Astanadaǵy Oqýshylar saraıynyń aldynda senbi-jeksenbi kúnderindegi demalystyń ózinde azannan bastap tirshilik qyz-qyz qaınaıtynyn shahar halqy jaqsy biledi. Sebebi «Qýatty óńir – qýatty Qazaqstan» aksııasynyń aıasynda apta saıyn elordada oblystardyń arnaıy kúnderi ótip, aımaqtardan jetkizilgen azyq-túlik kerýenderi dál osy jerde aıaldaıdy. El Táýelsizdiginiń shırek ǵasyrlyq toıyna oraı, otandyq taýar óndirýshilerdiń aýylsharýashylyq ónimderi úshin apta saıyn osy jerde jármeńke ótkizilip júrgenine biraz bolǵan.
О́tken 10-11 qyrkúıek kúnderi de tań bozaryp atqanda alańda kezekti márte saýda shatyrlary tigilip, sórelerge sanalýan otandyq ónim túrleri qoıyla bastady. Áne-mine degenshe baǵasy bazar narqynan ájeptáýir arzan, qunary mol otandyq ónim alýǵa kelgen adamdar ıin tiresip, jármeńke qyzyp sala berdi. Bul joly elordalyq tutynýshylardyń talǵamyna Almaty oblysynda óndirilgen taýarlar usynyldy.
Táýelsizdik toıynyń qarsańynda jeruıyq meken – Jetisýdan jetkizilgen taýarlardyń túrleri de, kólemi de kóńil kónshiterlikteı. Jalpy salmaǵy 340 tonnadan asatyn qyryqqa tarta ónim túrleri sórege qoıylypty. Onyń ishinde 1,8 tonna jylqy eti, 7 tonna qus eti, 11,8 tonna balyq eti, 13,8 tonna sút ónimderi, 16,5 tonna kúrish, 5,8 tonna un, 6 tonna qant, 3 tonnaǵa tarta qymyz ben shubat, 4 tonnaǵa jýyq bal, 16 myń dana jumyrtqa jáne basqa da qajetti dúnıeler bar.
Muqaǵalı Maqataev «Aıasynda Almaty tynystaǵan» Jetisý jeri áýel bastan almasymen áıgili emes pe?! Almaty oblysynyń jármeńkesin almasyz elestetý qısynsyz bolar edi. Astanaǵa osy joly 100 tonnadan astam alma men ózge de jemis-jıdek túrleri, 47 tonna kartop jetkizilipti.
Astanalyqtar úshin jármeńke tańsyq emestigi túsinikti. Aımaqtardan kelgen azyq-túlik kerýenderiniń qaı jerge at shaldyryp, saýda jasaıtynyn shahar halqy bilip alǵan. Degenmen basqa jármeńkelerge qaraǵanda, osy joly satyp alýshylardyń qatary kóp bolǵandaı áser qaldyrdy. Iin tiresken jurt ár sóreniń aldynda kezek kútip, qyzý saýda jasap jatty. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy Seksenbaı Bekishev:
– Bıylǵy jyl elimiz úshin berekeli de merekeli jyl bolyp tur. Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵy toılanýda, jyr alyby Jambyl babamyzdyń 170 jyldyq mereıtoıy halyqaralyq deńgeıde atalyp ótip jatqany jáne bar. Osyndaı tolaıym toıǵa almatylyq sharýalar, kásipkerler zor tabyspen jetip otyr. Bizdiń ónimderimiz sapaly, qunarly, barlyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq normalarǵa jaýap beredi dep aıta alamyz. Mal ónimderi de, kókónister de suranysqa ıe. Sonyń arqasynda búgingi jármeńkede saýda jaqsy júrip jatyr. Biz eshqandaı deldalsyz, sharýalardyń ózderine ónimderin sórege jetkizýge jaǵdaı jasaýǵa tyrystyq. Olar óndirip qana qomaı, ony jurtshylyqqa usynýdyń da joldaryn meńgerýde. Eńbekteriniń janǵanyna kásipkerlerimiz de qýanyshty, biz de qýanyshtymyz, – deıdi. Onyń aıtýynsha, jármeńkege oblystyń 16 aýdanynda, 3 qalasynda ázirlengen taýarlar jetkizilipti.
Qazir tosap qaınatý maýsymy áli tolastaı qoımaǵany belgili. Sodan bolar bazardaǵy baǵadan birshama arzan, kılosy 260 teńgeden satylǵan qantty qapshyqtap kóterip ketkenderdiń qarasy kóp boldy. Osy oraıda Almaty oblysy qazirgi tańda elimizdegi basty qant qyzylshasyn óndirýshi óńirlerdiń biri ekenin aıta ketken lázim. Shıkizatty daıyn ónimge aınaldyrýda da oblys ákimdigi tolaıym tirlikterdi tyndyryp jatqany baıqalady. Oblysta bıyl qant qyzylshasy bitik shyqty, ıaǵnı qumsheker de kóp bolady degen sóz. Oblys ákimdigi óndiristi odan ári damytý úshin ınvestorlardy jumyldyrýda ózge aımaqtarǵa úlgi kórsetip otyr. Investorlardy tartýdyń arqasynda ótken jyly Kóksý aýdanyndaǵy qant zaýyty iske qosylǵannan beri oblys táttiden taryqpaıtyn jaǵdaıǵa jetken. Al Aqsý aýdanyndaǵy aldaǵy ýaqytta qant zaýytynyń jumysy jandanǵan soń, Almatynyń qanty oblys pen respýblıkaǵa ǵana emes, eksportqa shyǵarýǵa jetedi degen jospar bar.
Aıtpaqshy, osydan birer aı buryn Astana ákimi Áset Isekeshev elordadaǵy bazarlardy aralap, baǵalardy kórip, jýrnalıster arqyly turǵyndarǵa jýyq arada baǵany túsirýge ýáde bergeni belgili. Ákim oblys ákimdikterimen kelisimge qol jetkizilip jatqanyn, sonyń arqasynda óńirlerden bas qalaǵa deıin keletin azyq-túlik kerýenderine eshqandaı kedergi keltirmeıtin «jasyl dáliz» qalyptastyrylatynyn aıtqan edi. Jármeńkege kelgen halyqtyń kóńil kúıine qaraǵanda, ákimdik osy ýádeniń údesinen shyqty deýge bolatyn syńaıly.
– Kúndelikti tutynatyn azyq-túlikti apta saıyn osy jármeńkeden alamyz, eń kerekti degen taýarlar bar. Baǵasy da birshama arzan. Ásirese, kókónis arzan. Bul kóp balaly otbasylar, biz sııaqty zeınetkerler úshin tıimdi, – deıdi apta saıyn jármeńkege kelýdi ádetke aınaldyrǵan Marjan Hamzaqyzy esimdi turǵyn.
Yrysy tasyǵan, qoınaýy qut Jetisý óńiri jyl sanap ekonomıkanyń basqa salalarymen qatar, aýyl sharýashylyǵyn da qaryshty damytýdy qolǵa alǵany baıqalady. Elimizdegi basty agrarlyq óńirlerdiń biri sanalatyn oblys, ásirese baý-baqsha daqyldarymen maqtanatyndaı dárejede. Bıylǵy jyldyń alǵashqy 6 aıynda Eńbekshiqazaq, Ile, Qarasaı, Talǵar aýdandaryndaǵy jylyjaılarda 1 277 tonna kókónis ósirilgeni osynyń bir nyshany. О́sirilgen kókónis túrlerin ysyrap qylmaı saqtaý jaǵy da oılastyrylǵan. Ol úshin óńirde 154,6 tonnadan astam ónimdi saqtaýǵa arnalǵan qoımalar salynǵan eken.
Topyraǵy qunarly, shóbi shuraıly Jetisý óńiri mal sharýashylyǵyn damytý isinde de aýyz toltyryp aıtatyn jetistikterge qol jetkizip keledi. Máselen, ótken jylmen salystyrǵanda sıyr malynyń sany 2,1 paıyzǵa, jylqy basy 3,2 paıyzǵa, qoı-eshki syndy usaq maldyń qarasy 2,2 paıyzǵa kóbeıgen. Sáıkesinshe óndirilgen et kólemi de ulǵaıypty.
Almaty oblysynyń Astanadaǵy kúnderiniń aıasynda aımaqtan kelgen delegasııa taýar óndirýshilerdiń aýylsharýashylyq jármeńkesin ǵana emes, kitap pen sándi-qoldanbaly óner kórmelerin, merekelik konsertter ótkizýge de muryndyq boldy. Sharanyń basy-qasynda aımaq ákimi Amandyq Batalov pen Astana ákimi Áset Isekeshev júrdi.
Astanada apta saıyn ótetin jármeńkeler legi tolastamaq emes. Almaty oblysynan keıingi kezek Batys Qazaqstan oblysyna kelip tur. Iаǵnı osy aptanyń senbi-jeksenbi kúnderi elordadaǵy saýda shatyrlarynyń sóresinde Batys Qazaqstan oblysy aýylsharýashylyq taýarlarynyń ónimderi samsap turýy tıis.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»