. Algebra men geometrııany – «matematıka», hımııa, fızıka, bıologııa – «jaratylystaný ǵylymdary», dúnıejúzi tarıhy men quqyq negizderin «áleýmettik ǵylymdar» pánine biriktirý kózdelgen. Qazirgi tańda memlekettik jalpyǵa mindetti bilim standarty aprobasııadan ótip jatyr. Jaqynda Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova pánderdi biriktirip oqytýdy qaıta qaraýdy qajet etetinin ári maqsaty men taqyryby bólek pánderdiń árqaısysyn jeke pán retinde derbes oqytý týraly aıtqan-dy.
Medısına • 13 Jeltoqsan, 2025
Júrek qaǵysyn jetildirý tásili
Almatydaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýty otandyq medısınadaǵy kezekte mejeni baǵyndyryp, eki naýqasqa sońǵy shyqqan úsh kameraly kardıostımýlıatorlar ornatý operasııasyn sátti atqaryp shyqty.
Tulǵa • 13 Jeltoqsan, 2025
Nurtas Ońdasynuly Túrkistan aýdanyna qarasty Úshqaıyq aýylynda dúnıege kelgen. Azan shaqyryp qoıǵan aty – Nurmuhammed. Qazaq saltymen jeńgeleri «Nurtas» dep ataǵan eken. Keıin tólqujatqa da solaı jazylyp ketken.
О́ner • 13 Jeltoqsan, 2025
Keskindemeshi Bolat Turǵynbaıdyń beıneleý ónerine degen qyzyǵýshylyǵy Tashkenttegi óner akademııasynda oqyǵan jezdesiniń týyndylaryn kórgen kezde oıanǵan-dy. Nebári tórt-bes jastaǵy bala soǵan eliktep, qııalynan týǵan sýretterdi qaǵaz betine túsire bastady. Osylaı Bolattyń «sýretshi bolamyn» degen armanyna qanat bitti.
Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2025
Kóp maqtaǵan kópirdiń hali múshkil
О́tken jyldyń bel ortasynda «Asa jurty ańsaǵan aspaly kópir salyndy» dep jergilikti bılik te, tilshiler qaýymy da alaýlatyp, jalaýlatyp edi. О́ńir basshysy Erbol Qarashókeev arnaıy baryp kórgen aspaly kópirdiń jyl ótken soń hali múshkil bolady dep kim oılaǵan? Qomaqty qarajat jumsalǵan nysannyń qazirgi jaǵdaıy jan aýyrtyp tur.
Ǵalam ǵajaptary • 13 Jeltoqsan, 2025
Kalıfornııa ýnıversıtetiniń ǵalymdary ázirlegen «Polaris» atty hırýrg robot júıesi alǵash ret 10 naýqasqa kataraktany alyp tastaý operasııasyn sátti oryndady.
Mıras • 13 Jeltoqsan, 2025
Eńbekshiqazaq aýdanynyń Shelek aýylynda qazaqy tazyǵa arnalǵan qum qoıan boıynsha ańshylyq synaq ótti. Dala jaǵdaıynda 15 tazy ózderiniń jyldamdyǵyn, tózimdiligin, ıis sezgishtigin, ańshylyq sheberligin kórsetti.
Boks • 13 Jeltoqsan, 2025
Álem chempıonatynan – alty medal
Dýbaıda (BAÁ) erler arasyndaǵy álem chempıonaty máresine taıady. Tórtkúl dúnıeden jınalǵan bylǵary qolǵap sheberleri báıgesi qomaqty dodanyń júldeleri úshin tartysqa túsip jatyr. Búgin fınaldyq jekpe-jekter ótedi.
Ǵalam ǵajaptary • 13 Jeltoqsan, 2025
Norvegııa eldiń batys jaǵalaýyndaǵy jol qatynasyn ózgertý maqsatynda álemdegi eń uzyn ári eń tereń sýasty avtokólik týnnelin salyp jatyr.
Rýhanııat • 13 Jeltoqsan, 2025
Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde folklorlyq ortalyqtyń ashylǵanyna da birshama ýaqyt ótipti. Bazaraly Múptekeev basshylyq jasaǵan jyldary kóp jumystyń basyn qaıyryp edi. Bazekeń kompıýterde tapjylmaı uzaq otyratyn. Syrtynan qarap «balbal tas» dep qaljyńdaıtyndar da bolypty. О́ziniń ómir boıy ekspedısııa saparlarynan jınaǵan materıaldaryn óńdep, qundy dep tapqandaryn urpaq ıgiligine jaratamyn dep júretin. Sol Bazekeńmen áriptes boldyq.
Taǵzym • 13 Jeltoqsan, 2025
Kóz ilestirmeı perne qýalatyp, daýys týdyratyn saýsaq dep oılaısyz ba? Keýdedegi rýh pen júrektiń qýaty sııaqty bizdińshe. Kúı ańyzyna aınalǵan «Saltanattyń» avtory Tólegen Mombekovti kórgender anandaı tompıǵan saýsaqtarymen apyraı osynshama ǵajaıyp kúı tógedi dep eshkim oılaı qoımas desedi. Sol Tólegen Mombekovtiń aldynan kúı úırenip, tálimin alǵan shertpe kúıdiń sheberi, ustaz Rymhan Ábilhanulyn eske alý keshinde onyń kúıshiligi men kisiligi týraly kókeıge qonarlyq áńgime kóp aıtyldy.
Fýtbol • 13 Jeltoqsan, 2025
Astana qalasynda 11 jasqa deıingi jasóspirimder arasynda fýtboldan «Astana Cup-2025» halyqaralyq týrnıri ótti. Dodada Tbılısıdiń «Dınamo», Bakýdiń «Qarabah», Tashkenttiń «Pahtakor», Dýshanbeniń «Dınamo», Bishkektiń «Abdysh-Ata», Máskeýdiń «Spartak» komandalary, elimizdiń ár óńirinen kelgen 16 komanda ózara baq synady.
