Vıktorııa men «Balqadısha»

«Qyzy ediń Ybekeńniń Balqadısha, О́zendi órleı bitken, shirkin-aı, tal Qadısha! Seksen qyz serýenge shyqqan kezde, Ishinde qara basyń, pa, shirkin, han Qadısha!» Aq suńqar Aqan seriniń balbyraǵan «Balqadısha» án­in Zerendiniń balqy­tylyp tekshelen­gen taý-tastaryna bit­ken zańǵar qaraǵaılarynyń arasynda tal boıy asa joǵary talǵammen sheber jasalǵan bir kerim qyz náshine keltire shyrqap júr. Tastan terilip, joǵary qaraı órlegen jolda toqtaı qalyp tyńdadyq. Orystyń boıjetkeni bolsa da qazaqy qońyr daýsy tym tar­tym­dy. Janyńnyń názik qylyn baıaý shertip, sherli kóńildiń sheksiz muhıtynda qalyqtatady. Zerendiniń kór­kem tabıǵaty men kerim qyzdyń kelbeti keremet bir úılesim tapqan. Tup-tunyq kók aıdyn áýdem jerde shalqyp jatyr. Kól tamanǵa óte bergen qarakózden: «Bul kim?» dep suradym. «Vıktorııa ǵoı», – dedi. Ta­ńy­r­qaı qaraǵan kózinde: «Qalaı ony bilmeısiz!» degen naz jatyr. Sirá, meni lagerdiń kóp qyz­metkeriniń biri dep oılasa kerek. – Sálem, Vıktorııa! – dedim ándi shyrqaı kelip balqyp aqqan kók jaqpar tasqa bir jambastaı shókken qyzdyń syrt jaǵynan jaqyndap. Abdyrap qaldy. – A-a, sálemshi bolsańyz tórge shyǵyńyz. – Tastyń tórinde óziń otyrǵan joq­syn, ba?! – A-a, onda budan bıik tasqa jaı­ǵasyńyz. – Rahmet. Tanysa otyraıyq. Qaı óńirdiń gúli boldyń? – Kórkem Kerekýdiń qyzymyn. – Kerekýdiń kerim, sulý gúlimin de! – Nege olaı dedińiz? – Abaıdyń Shúkimandy kórgende «áı, kerim qyz eken» degeni oıyma oraldy. – Abaı týraly menimen oı jarystyryp áýre bolmańyz. – Nege? – Altynshy synyptan bastap Abaı oqýlary baıqaýlaryna qatysyp, talaı jelkendi júldeni jelbiretkenbiz. – Qara Ertisteı aǵyp turǵan myna qazaqshańa qaraǵanda aıtqandaryń ras sııaqty. – Sııaqty emes, anyq, – dedi úrkip alǵa umtylǵan keýdesine qolyn qoıyp. – Daýlasaıyn dep emes, tildesip, biliseıin dep kelip edim. – Onda oı tizgini men sóz tórkini ózińizde. Sabaqtańyz, – dedi kógildir kózin bir tóńkerip. – «Qazaqshany qalaı, qashan, qaı jerde úırendiń?», – degen jaýyr bolǵan suraqtardy kóldeneń tarttym. – Keshirińiz, osy suraqty estisem aza boıym qaza bolady. Qalaı desek te esti adam­ǵa qoıylatyn suraq emes. Aına­laıyn aǵataıym-aý, kez kelgen azamat óz eliniń memlekettik tilin tolyq bilýi min­det emes pe?! Qala berdi, ár qa­zaq­­stan­dyq­qa tym quryǵanda óz eliniń aý­maǵynda tek qana qazaqsha sóıleý Otan al­dyndaǵy perzenttik paryzynyń eń asyly ǵoı. – Endi, bıliktegilerdi bilesiń... – Sol bıiktegi bekzattar, ózin kóte­rip otyrǵan eldiń memlekettik tilin áli meńgere almaı júrgenine sengim kel­meıdi. Shırek ǵasyrda kósilip turyp qazaqsha sóıleıtin, qazaqsha ǵana oılap, qazaqsha jazatyn kezderi áldeqashan keldi. Tipti, «kók bazarda» kókónis satyp turǵan jatjurttyq bazarshylardyń ózderi de bes-alty aıda qazaqsha saırap shyǵa keledi. Osyǵan qarap kóńildiń kók dóneni ártarapty bir sharlaıdy. – Úsh tuǵyrly til týraly oıyńdy da aǵytyp ót. – Úsh tuǵyrly tildi qoldaımyn. О́ıtkeni, men Vıktorııa Petrovamyn. Biraq 6-synypqa deıin elimizdegi barlyq balalar memlekettik tilde ǵana bilim alýy kerek dep sanaımyn. Áıtpegende eshqandaı shyn patrıot tárbıelep shyǵara almaımyz. Meniń ata-anam bala kezimde Reseıden kóship kelgen. 6-synyptan bastap qazaqsha úırene bas­tadym. Namysymdy qamshylap, ynta qoıyp yntyzar kóńilmen úırengen soń, sol jyly-aq Abaı oqýlaryna qatystyra bastady. Qazir kolledjdiń 4-kýrs stýdentimin. Buıyrtsa, keler jyly aǵylshyn tili pániniń muǵalimi degen dıplomdy qolyma alamyn. Desem de, keleshekte qazaq tildi jýrnalıst bolýdy kózdep júrmin. – Talabyńa nur jaýsyn! – Rahmet. – Jan jadyratatyn jyly da ásem daýysyńa baqsam ónerli bolarsyń. – Bolsaq bolarmyz. – Bir ótinish aıtsam bola ma? – Attyń quny, túıeniń qomy emes shyǵar. – «Balqadıshany» taǵy bir áýeletshi. – Osy Zerendi Balqadıshanyń týǵan jeri. Ony biletin shyǵarsyz. Úlken joldan burylar tustaǵy eskertkishi byltyr qoıylypty. Qandaı ǵajap. Myna tabıǵatty kórip qalaı ǵana balbyraǵan «Balqadısha» ánin shyrqamaısyń. «De­gende Balqadısha, Balqadısha, Buralǵan beliń názik, shirkin-aı, tal Qadısha! Bir emes, eki jeńgeń kelip otyr, Ruqsat biz­den sizge, amal ne, bar Qadısha!» dep, ásem áýendi taǵyda qalyqtata bastady. Osy kezde Astanaǵa qaıtýdy es­kert­­­ken kólik qaıta-qaıta bıpildep shaqy­rýyn qoımady. – Qosh bol, Kerekýdiń kórkem kerim sulýy. – Kóriskenshe deńiz. Keler jyldyń jazynda Eýrazııa ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetine tuıaq iliktirip qalýymyz bek yqtımal. Keýdede qımastyqtyń qobyzyn bozdatqan biz Zerendiden syrǵyp aǵyp, Astanaǵa qaraı bet aldyq... Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy